Sądowa batalia o sprawiedliwość
Po II wojnie światowej nowe porozumienia dały początek erze dekolonizacji. Wielka Brytania popierała te historyczne zmiany. Czy jednak na pewno?
W latach sześćdziesiątych XX wieku zapadła tajna decyzja – Brytyjczycy zaoferowali USA utworzenie bazy wojskowej na jednej z wysp archipelagu Czagos. Powstała nowa kolonia, Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego, a wszyscy mieszkańcy terenów, które objęła, zostali przymusowo wysiedleni. Wśród nich znalazła się młodziutka Liseby Elysé. „Jeden kufer, żadnych zwierząt” – nakazali kolonizatorzy.
Władze Mauritiusa latami zabiegały o zwrot Czagos, a w ciągu ostatniej dekady w sprawę bardzo zaangażował się Philippe Sands. W końcu sędziowie Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze stanęli wobec decyzji: czy działania Wielkiej Brytanii były nielegalne? Czy Liseby Elysé i jej rodacy mogą powrócić do domu?
Ostatnia kolonia to opowieść o kształtowaniu nowoczesnego prawa międzynarodowego i walce o sprawiedliwość. To jednocześnie dramat sądowy i osobista podróż zakończona historycznym werdyktem.
Opinie o książce
Mała, znakomita książka. I bardzo ważna. Przez pryzmat prawniczego doświadczenia pokazuje, jak wygląda związek prawa, polityki i historii. Opowieść i smutna, i niosąca nadzieję. Smutna, bo w centrum uwagi prawa nie zawsze znajduje się człowiek. Niosąca nadzieję, bo pewne myśli oraz argumenty, początkowo mniejszościowe, marginalne, a nawet szalone, z czasem dojrzewają i dają szansę na nowe odczytanie prawa.
dr hab. Ireneusz C. Kamiński, prof. INP PAN, specjalista w zakresie prawa międzynarodowego i europejskiego, sędzia ad hoc Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu
Mocna i przekonująca relacja... Znakomita.
Abdulrazak Gurnah, autor książki Powróceni, laureat literackiej Nagrody Nobla za rok 2021
Wstrząsająca książka. Powinien przeczytać ją każdy, komu leżą na sercu sprawiedliwość i prawa człowieka. Rzadko zdarza się tak doskonałe połączenie erudycji i empatii.
Elif Shafak, autorka książki Bękart ze Stambułu
Autor ukazuje szeroki obraz kolonializmu i międzynarodowych praw człowieka od XX wieku do dziś. Opowieść o losach pewnej Czagosyjki staje się bardzo ważną relacją o historycznej niesprawiedliwości.
Tomiwa Owolade, „Sunday Times”
Sands reprezentował Mauritius w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości. Jest szczególnym narratorem opowieści łączącej historię rozwoju prawa międzynarodowego z dramatem Czagosyjczyków.
„Daily Telegraph”
O autorze
Philippe Sands jest profesorem prawa w University College London i czynnym adwokatem w Matrix Chambers. Często występuje przed trybunałami międzynarodowymi, uczestniczył w wielu najdonioślejszych sprawach ostatnich lat, dotyczących Chile za dyktatury Augusta Pinocheta, Jugosławii, Rwandy, Iraku, Guantanamo, Czagos oraz sytuacji Rohingjów w Mjanmie. Napisał między innymi Lawless World i Torture Team. Za Powrót do Lwowa otrzymał Baillie Gifford Prize i British Book Award w kategorii literatura faktu. Szlak szczurów (Bo.wiem, 2022) uzyskał status bestsellera czasopisma „The Sunday Times”. W 2023 roku Ostatnia kolonia znalazła się na krótkiej liście nominowanych do brytyjskiej The Orwell Prize dla najlepszej książki o tematyce politycznej.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii historia świata lub z serii Historiai
O czym opowiada książka "Ostatnia kolonia. Jednostka przeciw imperium" pod kątem merytorycznym?
Publikacja szczegółowo analizuje proces dekolonizacji oraz batalię prawną o archipelag Czagos przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości. Autor łączy w niej rygorystyczną analizę dokumentów z osobistymi relacjami osób przymusowo wysiedlonych przez brytyjskie władze. Lektura pozwala zrozumieć mechanizmy współczesnego prawa międzynarodowego i jego wpływ na suwerenność państw. Jest to kluczowe źródło wiedzy dla osób zainteresowanych historią imperium brytyjskiego po II wojnie światowej.
Czy autor książki, Philippe Sands, brał czynny udział w opisywanych wydarzeniach prawnych?
Tak, Philippe Sands występował jako doradca prawny i reprezentant Mauritiusa w postępowaniu przed trybunałem w Hadze. Dzięki temu czytelnik otrzymuje unikalną perspektywę od wewnątrz, popartą bezpośrednim doświadczeniem w pracy nad sprawą Czagos. Autor nie tylko opisuje historię, ale dzieli się refleksjami z sali sądowej i kuluarów dyplomatycznych. Taka autentyczność podnosi rangę publikacji jako rzetelnego świadectwa z zakresu prawa międzynarodowego.
Dla jakiej grupy odbiorców książka "Ostatnia kolonia" może okazać się zbyt trudna?
Pozycja ta nie jest polecana osobom poszukującym lekkiej literatury beletrystycznej, gdyż wymaga skupienia nad terminologią prawniczą. Choć narracja jest płynna, obfituje w szczegółowe opisy procedur sądowych oraz zawiłości dyplomatycznych, które mogą przytłoczyć czytelnika niezainteresowanego literaturą faktu. Osoby unikające tematów związanych z niesprawiedliwością społeczną i kolonializmem mogą uznać treść za emocjonalnie obciążającą. To specjalistyczne studium przypadku, które stawia na rzetelność, a nie na czystą rozrywkę.
Czy treść skupia się bardziej na faktach prawnych, czy na historiach ludzkich?
Książka stanowi harmonijne połączenie rygorystycznego dramatu sądowego z poruszającą, osobistą historią wysiedlonych mieszkańców. Centralną postacią jest Liseby Elysé, której losy nadają ludzki wymiar skomplikowanym sporom o terytoria zamorskie. Philippe Sands udowadnia, że za każdym paragrafem prawa międzynarodowego stoją konkretne tragedie i nadzieje jednostek. Dzięki temu podejściu czytelnik lepiej rozumie realne skutki decyzji podejmowanych na najwyższych szczeblach władzy.
Jaką konkretną sprawę z zakresu prawa międzynarodowego porusza ta pozycja?
Głównym wątkiem jest nielegalne odłączenie archipelagu Czagos od Mauritiusa przez Wielką Brytanię w latach 60. XX wieku. Autor analizuje proces tworzenia Brytyjskiego Terytorium Oceanu Indyjskiego w celu udostępnienia wyspy Diego Garcia pod amerykańską bazę wojskową. Przedstawia długoletnią walkę o uznanie tych działań za sprzeczne z prawem do samostanowienia narodów. Jest to doskonałe studium przypadku dla studentów prawa, politologii oraz badaczy postkolonializmu.
