Protest

Przepadam za książkami Magdaleny Zimniak, więc gdy tylko pojawiła się okazja przeczytania jej najnowszej powieści - nie mogłam sobie odmówić. Szczególnie, że lektura była obietnicą czegoś nowego w dorobku autorki, bardziej zakręconego i mocno psychologicznego, czyli utrzymana w moim ulubionym tonie.

Autorka zabiera nas w miejsce, gdzie łamane są zasady a jedno wydarzenie ciągnie za sobą szereg konsekwencji. Wszystko w życiu bohaterów jest możliwe, ponieważ to historia otwarta na doświadczenia, która absolutnie nie zamyka się na nowe, potencjalnie możliwe wersje wydarzeń przez co czytelnik do samego końca nie jest pewny czego może się spodziewać. Magdalena Ziminiak skutecznie manewruje pomiędzy sprzecznymi emocjami, tajemnicami oraz niedomówieniami budując napiętą atmosferę, która pozostawia po sobie wiele pytań bez odpowiedzi.

Akcja powieści skupia się na dwóch torach czasowych. Poznajemy losy bohaterów w roku 1979 (czuć ten wyjątkowy klimat!) a następnie przenosimy się do współczesnych wydarzeń w 2020. Wszystko bowiem zaczyna się od nieplanowej ciąży i aborcji, której poddaje się Krysia Romaniuk po namowach swoich rodziców. Niestety niedługo później jej matka popełnia samobójstwo a Krysia idzie w jej ślady. Dlaczego kobiety dopuściły się tego czynu? Co nimi kierowało? Anita, siostra Krysi po latach niedomówień oraz tajemnic wraca do przeszłości, która wydaje się zupełnie inna niż ta zapamiętana oczami nastolatki. Dorosła już kobieta analizuje wszystkie fakty i składa historie w zaskakującą, wręcz szokującą całość.

Historia jest mocna w przekazie a także bogata w intensywne emocje. Jednocześnie nie czuje się, by pisana była na pokaz czy na potrzebę chwili przez wzgląd na aktualne wydarzenia. Właściwie to mam wrażenie, że autorka podjęła się napisania tak ważnej opowieści właśnie na przekór wszystkiemu co nas otacza podejmując wiele aktualnych, bardzo istotnych tematów. W jej książce śmierć stoi na równi z życiem, przeszłość mocno ingeruje w teraźniejszość a rewelacyjnie wykreowani, w pełni wiarygodni bohaterowie na bazie swoich doświadczeń pokazują, że nic nie jest czarne ani białe.

Dlaczego protest w "Proteście" odgrywa ważną rolę? I dlaczego Anita zwątpi we własną poczytalność? O tym dowiecie się sięgając po powieść Magdaleny Ziminiak - rewelacyjnie poprowdzoną pod względem psychologicznym, zaskakującą oraz dojrzałą a także przyciągającą uwagę mocnym, mrocznym klimatem. Przygotujcie się na jazdę bez trzymanki w cieniu aktualnych wydarzeń oraz na historię, która pozostanie w Waszej głowie na długo po zamknięciu ostatniej strony.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie aborcji został opublikowany 27 stycznia 2021 roku, wprowadzając w Polsce niemal całkowity zakaz aborcji. Nie tylko tej na życzenie, ale również w sytuacji, kiedy badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu lub nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu. W ocenie Trybunału dziecko, nawet to nieurodzone, ma prawo do życia i system prawny sankcjonujący przerwanie tego życia był nieakceptowalny. Wyrok ten wywołał falę protestów, nie tylko kobiet, ale tych osób, które dają kobiecie prawo do decydowania o swoim ciele, a także tych, którzy mają doświadczenia obcowania z dziećmi chorymi, głęboko upośledzonymi lub takimi, których stan nie pozwalał niekiedy na przeżycie nawet kilku dni.

Wyrok ten wywołał jednak nie tylko protesty czy moralne dylematy, ale również przywołał wspomnienia, zarówno tych kobiet, które zdecydowały się w przeszłości na aborcję, jak i tych, które ostatecznie zdecydowały się urodzić. A także tych, które w swoim otoczenia mają takie kobiety. Takich, jak Anita, dorosła już kobieta, matka dwójki dzieci, graficzka zmagająca się z nerwicą. Aborcja zniszczyła życie jej siostry, siedemnastoletniej Krysi, a przynajmniej z takim przekonaniem Anita żyje. Wówczas bowiem, jesienią roku 1979 skończyło się jej dzieciństwo, kiedy dowiedziała się o ciąży starszej siostry oraz o aborcji wykonanej za namową rodziców.

To wydarzenie niemal rozbiło ich rodzinę, Krysia długo nie mogła pogodzić się z utratą dziecka, na różne sposoby buntując się. Jej epizody alkoholowe i narkotykowe wpływały na całą rodzinę, podobnie jak tajemnica, której dziewczyna nigdy nie chciała zdradzić, a która dotyczyła tożsamości ojca dziecka. Boleśnie odczuła je też jedenastoletnia Anita, której bezpieczny świat rozpadł się na kawałki. Najgorsze jednak miało nadejść wraz z samobójczą śmiercią matki, która przedawkowała leki. Po tym przyszło załamanie i miesiące spędzone w szpitalu psychiatrycznym, ale również nerwowe oczekiwanie na wyniki śledztwa, bowiem ojciec Anity i Krysi był przekonany, że żona nie była w stanie popełnić samobójstwa. Szczególnie, że tego dnia miała skonfrontować się z mężczyzną, który mógł być ojcem nienarodzonego dziecka jej córki.

To jeszcze nie koniec tragicznych śmierci w rodzinie Romaniuków. Wiele lat później samobójstwo popełnia również Krysia wieszając się w swoim domu i to wówczas, kiedy przebywała u niej Julia, córka Anity. Czy to możliwe, by po tylu latach Krysia postanowiła odebrać sobie życie? Czy celowo wykorzystała moment, kiedy nie było jej partnera, umawiając się na dodatek z Julią na obiad poza domem i pozwalając, by dziewczyna na nią czekała? Kolejna śmierć znów pogarsza stan Anity, która bezpieczeństwa szuka chowając się…w szafie.

Czy to koniec tragicznych zdarzeń? Co czuje mężczyzna, któremu zabija się żona i córka? Którego druga córka popada w szaleństwo, to chowając się pośród ubrań, to rozmawiając ze zmarłym mężem? Co czuje córka kobiety, której stabilność jest tak krucha, jak lodowa tafla? A jak ma w tym wszystkim odnaleźć się wrażliwa nastolatka, później chora kobieta, wokół której jest tyle śmierci? Na wszystkie te pytania, a także na kolejne pojawiające się w trakcie lektury, odpowiedzi szukać będziemy w trakcie lektury książki pt. „Protest”, autorstwa Magdaleny Zimniak. Opublikowana nakładem Wydawnictwa Skarpa Warszawska powieść psychologiczna porusza i bulwersuje, zarówno swą tematyką, jak i motywami ludzkich działań.

Ta doskonale skonstruowana intryga, to skomplikowana zagadka kryminalna, tym trudniejsza do rozwiązania, że każdy z bohaterów skrywa tajemnice. A choć wydaje się, że kluczem do poznania prawdy jest tożsamość ojca dziecka Krysi, to tak naprawdę to tylko część złożonego obrazu. Obrazu utkanego z bólu i krzywdy, z pożądania, trudnych decyzji, nałogów oraz szaleństwa. Doskonała kreacja postaci, oddanie im głosu, jeszcze mocniej angażuje nas w lekturę, odpowiednią zarówno dla miłośników kryminałów, jak i dla czytelników zainteresowanych człowiekiem i motywami jego działań. To wszystko składa się na doskonałą, dopracowaną w szczegółach powieść, którą przeżywamy jeszcze długo po przeczytaniu, analizując poszczególne fragmenty i zastanawiając się, jak bardzo można przekroczyć granicę człowieczeństwa.

Gdyby można było cofnąć się w czasie i zmienić przeszłość. Niestety nie mamy takich możliwości, ale to, co było, chociaż niezmiennie wpływa na teraźniejszość. Czy da się żyć jedynie tym, co tu i obecnie oraz przyszłością, bez oglądania się za siebie? Pamięć trudno oszukać, prędzej lub później przypomni to, od czego człowiek ucieka.

Niektórzy dokładnie pamiętają gdy z dziecka stają się dorosłymi, co albo kto przyczynił się do tego. Anita należy do tego grona, czy chciałaby zapomnieć tę chwilę? W końcu ona ją w jakieś mierze ukształtowała i wciąż wpływa na nią. Zresztą nie tylko jej utkwiła w głowie, również siostra nigdy nie wymazała tego momentu ze wspomnień. Kilka dekad później kobieta próbuje sobie poradzić ze śmiercią siostry, nakłada się na to trauma po samobójstwie matki. Jedno i drugie wydarzenie pozostawiło po sobie ból, lecz coś jeszcze. Nie wszyscy sądzą, że obie odebrały sobie życie, chociaż nie ma na to dowodów. Fakty są niezbite, ale coś nie daje spokoju Anicie, może to jedynie efekt tego, co dzieje się naokoło? Pandemia, protesty społeczne, w tych drugich bierze udział jej córka, więc niepokój jeszcze się nasila, trudno odegnać natrętne myśli. Urojenia czy prawda? W ich otoczeniu kolejna osoba ginie i tym razem od razu wiadomo, że popełniono zbrodnię. Przypadek czy nadinterpretacja rzeczywistości? Do czego doprowadzi szukanie odpowiedzi na dręczące pytania, które być może są wynikiem urojeń. Co wydarzyło się kiedyś i co dzieje się obecnie?

Na okładkę książki zwracamy często uwagę, ale ważniejsze zawsze jest to, co kryje się za nią. W przypadku najnowszej książki Magdaleny Zimniak jedno i drugie jest ze sobą nierozerwalnie związane oraz pozostaje w pamięci na długo. „Protest” nie jest dla tych, którzy chcą łatwej historii, może nawet takiej wyzwalającej trochę refleksji. Za to dla wszystkich nie bojących zmierzyć się z naprawdę trudnymi uczuciami, jakie podczas lektury zalewają nas kolejnymi falami, nie pozwalając odwrócić głowy, zamknąć oczu oraz dosłownie przerwać czytania. Nie ma nic banalnego w tej powieści, osadzonej tu i prawie teraz, w naszych realiach, odzwierciedla codzienność, na jakiej piętno odciska pandemia, zaostrzone prawo aborcyjne, rodzinne więzy, stworzone z mało istotnych sytuacji oraz tych, jakich nie umiemy lub nie chcemy zapomnieć. Kameralna, intymna, z bohaterami, jakich poznajemy od podszewki albo raczej na tyle ile pozwalają nam się poznać, nie od razu wiemy o nich wszystko, ale od samego początku czujemy, że skrywają niejedną tajemnicę. Zwykła rodzina, podobna do innych gdy patrzy się z zewnątrz, lecz naznaczona tym, co miało miejsce w przeszłości. Cieniem kładą się na jej członkach niedopowiedzenia, przypuszczenia i przede wszystkim nie dające spokoju traumatyczne wydarzenia, na pozór tylko bardzo bolesne, lecz jak się okazuje i z pewną niewiadomą. Co jest rzeczywistym wspomnieniem, a co urojeniem lub dopowiedzeniem bez pokrycia w rzeczywistości? Atmosfera zagęszcza się równocześnie z coraz mroczniejszym klimatem, pomiędzy wierszami pojawia ślad oniryzmu oraz suspensu. Magdalena Zimniak stworzyła powieść na styku dramatu, thrillera psychologicznego oraz domestic noir, z każdego gatunku wydobywając jego istotę i zacierając granice pomiędzy nimi oraz doskonale żonglując emocjami czytających. Pozostaje jeszcze finał, zaskakujący i po prostu taki jakiego nie można było się spodziewać, podsumowujący wszystkie wątki, nie pozostawiający po sobie spokój, lecz refleksję, że iluzja bywa realniejsza od prawdy …

Pamiętacie protesty, marsze kobiet, jakie nie tak dawno przechodziły ulicami polskich miast? Zapoznając się z opisem powieści "Protest" przypuszczałam, że nie będzie to lekka i przyjemna lektura. I nie pomyliłam się. Historia bowiem okazała się być czymś, z czym z ostatnich miesiącach mieliśmy do czynienia. Aborcja. O tym w głównej mierze traktuje ta lektura. Ale i nie tylko. Będzie niejako rozliczeniem z przeszłością dla jednej z bohaterek. Tym bardziej książka wdarła się do mojej głowy, gdyż wszystko to, co spotkałam na jej kartach jest prawdziwe, autentycznie. W żadnym razie nie wywołuje niepotrzebnej sensacji. 

Książka jest buntem przeciw obecnemu spychaniu kobiety do roli reproduktora, z instrumentalnie traktowanym ciałem. Do kobiety, która nie ma prawa o sobie samej decydować. Kobiety, której kobiecość, stan fizyczny, psychiczny i emocjonalny nikogo z rządzących tak naprawdę nie obchodzi. Ma być żoną i matką. I koniec.

Magdalena Zimniak ubrała swoją powieść w wiele tajemnic, niedopowiedzeń, niejasności i wątpliwości. Skrupulatnie skupiła się na ukazaniu psychologicznej strony bohaterów. A ci są bardzo zróżnicowani charakterologicznie. Każdy ma swoje problemy, tajemnice, nawet ci, których o to nie podejrzewamy. Autorka podejmując się trudnych tematów jednocześnie nie moralizuje, nie ocenia, nie potępia bohaterów. Czytelnik zaś jednych darzy sympatią, innych już niekoniecznie. W czynach, zachowaniu i myślach postaci każdy z nas odnajdzie siebie lub swoich bliskich czy znajomych.

Ból, samotność, strata, walka o prawdę, trudne wybory i popełniane błędy z ich tragicznymi konsekwencjami oraz ukazana wielowymiarowo kwestia śmierci - to wszystko czyni tę powieść nie tylko wyjątkową, autentyczną, ale też taką, po której niepotrzebne są już żadne słowa. To, co najbardziej uderza, to połączenie delikatności z okrucieństwem. 

To książka o walce o prawa kobiet, ich lękach, słabościach, odwadze, zemście, hipokryzji, zakłamaniu. Widzimy, że są ludzie, którzy nie cofną się przed niczym, aby osiągnąć swoje cele. To również ukazanie, że nigdy nie można być pewnym tego, kto jest przyjacielem, a kto wrogiem.

Na uwagę zasługuje wszechstronna narracja. Wydarzenia poznajemy z punktu widzenia kilku osób, ale i różnych czasów. 

"Protest" nie jest, jak mogłoby się wydawać, powieścią tylko o kobietach i dla kobiet. Ona jest dla każdego, zwłaszcza zachęcam do osiągnięcia po nią mężczyzn. Przecież i Wy macie matki, żony i córki. To doskonałe połączenie thrillera i kryminału z mrocznym klimatem i towarzyszącym stale napięciem. Polecam!