Uzdrowiciel

"Uzdrowiciel" Marka Vadasa to pozycja, obok której nie mogłam przejść obojętnie. Dlaczego? Po pierwsze, ze względu na tajemniczy i intrygujący tytuł, rodzący ciekawość i wzniecający chęć uzyskania odpowiedzi na pytanie, co dokładnie skrywa się za słowem "uzdrowiciel" i czy należy je rozumieć aż nadto dosadnie. Po drugie, z racji ujęcia w opisie fabularnym zagadnień afrykańskich. Nie ukrywam, że podróż do Afryki i poznanie każdego jej zakątka jest moim ogromnym marzeniem. Stąd też od pewnego czasu kolekcjonuję książki poruszające ową tematykę i przybliżającą ów region. Sięgam zarówno po publikacje podróżnicze, jak i powieści z zakresu literatury obyczajowej, pięknej czy współczesnej, w których akcja rozgrywa się w dowolnym afrykańskim mieście. Afryka mnie pasjonuje i fascynuje różnorodnością kulturową i obyczajową, urzekającą i nieokiełznaną przyrodą, a także zachwycającymi i dzikimi krajobrazami. I wreszcie po trzecie, do jej lektury skłoniła mnie informacja o trzynastu przebytych wyprawach autora na ów kontynent. Czy wybór tegoż utworu był trafiony? Czy moje pierwsze spotkanie z piórem Marka Vadasa okazało się satysfakcjonujące? Zapraszam na recenzję.

Marek Vadas (ur. 1971 w Koszycach). Studiował estetykę i słowacystykę na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Komeńskiego w Bratysławie. Interesuje się kynoterapią. Odbył trzynaście długich podróży do Afryki, odwiedzając Kamerun, Czad, Gabon i Nigerię. Debiutował w 1994 roku książką "Mała powieść". Za "Uzdrowiciela" (2006) uhonorowany prestiżową nagrodą literacką Anasoft Litera, dwa lata wcześniej za "Bajki z Czarnej Afryki" nominowany do nagrody BIBIANA za najlepszą książkę dla dzieci. Od czasu swojej pierwszej wyprawy do Afryki uważa, że nie istnieje coś takiego, jak stracony czas. (źródło: okładka książki)

"Uzdrowiciel" to zbiór trzydziestu esencjonalnych, kilkustronicowych (niekiedy tylko dwustronicowych) i wnikliwych, a nade wszystko frapujących opowiadań. O czym owe mówią? O przybyłym na świat z kartek książek chłopcu, który poznał smak wody i doświadczył pierwszego dnia w szkole. O starszym mężczyźnie zapomnianym przez synów. O śmierci czyhającej w karczmie z gazetą w ręku na swą ofiarę. O trzydziestopięcioletnim Bassie, który starał się zawsze pilnować kufla z piwem czy też serwowanej ryby kangi, aby przypadkiem żadna z kobiet nie wrzuciła do nich włosa i tym samym nie rzuciła na niego czaru, w wyniku działania którego ON należałby do niej. O właścicielu hotelu, którego jedynymi gości były prusaki. O mężczyźnie ocalonym przez niewidzialnego psa. O Panu Kapeluszu, który uleczał tylko wybranych. O spotkaniu z ngangą (zielarzem) i wizycie w kiosku, gdzie sprzedawano ludzkie kości. O duchu Podszeptywacza nakłaniającego do złych czynów. O sześcioletnim chłopcu lubiącym palić papierosy i nierozumiejącym Boga. O kobiecie-lwie o złotożółtych oczach, która uratowała życie mężczyzny ukąszonego przez węża. O Tambie i jego drewnianych maskach. O uzdrowicielu, który leczył we śnie, a pomagało mu w tym magiczne zaklęcie z dzieciństwa. To tylko zarysy niektórych historyjek składających się na utwór Marka Vadasa, który ujmuje swym specyficznym klimatem, wzrusza przywoływanymi obrazami i niewątpliwie pobudza wyobraźnię.

To poniekąd wyjątkowa w swej prostocie książka, w której przeplatają się rzeczywistość z metafizyką, sen z jawą, fakty z fikcją, człowiek z duchem, życie ze śmiercią. To ukazanie Afryki, ale nie w dosłownym sensie. To pokazanie ludności, codzienności, kultury afrykańskiej w sposób nieoczywisty i niezwykły, wręcz osobliwy. Autor zaprasza nas w trudną, ale jakże poruszającą i pasjonującą podróż do między innymi kameruńskich i gabońskich wiosek. Poprzez przedstawienie wielu ciekawych miniatur literackich, ociekających nastrojowością, magią i nierzadko wdzierających się w głąb serca i duszy, namawia do kontemplacji, zachęca do oddania się urokowi opowiedzianych historii, zmusza do rozważań i odkrywania niejednego cennego przekazu, a także pozwala przenikać do umysłów bohaterów - istot ludzkich i nieziemskich. Buduje niebywałą otoczkę wokół opowiadań, czaruje i hipnotyzuje formą i treścią, z pewnością wyróżniając się na tle innych publikacji o Czarnym Lądzie, i co najważniejsze, wyzwala emocjonalne zaangażowanie o różnym stopniu intensywności. Czasem wspomniane powiastki sprawiają, że w oku zakręci się łza, innym razem wywołują nieprzyjemne i przeszywające ciało uczucie chłodu, a niekiedy są powodem jawienia się lekkiego uśmiechu na twarzy. Co poniektóre nie tylko mną wstrząsnęły, ale przede wszystkim mocno wryły mi się w pamięć i zapewne przez długi czas jej nie opuszczą. Dykteryjka o małym chłopcu zwanym Chłopcze ("Jestem chłopak z książki") oraz o młodym mężczyźnie pragnącym lepszego życia, uratowanym przez niewidocznego psa ("Niebo zalane słońcem") zdecydowanie mnie urzekły i rozczuliły. Z pozostałych kilka wprawiło mnie w zdumienie, parę rozbudziło skrajne emocje i wymagało odsapnięcia, a zdarzyły się też i takie (w znikomej części), które po prostu przeczytałam bez większych uniesień ("Piment"). Każda z pewnością wymaga skupienia, przetrawienia na swój własny sposób i wyłuskania tego najważniejszego znaczenia. Z każdej wypływa pojedyncze przesłanie, jakże istotne i wymagające czasu na bardziej precyzyjne jego zdefiniowanie. To wzbogacony rozmaitą narracją (z perspektywy kilku postaci, pierwszo- bądź trzecioosobowej) utwór, który przenosi w inny wymiar, zabiera w nieznaną podróż, zmienia postrzeganie świata bądź tworzy takowe na nowo i który za pomocą prostego języka oraz niepozornego stylu przywołuje ludzkie doświadczenia i płynące z nich wartości.

To właśnie ludzie odgrywają najbardziej istotną rolę w owym woluminie. Ludzie, którzy żyją na kontynencie niejako pozbawionym dla wielu perspektyw i szans na lepsze, a nade wszystko godziwe życie. Ludzie, którzy każdego dnia walczą o przetrwanie. Prowadzą walkę z biedą, ubóstwem, głodem, chorobami (malaria, żółta febra, bilharcjoza) zbierającymi ogromne żniwo oraz ze śmiercią, która czyha na każdym rogu ulicy, w każdym kącie domku, na pustyni, w wodzie i lasach. Kostucha często zabiera dzieci, młodych ludzi, przed którymi przecież całe życie. Ale nie na Czarnym Lądzie, tam nie ma litości, wygrywają silni i wytrwali, a słabi pozbawiani są tchu i widoków na przyszłość, jakiekolwiek by one nie były. To historie o ludziach, którzy marzą o rzeczach bardzo przyziemnych, ale tak trudno osiągalnych (mały posiłek, znalezienie pracy, pójście do szkoły, wyjazd do miasta). O ludziach niepozbawionych pragnień, pasji i chęci. Jedni starają się wytrwać imając się przeróżnych zajęć, a inni wybierają rozwiązanie łatwiejsze, przynajmniej w ich oczach i mniemaniu - napaść, okraść, pobić, zabić. W afrykańskich wioskach życie jakoś się toczy. Ludzie uczęszczają na targ, przesiadują w brudnych i ciemnych karczmach, chadzają ulicami omijając zakrwawione zwłoki, bezdomne dzieci poszukują krewnych i bliskości, szamani rzucają czary (często na prośbę "zwykłych" ludzi), a czarownice uroki, uzdrowiciele leczą dusze i ciała, a duchy odwiedzają zagubionych nawołując ich do dokonania nikczemnych i podłych czynów. Smutne, przejmujące i przerażające...

"Uzdrowiciel" to kompozycja krótkich opowieści łączących prawdziwość z bajkowością i w przeważającym stopniu pozbawionych szczęśliwego zakończenia. To paleta zajmujących historii o poszukiwaniu swych korzeni, pragnieniu bliskości i miłości, tęsknocie, utracie poczucia stabilizacji i bezpieczeństwa, o zapomnieniu, zaufaniu, niespełnionych marzeniach, ukrytych pragnieniach, nienawiści, zemście, śmierci, a także o namiastce nadziei. Owa książka uświadamia, skłania do przemyśleń i pozwala dostrzec nie tyle różnice, co podobieństwa wśród nas - ludzi, bez względu na zamieszkiwany kontynent czy kraj, bez względu na kolor skóry, wiek czy status społeczny i materialny. Wszyscy jesteśmy ludźmi, cierpimy, płaczemy, śmiejemy się, czujemy, czerpiemy radość z prozaicznych czynności. I wszyscy przeżywamy piekło na ziemi, z tą różnicą, że dla każdego z nas owe piekło ma zupełnie inny wymiar...

Niebywale gorzka, niełatwa, refleksyjna, absorbująca, niejako egzotyczna i mistyczna publikacja, której warto poświęcić uwagę i czas. Serdecznie polecam.