Książka zawiera dwa najciekawsze literacko, najważniejsze utwory prozą pisarki i poetki modernistycznej Else Lasker-Schüler (1869–1945): baśniowo-epistolarną powieść Malik, ilustrowaną litografiami autorki i malarza Franza Marca, oraz nowelę Artur Aronimus.
Autorem przekładu i posłowia jest Andrzej Kopacki. Lasker-Schüler, którą Gottfried Benn nazywał „największą poetką Niemiec”, była spektakularną postacią niemieckiego ekspresjonizmu i awangardy, uczestniczką bohemy berlińskiej, jedną z prekursorek wątków prokobiecych i wybitną przedstawicielką tematyki żydowskiej w literaturze niemieckiej.
"Malik. Historia cesarza" (1919) to po części korespondencja pisarki i Błękitnego Jeźdźca (malarza Franza Marca), po części osadzona w orientalnej scenerii, baśniowa proza z tebańskim księciem Jusufem (alter ego autorki) w roli głównej i z udziałem osób ze świata artystycznego (jak Georg Trakl czy Gottfried Benn) oraz postaci fikcyjnych. Misterna opowieść o miłości i wojnie zaleca się baśniową fantazją i barwnym, plastycznym językiem. "Artur Aronimus. Historia mojego ojca" (1932) to wysnuta z narracji rodzinnej nowela, której tłem jest pogromowa groza, a (utopijną?) konkluzją pojednanie Żydów i chrześcijan.
Siłą literackich obrazów z dzieciństwa ojca Else proza ta staje się jedną z najmocniejszych ekspozycji dyskursu żydowskiego w przedwojennej literaturze niemieckiej. Else Lasker-Schüler, nazwana przez jednego z przyjaciół „czarnym łabędziem Izraela”, zdołała uciec z III Rzeszy i po emigracyjnej tułaczce umarła w Jerozolimie.
Jaki charakter ma proza zawarta w książce "Malik"?
"Malik" to dzieło reprezentujące niemiecki ekspresjonizm i awangardę, łączące formę epistolarną z baśniową narracją orientalną. Autorka posługuje się niezwykle plastycznym, barwnym językiem, tworząc misterną opowieść o miłości i wojnie. W tekście pojawiają się postacie historyczne z kręgu bohemy berlińskiej, co nadaje całości unikalny, artystyczny wymiar. Lektura wymaga od czytelnika skupienia na warstwie symbolicznej oraz docenienia modernistycznej formy literackiej.
Z jakich konkretnych utworów składa się ta publikacja?
Książka zawiera dwa kluczowe teksty Else Lasker-Schüler: powieść "Malik" oraz nowelę "Artur Aronimus". Pierwszy utwór to baśniowa historia osadzona w scenerii Orientu, natomiast drugi stanowi głęboką refleksję nad relacjami żydowsko-chrześcijańskimi. Całość dopełnia posłowie autorstwa tłumacza Andrzeja Kopackiego, które pomaga osadzić twórczość pisarki w szerszym kontekście historycznym. Wybór ten pozwala kompleksowo zapoznać się z najważniejszą prozą tej wybitnej modernistki.
Czy wewnątrz wydania znajdują się materiały graficzne?
Publikacja została wzbogacona o litografie autorstwa samej pisarki oraz malarza Franza Marca. Ilustracje te stanowią integralną część wizji artystycznej i dopełniają oniryczny klimat baśniowej prozy. Obecność prac Błękitnego Jeźdźca podkreśla ścisły związek literatury z malarstwem w nurcie ekspresjonistycznym. Dzięki temu książka staje się nie tylko tekstem literackim, ale również ciekawym artefaktem wizualnym dla kolekcjonerów.
Dla kogo ta książka może okazać się zbyt wymagająca?
Dzieło to nie jest odpowiednie dla czytelników poszukujących lekkiej, linearnej prozy rozrywkowej lub prostych powieści historycznych. Ze względu na swój awangardowy charakter, tekst operuje licznymi metaforami, oniryzmem i skomplikowaną strukturą narracyjną. Osoby nieprzepadające za literaturą eksperymentalną lub ekspresjonistyczną mogą uznać styl autorki za trudny w odbiorze. Jest to pozycja skierowana przede wszystkim do koneserów modernizmu i literatury wysokiej.
W jaki sposób utwory poruszają tematykę tożsamości żydowskiej?
Teksty Else Lasker-Schüler stanowią jedną z najsilniejszych ekspozycji dyskursu żydowskiego w przedwojennej literaturze niemieckiej. W noweli "Artur Aronimus" autorka przywołuje obrazy z dzieciństwa swojego ojca, konfrontując je z narastającym zagrożeniem pogromami. Utwór ten stawia utopijną tezę o możliwości pojednania między różnymi wyznaniami i kulturami. Pisarka, nazywana "czarnym łabędziem Izraela", łączy w swojej twórczości osobiste doświadczenia z głęboką refleksją nad losem narodu.
