Czy w czasie wojny jest miejsce na ludzkie odczucia takie jak miłość i poświęcenie? Poznaj przejmującą relację z Węgier roku 1945, w której okrucieństwo przenika się z bliskością i miłosierdziem.
"Maskarada wokół śmierci. Nazistowski świat na Węgrzech" Tivadara Sorosa to osobiste świadectwo życia podczas ostatniego roku II wojny światowej w Węgrzech. Książka przedstawia dramatyczną sytuację węgierskich Żydów, którzy mierzyli się z latami dyskryminacji i prześladowań, a pod koniec wojny uderzyła w nich masowa eksterminacja. W tych przytłaczających czasach ludzkie odruchy miały szczególne znaczenie, co wybrzmiewa z przedstawionej historii.
Autor książki portretuje swoją rodzinę, której udało się przeżyć II wojnę światową. Rzuca światło na ich relacje, wzajemne wsparcie i na niezwykłą rolę rodzica prowadzącego dziecko przez najcięższe chwile. W książce przewijają się ludzie, którzy z jednej strony walczą o własny byt, a z drugiej chcą nieść pomoc i nie zapominają o współczuciu. Mimo przerażających realiów wojennych z opisanej historii wybrzmiewa radość życia, poczucie humoru i dystans do świata. Powieść ukazała się w polskiej wersji językowej w 2021 roku. Została przetłumaczona przez Emilię Ewę Siurawską.
Fragment z przedmowy George’a Sorosa
Niemcy okupowali Węgry od 19 marca 1944 r. Wyzwolili nas Sowieci 12 stycznia 1945. W czasie tych dziesięciu miesięcy żyliśmy w poczuciu śmiertelnego niebezpieczeństwa. Więcej niż połowa Żydów żyjących na Węgrzech i jedna trzecia mieszkających w Budapeszcie w tym czasie zginęła. Ja i moja rodzina przeżyliśmy. Ponadto mój ojciec pomógł innym ludziom. Był dobrym człowiekiem. Nigdy nie widziałem go bardziej pracującego niż wtedy. (…)
Mówienie tego jest niegodziwością, ale te dziesięć miesięcy było najszczęśliwszymi w moim życiu. Miałem czternaście lat. Byliśmy zagrożeni, ale wydawało się, że mój ojciec panuje nad sytuacją. Byłem świadomy niebezpieczeństwa, ojciec wiele mi tłumaczył – lecz nie wierzyłem, że można mnie zranić. Polowały na nas złe siły, ale my byliśmy po stronie aniołów, bo przecież niesprawiedliwie nas męczono. Staraliśmy się ratować nie tylko siebie, także innych ludzi. Nie było szans na opór. Wydawało się jednak, że jesteśmy w korzystnej sytuacji. Czego więcej mógł pragnąć czternastolatek? Podziwiałem i uwielbiałem mojego ojca. On już znał życie pełne przygód i dobrze się razem bawiliśmy. Wierzę, że etos tej książki jest przejrzysty. Mój ojciec był zbyt skromny, by przechwalać się dużą liczbą osób, którym pomógł.
O autorze
Tivadar Soros to ojciec biznesmena i społecznika George’a Sorosa. Urodził się w roku 1893 w Węgrzech, a zmarł w 1968 w Nowym Jorku. Był pisarzem, lekarzem i prawnikiem. Napisał dwie powieści, w których przedstawił swoje doświadczenia z I i II wojny światowej - "Współcześni Robinsonowie" i "Masakra wokół śmierci".
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii biografie i autobiografie
O czym opowiada książka "Maskarada wokół śmierci. Nazistowski świat na Węgrzech"?
Publikacja jest osobistym zapisem przetrwania rodziny Sorosów podczas nazistowskiej okupacji Węgier w latach 1944-1945. Autor opisuje w niej strategiczne działania, spryt oraz odwagę, które pozwoliły jego bliskim uniknąć masowej eksterminacji Żydów w Budapeszcie. Tekst łączy w sobie dramatyzm historyczny z niezwykłą pasją życia i chęcią niesienia pomocy innym prześladowanym osobom. To cenne świadectwo pokazuje, jak optymizm i doświadczenie życiowe mogą stać się narzędziami walki o przetrwanie w nieludzkich czasach. Czytelnik zyskuje dzięki tej lekturze unikalny wgląd w codzienność osób ukrywających się pod fałszywą tożsamością.
Czy wspomnienia Tivadara Sorosa skupiają się wyłącznie na opisach okrucieństwa wojennego?
Relacja Tivadara Sorosa wyróżnia się pogodnym usposobieniem autora i koncentracją na sprycie pozwalającym oszukać przeznaczenie. Choć tłem wydarzeń jest tragiczna rzeczywistość Holokaustu, autor kładzie nacisk na przygodowy aspekt ukrywania się i radość z każdego ocalonego dnia. Czytelnik odnajdzie tu opowieść o miłości rodzinnej, duchowości oraz trudnych wyborach moralnych dokonywanych w sytuacjach ekstremalnych. Książka nie jest jedynie katalogiem cierpienia, lecz przede wszystkim manifestem woli życia i zwycięstwa nad złem. Taka perspektywa sprawia, że lektura niesie nadzieję mimo poruszanej w niej bolesnej tematyki.
W jakim języku została pierwotnie napisana ta relacja historyczna?
Tivadar Soros napisał swoje wspomnienia w języku esperanto, co podkreśla jego kosmopolityczne i humanistyczne przekonania. Wybór tego języka był świadomą decyzją autora, który głęboko wierzył w ideę porozumienia ponad podziałami narodowościowymi. Polskie wydanie zostało przygotowane przez Emilię Ewę Siurawską, wybitną tłumaczkę i wieloletnią propagatorkę ruchu esperanckiego w Polsce. Dzięki jej pracy tekst zachowuje specyficzny klimat oryginału oraz dużą precyzję przekazu historycznego. Publikacja stanowi więc nie tylko dokument historyczny, ale i ważny ślad światowej kultury esperanckiej.
Dla kogo ta książka może nie być odpowiednim wyborem lektury?
Wspomnienia te nie są polecane osobom szukającym suchej analizy militarnej lub czysto politycznej historii Węgier. Autor koncentruje się na subiektywnych przeżyciach i codziennych zmaganiach cywilów, pomijając szerokie opisy strategii wojennych czy ruchów frontów. Czytelnicy oczekujący drastycznych, naturalistycznych opisów zbrodni mogą poczuć niedosyt, gdyż Soros pisze o tragedii z pewnym dystansem. Publikacja wymaga od odbiorcy empatii i skupienia na psychologicznym aspekcie przetrwania, a nie tylko na faktach encyklopedycznych. Nie jest to również pozycja dla osób unikających literatury faktu opartej na bolesnych wspomnieniach.
Jaką rolę w tej publikacji odgrywa przedmowa George'a Sorosa?
Przedmowa George'a Sorosa nadaje wspomnieniom ojca dodatkowy kontekst emocjonalny i biograficzny z perspektywy dorastającego syna. Znany filantrop opisuje w niej swój podziw dla ojca oraz wyjaśnia, jak doświadczenia z 1944 roku ukształtowały jego własny światopogląd. Tekst ten pozwala zrozumieć, że dla czternastoletniego wówczas George'a czas ukrywania się był paradoksalnie okresem wielkiej przygody. Dzięki temu wprowadzeniu czytelnik lepiej pojmuje etos rodziny Sorosów i źródła ich późniejszej, szerokiej działalności społecznej. Przedmowa stanowi niezbędny klucz do właściwej interpretacji postawy Tivadara opisywanej w dalszej części książki.
