Na marne

„Na marne” okazało się dla mnie tytułem obowiązkowym, z racji tego, że sama do tematu wyrzucania żywności podchodzę wręcz obsesyjnie. Żyję w duchu zasady, że nic w mojej lodówce się nie marnuje, jestem wdzięczna za to, co mam, dziękując w duchu, że nigdy nie zaznałam głodu. Tymczasem każdego roku na świecie marnowane i wrzucane są tony jedzenia. Dlaczego? Czy to rzeczywiście jest konieczne?

Marta Sapała na problem marnowania żywności spogląda z wielu perspektyw. Jej reportaż to dogłębna analiza tej kwestii, traktowana z pewnym dystansem, dzięki czemu podejście jest bardzo rzeczowe i dające do myślenia. Śmiało można by powiedzieć, że autorka wycisnęła z tego tematu, tyle, ile można było, kolejno analizując, pytając, zastanawiając się, a w końcu przekazując zebrane informacje.

Nigdy nie zastanawiałam się, co rzeczywiście oznacza data ważności.

Nigdy nie byłam w jadłodzielni.

Nigdy nie poznałam żadnego freeweganina i nie wzięłam pod uwagę, że żywność można pozyskiwać inaczej niż ze sklepu.

Choć sama rzeczywiście tym marnowaniem żywności się interesowałam, to nigdy nie przyszłoby mi do głowy, jak wiele spraw, postaw i zjawisk się z tym wiąże. Nie sięgnęłam głębiej, dopóki nie poznałam treści tej książki. A po jej lekturze mam wrażenie, że autorka otworzyła mi oczy i umożliwiła dzielenie się tą wiedzą, jeszcze rozsądniejsze gospodarowanie oraz robienie zakupów.

Sapała nie ocenia. Nie umoralnia. Nie osądza. Próbuje zrozumieć. Dzieli się wnioskami. Sugeruje rozwiązania. Widać, że ten temat jej również stał się bliski, że te kwestie są dla niej ważne. Co jednak najbardziej mnie w tej lekturze zastanowiło i poruszyło? Wskazanie, że to nasz wybór. Pokazanie palcem na każdego z nas, nieco przykre, ale potrzebne. I ta konieczność wyboru wracała do mnie na każdej stronie.

„Na marne” to nie tylko reportaż. To trochę lekcja życia, a trochę poradnik. To tekst o problemie aktualnym i istotnym. A co z tym zrobimy, to już sprawa każdego z nas…

Na świecie każdego roku marnujemy 1,3 miliarda ton żywności, jedną trzecią globalnej produkcji. W Polsce jest blisko 9 milionów ton. Nie są to twarde dane, a jedynie szacunki. Nie przyznajemy się do tego, ale marnujemy żywność. Kupujemy i potem wyrzucamy. Gotujemy i wyrzucamy to czego nie udało nam się zjeść.

O jedzeniu, tym przeterminowanym, zapleśniałym, wyrzuconym, zmarnowanym, a potem wyciąganym z kontenerów i śmietników, w swoim reportażu "Na marne" pisze Marta Sapała, stawiając pytania dlaczego tyle żywności ląduje w śmietnikach, a także co zrobić, by tyle nie wyrzucać, prowokuje do autorefleksji i przyglądnięcia się naszemu stosunkowi do żywności.

Na pytanie "Czy marnuje Pan/ Pani żywność?" pewnie większość z nas odpowie przecząco, w końcu gdy kupimy w sklepie siatkę owoców, a na drugi dzień jedna z nich okaże się spleśniała, pomyślimy, że taką kupiliśmy. Kiedy w szafce znajdziemy kaszę z molami, bezrefleksyjnie wyrzucamy, podobnie jak większość produktów po dacie ważności, które znajdziemy w lodówce i kuchennych szafkach. Wyrzucamy wygotowane części jedzenia, nie patrząc na to jak na marnotrawstwo, wyrzucamy obierki po warzywach, w końcu to tylko odpady. Racjonalizujemy, zrzucamy odpowiedzialność, wypieramy, ale w swoich oczach nie marnujemy.

Marta Sapała problemowi wyrzucania jedzenia w swojej książce przygląda się z wielu punktów widzenia analizuje badania i statystyki, ustawodawstwo, rozmawia z ekspertami.

Marnowanie jest dużo szerszym problemem niż tylko wyrzucanie, to również produkcja rolna, kompostowanie, jadłodzielnie, banki żywności, ale przede wszystkim nasz stosunek do jedzenia i jego nadmiaru.

"Na marne" to historie ludzi, wywodzących się z różnych środowisk, dokonujących różnych wyborów. Reporterka rozmawia z ludźmi, którzy zaznali głodu albo niedostatku, kobietami starającymi się wykarmić swoje rodziny w czasie wojny, zastanawiając się przy tym, czy takie doświadczenie sprawia, że lepiej gospodarujemy jedzeniem. Rozmawia z bezdomnymi, ludźmi, którzy grzebią w śmietnikach z potrzeby i z przekonania, zbierającymi zapasy i tymi którzy bez zastanowienia wyrzucają jedzenie do śmietnika. Przedstawia "właścicieli" śmietników, którzy otwarcie wystawiają niesprzedane towary ze swoich sklepów, z drugiej strony opowiada o marketach, zamykających swoje śmietniki na kłódki, w obawie przed konsekwencjami zatrucia. Przybliża sprawę słynnego piekarza z Legnicy, którego polski aparat skarbowy zniszczył za to, że dzielił się z potrzebującymi niesprzedanym chlebem. Waldemar Gronowski stał się dla przedsiębiorców symbolem "nie da się , nie można, nic z tego nie wyjdzie, strach cokolwiek jest zrobić", nawet teraz gdy przepisy pozwalają na rozdawanie żywności bez ryzyka opodatkowania.

Poruszając tak wiele problemów Marta Sapała uzmysławia czytelnikowi, jak wielopłaszczyznowy i skomplikowany jest problem marnowania żywności. "Na marne" nie jest zbiorem prostych reguł, ani rozwiązań. Jedzenie jest jednym z naszych filarów egzystencji i powinniśmy je szanować. I może tu właśnie tkwi problem. Utraciliśmy widzenie jedzenia jako zasobu, cennego zasobu, który nie jest niewyczerpywalny. Książka Marty Sapały pozwala nam zastanowić się nad tym, jak my sami postępujemy z żywnością i co możemy zmienić.

Najważniejsza wydaje się być "skrzętność i pomiarkowanie" o których mówi jedna z bohaterek reportażu Marty Sapały. "Mniej produkować, mniej kupować, mniej jeść, mniej wyrzucać".

Tyle i aż tyle.

Czytajcie. Warto.