Skazani. Historie skrzywdzonych przez system

"Więzienia są pełne "niewinnych" - powie to każdy, kto ma do czynienia z wymiarem sprawiedliwości". No właśnie, a co jeśli pomyłki wymiaru sprawiedliwości faktycznie się zdarzają? Na pewno każdy z nas zna sprawę Tomasza Komendy. Nieliczni zdają sobie sprawę, że nie jest to odosobniony przypadek. Książka Ludmiły Anannikovej otwiera oczy na przerażającą prawdę.

W książce omówiono cztery sprawy potencjalnie niewinnie skazanych. Bohaterem jednego rozdziału uczyniono system, na końcu zaś znalazła się pokrzepiająca historia z happy endem. Poniżej krótkie zarysowanie tematyki prezentowanej w rozdziałach:

1. Krzysztof Mrugała, właściciel kantoru z Buska Zdroju, został zamordowany w 2004 roku. Podejrzewano żonę, która nie doczekała procesu, bo zmarła w areszcie. Do dziś w więzieniu siedzi dwoje współoskarżonych o tę zbrodnię. ⠀

Czy faktycznie są winni? Autorka dowodzi, że o pewności nie może być mowy. Anannikova przeprowadza dziennikarskie śledztwo, znajdując nowe powiązania i proponując hipotezy.

2. Tłokinia Wielka, mała wieś w województwie wielkopolskim. Dwie kobiety, matka i córka, zostają zamordowane we własnym domu. Winą obarczono niepełnosprawnego intelektualnie Piotra Mikołajczyka. Mężczyznę skazano mimo braku jakichkolwiek dowodów przeciwko niemu. Opierano się jedynie na jego własnym przyznaniu do winy, które zresztą wkrótce próbował wycofać. Wszystko wskazuje, że w śledztwie dopuszczono się szeregu uchybień.

3. Rok 1998. W Giżycku ujawniono ciała dwóch braci. W śledztwie brak punktów zaczepienia, do czasu, gdy jeden ze świadków nie wytrzymuje i przyznaje się, wskazując przy tym czworo współwinnych. Czy faktycznie wszyscy potencjalni sprawcy stoją za zbrodnią? Istnieją co do tego poważne wątpliwości. A jednak zapadły wyroki.

4. Kiedy w październiku 2013 roku Daniel Giełda bawił się na koncercie Dezertera, nie mógł podejrzewać, że ta noc zaważy o jego dalszym życiu. Został oskarżony o napad z nożem na brata właściciela klubu, w którym odbywała się impreza. Mimo, że w czasie ataku przebywał w innym miejscu i ma na to dowody.

5. Bohaterem piątego rozdziału jest sam system. Skąd biorą się niesłuszne skazania w Polsce? Jakie wady wymiaru sprawiedliwości wymagają naprawy? Szczegółowa analiza obnaża smutną prawdę.

6. Historia człowieka, który po 12 odsiedzianych latach został uniewinniony. Daje nadzieję i stanowi pozytywny akcent na zakończenie trudnej podróży poprzez porażki polskiego wymiaru sprawiedliwości.

Autorka w niesamowicie dogłębny i rzetelny sposób prezentuje sprawy, zwracając uwagę co po drodze poszło nie tak. Rozmawia ze świadkami, bada dokumenty, prowadzi własne śledztwo. Oddaje głos prokuratorom i sędziom, by sami opowiedzieli co stało za taką a nie inną decyzją. Dzięki temu uzyskujemy pełny obraz sytuacji. Ludmiła Anannikova nie referuje gotowych faktów, ale prezentuje postawę aktywnego badacza, który nie boi się zadawać pytań i dociekać prawdy.

Najgorsze, że los niesłusznie skazanych tak naprawdę nie interesuje nikogo z osób władnych, by w tej kwestii zainterweniować. W końcu sprawa zamknięta, statystyki się zgadzają, rozdano nagrody, awanse. Po co drążyć?

Na szczęście mamy organizacje takie, jak Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Niestety, działacze często spotykają się ze ścianą, a proces wykazywania niewinności jest długi i żmudny.

Prawda jest taka, że ta lektura może przestraszyć. Bo jeśli zdarzyło się to innym, którzy po prostu znaleźli się w złym miejscu o złym czasie, albo zostali pomówieni, to tak naprawdę może to spotkać każdego z nas. Nawet tych najbardziej praworządnych. Książka trudna pod względem emocjonalnym, ale jak najbardziej godna polecenia.

Co tu dużo pisać. Autorka odwaliła kawał dobrej roboty.

Są reportaże w których autorzy skupiają się głównie na samych dokumentach - źródłach książkowych, artykułach itp. ale są też tacy, którzy działają - szukają informacji z pierwszej ręki, wypisują pisma, wgłębiają się w śledztwo niczym detektyw. I coś takiego właśnie tutaj mamy. Autorka nie opisywała spraw przedstawionych w książce tylko z perspektywy suchej dokumentacji ale wwiercała się w poszczególne przypadki całą swoją osobą stąd dostajemy tu [Adres usunięty]. jej rozmowy z poszkodowanymi, rodzinami, policjantami biorącymi udział w sprawach. Pełen obraz spraw z każdej perspektywy.

Gdyby nie głośna sprawa Komendy podejrzewam, że przypadki - niewinnych - niesprawiedliwie skazanych dalej byłyby zamiatane pod dywan i przechodziły cichaczem obok społeczeństwa a każda z tych osób żyła by z nagłówkiem Szamboekspresu nadającego mu tytuł mordercy roku. Niestety większość ludzi nadal kieruje się takimi artykułami nadając piętno całym rodzinom skazanych zamiast sięgnąć głębiej.

Błędy ludzkie, błędy systemu, układy i co najbardziej przerażające w niektórych przypadkach - pech.

Można by o tym dyskutować dniami i nocami.

Polecam bardzo ! Świetna i wnikliwa lektura. Jeśli lubicie reportaże - musthave.

„Skazani za niewinność? Tak, tak - ONI WSZYSCY TAK MÓWIĄ! Zawsze tacy biedni i pokrzywdzeni, a przecież nikt w więzieniu nie jest bez powodu - muszą być solidne dowody, by kogoś skazać, a zwłaszcza za poważne przestępstwa, np. morderstwo. Oczywiście pomyłka może się zdarzyć, ale to jednostkowe przypadki i raczej w tych starszych sprawach, gdy technologia nie była tak rozwinięta jak teraz.”

Czy tego typu myślenie jest Ci znane? Może uważasz podobnie?

A gdybym Ci powiedziała, że można zostać skazanym za morderstwo BEZ ŻADNYCH DOWODÓW? Bez śladów DNA, odcisków, narzędzia zbrodni, motywu? Jak sądzisz - można dostać wyrok wyłącznie dlatego, że ktoś zostawił anonimowy donos na policji? Albo dlatego, że siedzący w więzieniu od lat gangster szuka okazji do zawarcia ugody, więc wskazuje palcem na kozła ofiarnego? A gdybym Ci powiedziała, że możesz być w tym samym czasie w innym miejscu (i nawet być nagranym na monitoringu!), a i tak zostać skazanym? Pewnie teraz myślisz, że takie cuda to tylko w filmie sensacyjnym i to dosyć kiepskim. No cóż, niestety nie – bo to tylko część absurdów z naszego polskiego podwórka, o których bardziej szczegółowo przeczytasz w reportażu Ludmiły Anannikovej.

Kilka niedorzecznych (a jednak prawdziwych!) historii, które mrożą krew w żyłach bardziej niż najlepszy horror... Bo to nie fikcja, a samo życie - prawdziwi ludzie, często zwyczajni, a nawet prości, którzy po prostu mieli wielkiego pecha. Najbardziej wstrząsnęła mną sprawa niepełnosprawnego intelektualnie Piotra Mikołajczyka, z którego zrobiono istnego geniusza zbrodni – ogrom absurdów sięgnął tu zenitu. Zaskoczyła mnie również rozmowa z prokuratorem, który (o dziwo) całkiem dobitnie wypowiedział się na temat obecnie rządzących oraz o niesprawiedliwości sędziów, którzy czasem potrafią „wydawać wyroki na życzenie władzy” i być przy tym „bierni i wierni”. W reportażu nie zabrakło też kontrowersji odnośnie skuteczności policyjnych przesłuchań, kompetencji śledczych i techników przy zbieraniu materiałów dowodowych oraz wątpliwości co do wiedzy i rzetelności biegłych. Książka szokuje i szeroko otwiera oczy – zdecydowanie zostanie mi w pamięci na dłużej i zdecydowanie mogę Ci ją polecić.

-Sabcia100

Temida ma zasłonięte oczy, wagę w ręce jednej, miecz w drugiej. Bezstronność, sprawiedliwość, wymierzenie kary. Co w sytuacji gdy żaden z trzech elementów nie zaistnieje, a zamiast nich pojawia się stronniczość, niesłuszność i w końcu niesprawiedliwy wyrok? Niewinnym się jest dopóki nie udowodni się winy … no właśnie to ostatnie wcale nie musi być aż tak pewne i niezbite. Tyle, że najczęściej przekonujemy się kiedy doświadczamy tego sami lub ktoś z naszych bliskich.

Skazany, skazana, prawomocny wyrok, była zbrodnia jest i winny bądź winna. Co tu jeszcze jest niejasne? Czasem wszystko, bywa, że nawet więcej. Jak to? Dowody, zeznania, świadkowie, dochodzenie, w końcu proces, gdzie czarno na białym zostaje udowodniona wina. Na pierwszy rzut oka wszystko się zgadza, na drugi niekiedy także, ale od czasu do czasu okazuje się, iż już od samego początku rzucają się w oczy niepokojące detale, potem rusza lawina i już nic nie jest jasne. Oczywiście, że większość oskarżonych mówi o swej niewinności, nie zawsze jest to kłamstwo tylko prawda. Co wtedy? Czasem rucha cała machina, lecz nie ma żadnej gwarancji, iż zatriumfuje prawda. Sądowo – śledcze realia są często inne niż te prezentowane w książkach lub filmach. Zamiast wysłuchania, sprawdzenia informacji i uniewinnienia brak reakcji, odrzucenie apelacji i utrzymanie kary. Jak to możliwe? Zwyczajnie albo i nie, każda historia jest inna i zawsze są co najmniej dwie strony. Jak długa to droga pokazuje sprawa Tomasza Komendy, wcale nie jedyna, dająca nadzieję, lecz i pokazująca ogrom włożonych starań. Z badań amerykańskich wynika, że około sześć procent wyroków dotyczy niewinnych osób. Dużo to czy mało? Zależy z jakiej perspektywy patrzy się na tę liczbę, dla kogoś kto walczy o wolność ogromna, dla tych cieszących się nią pewnie mała. Za aktami sądowymi stoi ofiara, jej bliscy, ale również oskarżani, pytanie czy ci drudzy to właściwi ludzie …

„Skazani”, jedno słowo, wydające się jednoznaczne i nie kryjące żadnych niedopowiedzeń lub podejrzeń. Ludmiła Anannikova pokazała inne oblicza tego wyrazu, te, które rzadko lub w ogóle nie przychodzą na myśl. Kilka historii, tylko lub aż, ale wystarczają by pokazać wymiar sprawiedliwości od kulis, nie tych spektakularnych, gdzie jest miejsce dla więcej niż dwóch kolorów: czerni i bieli. Dziennikarka nie opierała się jedynie na tym, co przekazali jej najbardziej zainteresowani oraz ludzie ich wspierający, przeprowadziła własne śledztwa, sprawdzała akta sądowe, policyjne oraz zeznania świadków. Wskazała znaki zapytania, to, co jest niejasne, pozostaje niewyjaśnione bądź przeczy sobie wzajemnie. „Skazani” to prawdziwy reportaż o ludziach i dla ludzi, paragrafy pojawiają się rzadko, zamiast nich są konkretne sytuacje, okoliczności i dowody bądź ich brak. Ta książka pokazuje jak mało dzieli człowieka od wciągnięcia go w machinę, jaka przeważnie kieruje się prawem, lecz od czasu do czasu coś w niej zazgrzyta i miażdży kogoś, dosłownie i bez jakiejkolwiek przenośni. Przedstawia również jak trudno udowodnić swoją niewinność, no właśnie nie winę tylko niewinność. W żadnym wypadku nie są to jednostronne opowieści, niepoparte faktami, wprost przeciwnie, ale to co zdaje się oczywiste wcale takim nie musi być. Wystarczy splot okoliczności, taki, a nie inny punkt widzenia, i człowiek stawia czoła temu, czego nie miał prawa spodziewać. Jak mówi jeden z bohaterów „Sprawiedliwość to nie zemsta”, ale dla czasem bywa i nią, ale też swoistym zadośćuczynieniem i przede wszystkim karą, chociaż nie zawsze wymierzonej właściwej osobie.