Las znikających gwiazd

II wojna światowa nieustannie wywołuje wielkie emocje. Okazuje się, że trauma (także kolejnych pokoleń) nie ma terminu ważności. Literaci co rusz powracają do mrocznych czasów, by opowiedzieć, dać świadectwo, utrwalić w zbiorowej pamięci pewne sprawy. Kristin Harmel wykonała nie lada pracę pisząc Las znikających gwiazd. Dopiero z jej posłowia dowiadujemy się jak wiele materiałów przejrzała, z iloma osobami rozmawiała, gdzie dotarła i co znalazła.

Wszystko zaczęło się od narodzin Inge. Jednak Jüttnerowie nie cieszyli się długo szczęściem rodzinnym. Dziewczynkę wykradła bowiem kobieta do pomocy. Stara Jerusza ma dar „czucia”. Przewidziała ważne momenty, [Adres usunięty]. śmierci Chopina, narodzin Skłodowskiej-Curie czy Einsteina, wyczuła też wybuch I wojny światowej. Również co do Inge swoje wiedziała. Dlatego musiała działać.

W kliku dalszych błyskach widzimy bohaterki ukrywające się w lesie. Jerusza sposobi Yonę (symboliczna zmiana imienia) i uczy ją wszelkich tajemnic natury. Jerusza swój dar widzenia otrzymała od kobiet ze swojej rodziny – dar lub przekleństwo – przekazywane z pokolenia na pokolenie. Wydawałoby się zatem, że Yona nie jest zdolna tego „odziedziczyć”. A jednak Jerusza zaszczepia w dziewczynce pewną zdolność do patrzenia intuicyjnego, do słuchania przeczuć. Wielokrotnie Yona wyczuje pewne impulsy, które odczyta jako znaki ostrzegawcze.

I tak przechodzimy do opowieści właściwej. Do lat 40. ubiegłego wieku. W okolice pogranicza polsko-białoruskiego. Spokój Yony zakłóca nietypowy ruch. Wychowana w lesie dziewczyna dobrze wie, kiedy w świat natury ingerują ludzie. Spotyka na swej drodze osoby, opowiadające jej o koszmarze wojennym, którego Yona nie jest w stanie zrozumieć. Po rozmaitych wydarzeniach bohaterka trafia do grupy żydowskich uciekinierów. Od nich dowiaduje się o gettach i nazistowskich praktykach. Postanawia podzielić się z nimi całą swoją wiedzą i umiejętnościami przetrwania. Ich ocalenie to jej życiowa misja.

Tych ludzi jednoczy pragnienie przeżycia (by dać świadectwo). Wędrują więc, egzystują w trudnych warunkach, godzą się na wszelkie niedogodności tylko po to, by mieć nadzieję na przeżycie. Są świadkami i uczestnikami rozmaitych zdarzeń. Uczą się jak nie dać się wytropić i jak uniknąć śmierci. Ale także zyskują coś więcej – uczą się siebie nawzajem. Poznają człowieka, konfrontują się z przeróżnymi emocjami. „W lesie poznajemy, jacy jesteśmy naprawdę”.

Nie sposób wymienić tu wszelkich kwestii, jakie porusza Harmel. Od podziałów i kontrastów społecznych, przez pozycję kobiet w świecie, tolerancję i jej brak, po te najbardziej makabryczne – zło i jego genezy. Wiele pytań pojawia się na temat wiary i istnienia Boga. Yona, właściwie dzikuska z lasu, nie przynależy do żadnej religii. Przebywa wśród natury, potem we wspólnocie żydowskiej, trafia też do chrześcijańskiego zakonu. Ma zatem szeroki ogląd. Podoba mi się jak Hermel podeszła do tego delikatnego i trudnego zagadnienia. Wyposażyła swoich bohaterów w odpowiednie narzędzia – jednych w wątpliwości, drugich w obojętność, innych – w żarliwość, a kolejnych umieściła po środku. Pisarka pokazała różne modele duchowości, a wiec i różne sposoby dotarcia do Boga oraz tajemnicy poznania

A z tym tematem Hermel połączyła problem Yony – niedopasowanie. Dziewczyna obraca się w różnych środowiskach, szuka tam siebie i swoich korzeni. Nie wie kim naprawdę jest i usiłuje za wszelką cenę odkryć swoją tożsamość. Wszędzie jest obca – nie stąd, nie z tych. Tylko las przyjmuje ją bez zastrzeżeń.

Hermel podrzuca nam naprawdę wiele kwestii do przemyślenia i sporo jest tu pytań nieoczywistych, jak choćby to o konflikt między złem a złem. Co jest bardziej humanitarne? Pozwolić umrzeć niewinnemu człowiekowi czy samem odebrać komuś życie? Czy złe popełniane z miłości dla bliźniego nadal jest złem?

Nurtujących pytań o istotę człowieczeństwa jest mnóstwo. Yona zastanawia się co sprawia, że jesteśmy dobrymi ludźmi. A czy zło się dziedziczy? Czy jeśli w jej żyłach płynie „skażona” krew to jest złą osobą? Jedna z postaci drugoplanowych nie ma wątpliwości: nie można uciec od tego, kim się urodziło. A Zus kontruje: „urodzenie nie determinuje naszej tożsamości”. Chcemy wierzyć, że moralność nie ma narodowości. Tak też sugeruje autorka, wszak nawet „po drugiej stronie” są osoby uwikłane w wojnę. Takie, przed którymi nie stawia się wyboru…

Kto jest ofiarą wojny? Czyż nie wszyscy byli, na swój sposób, ofiarami tego piekła? Hermel pyta o zbiorą odpowiedzialność i zbiorowe cierpienie. Motyw wspólnoty jest tu bardzo istotny. Człowiek bez wsparcia i pomocy nie jest w stanie sobie poradzić. Jesteśmy zwierzętami stadnymi. Potrzebujemy zarówno kogoś, kto nam pomoże i jak i kogoś, o kogo sami możemy dbać.

"Las…" to powieść pełna symboli i metafor. Wiele mówią choćby zmiana imienia, znamię, wspominanie historii Hioba (czyż to nie swego rodzaju retelling?), odwoływanie się do innych biblijnych motywów. Sama Jerusza jest postacią-symbolem. No i tytuł książki! Harmel świetnie pisze. Zapewne duża zasługa tu tłumaczek, p. Aliny Jakubowskiej i p. Elżbiety Kulickiej. Przez tę powieść się płynie. Pisarka nie boi się mocnych, odważnych scen. Odtwarza losy prawdziwych ludzi, a więc nie pozwala sobie na żadne filtry i wygładzania. Utrzymuje także niesamowity nastrój powieści od pierwszej strony do ostatniej.

Im więcej myślę o tej książce, tym bardziej znakomita mi się wydaje. Bo to nie jest tylko wyimek z czasów II wojny światowej. To nie tylko historia o narodzie żydowskim. Nie tylko przypomnienie o faktycznych zdarzeniach, jak np. o „grupie Bielskiego” czy zakonnicach, zwanych „błogosławionymi męczenniczkami z Nowogródka”. "Las znikających gwiazd" to nawet też nie tylko odyseja ofiar czy powieść o relacjach i emocjach oraz o przyrodzie i jej niesamowitej mocy. Autorka tak genialnie skonstruowała tę powieść, że jest ona wieloma opowieściami w jednej. To przypowieść i reportaż równocześnie. To także próba psychologicznego portretu jednostki zanurzonej w Wielkiej Historii. Mamy tu elementy literatury przygodowej, historycznej, społeczno-obyczajowej. A jednak to przede wszystkim wielopłaszczyznowa powieść drogi.

Kristin Harmel pokazuje tak wiele warstw, obraca jeden temat z każdej strony, wzbudza wątpliwości, prowokuje do konfrontacji, że nie jesteśmy w stanie przestać myśleć o tej książce. A gdy już przerobimy sobie jeden wątek, to natychmiast przychodzi mnóstwo myśli na temat kolejnego. To niebywałe, że można w ten sposób pisać. Że właściwie nie prowadząc czytelnika za rękę, można mu tak dużo pokazać. Jestem oczarowana.

Podkreślająca wyraźny kontrast między płynącą wprost z głębi serca dobrocią a okrucieństwem i bezwzględnością, zakorzenionymi w drugim człowieku. Emocjonalnie rozbrzmiewająca w sercu czytelnika nutami ludzkiej rozpaczy i permanentnego smutku. Przybliżająca oblicze wydarzeń, które odcisnęły swój realny ślad na kartach historii, będącymi inspiracją do nakreślenia fabuły. Z całą pewnością niezapomniana. „Las znikających gwiazd” to powieść wzniecająca uczucia w sposób gwałtowny, napływający wzburzonymi falami, topiącymi w morzu poruszenia, która boleśnie wślizguje się pod skórę odbiorcy, intencjonalnie wypełniając krwiobieg dosadnymi obrazami kreowanymi przez przekraczające wyczuwalnie oblicze tragizmu wojny. Historia do cna nasączona zakotwiczonymi w duszy traumami, świadomie uwypukla niewyobrażalną siłę i niezrównany hart ducha tkwiące w każdej jednostce, odznaczające się na tle intensywnej potrzeby ocalenia, determinującej do poczynań, które niekiedy występują w rozdźwięku z odczuwalną moralnością. To jednocześnie intensyfikujący doznania portret adaptacji w społeczności, nieznanej i obcej, naznaczonej potencjalnym źródłem miłości, ale i zagrożenia, oraz obraz samotności o wielu skrajnych odcieniach, namalowany barwami spokoju i bezpieczeństwa, jak i nieustannej tęsknoty skompilowanej z niezbędnością bliskości. „Las znikających gwiazd” subtelnie akcentuje kwestię wiary, tak wątpliwą w okresie, w którym zło staje się owijającym pętlą lęku towarzyszem codzienności, a tak napawającą otuchą w każdy kolejny dzień, co czyni tę książkę nienachlaną w refleksjach, ale delikatnie uświadamiającą, iż pozytywne myśli splecione ze świadomą walką dają większe szanse na odmianę swojego losu. Autorka z zachwycającym sznytem snuje opowieść o lojalności, zaufaniu i przepięknie zdefiniowanym człowieczeństwie oraz empatii, osnutych na motywie poszukiwania tożsamości, nie do końca określonej i jednoznacznej. Otuloną niewytłumaczalną magią przeczucia, którą połączono z więzią z otaczającą człowieka naturą, stanowiącą azyl i miejsce pozwalające przetrwać, osadzono na fundamencie rzetelnie zgromadzonej przez autorkę wiedzy, która nietuzinkowej kompozycji nadaje cech autentyczności. Niewątpliwie ten tytuł roztrzaska niejedno serce!

Miasta regularnie dewastowane siłą niemieckich wojsk, przerażająca codzienność społeczności żydowskiej zamkniętej w getcie i wreszcie obdzierające z człowieczeństwa obozy koncentracyjne – to niejednokrotnie pierwsze skojarzenia z wojenną rzeczywistością. Ale wojna to nie tylko powszechnie publikowane portrety, to także historie mniej znane, często zamknięte w mglistych wspomnieniach potomnych. Las znikających gwiazd to właśnie jedna z takich opowieści – inspirowana prawdziwymi wydarzeniami, niewątpliwie piękna i zaskakująca, a przy tym tak bardzo nieoczywista.

Chociaż ta historia zaczyna się w Berlinie, Kristin Harmel szybko zmienia dla niej scenerię. To tytułowy las staje się tłem dla większości wydarzeń. Czytelnik najpierw poznaje Jeruszę – bez wątpienia jedną z bardziej unikalnych bohaterek literackich. Starsza kobieta kieruje się osobliwą filozofią, wyraźnie nie ufa ludziom, słucha natomiast własnego ciała oraz głosu otaczającej ją przyrody. Nie dbając o większe wyjaśnienia, wykrada dziecko z niemieckiego domu i razem z nieświadomą dwulatką ucieka w głąb natury, aby nauczyć ją życia z dala od brutalnej cywilizacji. Fabularnie ten gest jest niecodzienny, ociera się wręcz o szaleństwo, a z pewnością umyka ramom prawdopodobieństwa – zdaje się być bowiem podyktowany przeczuciami, wiarą i głosem własnej duszy. I to właśnie ten nieco zwodniczy akcent sprawia, że książka nabiera takiej wyjątkowości.

Ale w tym spektaklu najważniejsza jest ona – uprowadzona dziewczynka, która na oczach pochłoniętego lekturą czytelnika, zmienia się w nadzwyczaj mądrą, sprytną i waleczną młodą kobietę. Yona zachwyca swoją głęboką i wrażliwą osobowością. Mimo dostrzegalnie oschłego i tym samym bezemocjonalnego wychowania w dzikiej głuszy, odbiorca czuje w niej naturalną chęć kontaktu z drugim człowiekiem, wyczuwa też rażące pragnienie bliskości oraz naglącą potrzebę zdefiniowania własnej tożsamości. Pojawia się tu mnóstwo refleksyjnych treści oraz życiowych sentencji, autorka jawnie buduje też przestrzeń dla uczuć i towarzyszących człowiekowi emocji. Miłość, zdrada, śmierć, walka o przetrwanie, heroizm oraz wiara w Boga – te obszary zaakcentowane są tu najbardziej. Ich ekspozycja możliwa jest dzięki grupie uciekinierów z żydowskiego getta, która dla Yony staje się ważnym nauczycielem życia. A wszystko w pięknie zobrazowanych, choć niezwykle traumatycznych wojennych okolicznościach – puszcza polsko-białoruskiego pogranicza zauważalnie jawi się tu jako niebezpieczna.

Jestem wstrząśnięta treścią fabularną i jednocześnie absolutnie zachwycona unikalnym charakterem tej historii! Las znikających gwiazd to przede wszystkim zatrważająca walka o przetrwanie w naznaczonej wojennym niebezpieczeństwem głuszy, to także uderzający portret rodzącej się naturalnie kobiecości i nadzwyczaj esencjonalna próba poszukiwania własnej tożsamości w obliczu trwającej wojny. Książka zainspirowana prawdziwymi wydarzeniami, w odczuciu mocno przejmująca, intrygująca i nieobliczalna, a przy tym szalenie wartościowa i refleksyjna. Dawno nie czytałam tak niecodziennej powieści historycznej!

Historia o dojrzewaniu, dorastaniu o byciu tu i teraz, o słuchaniu swojej intuicji, o przetrwaniu i o ciężkich czasach wojny i holokaustu. Ta książka zawiera w sobie wszystko co najlepsze i pomimo trudnych tematów i prób przeżycia to daje do myślenia i zostaje w głowie na długo

Kristin Harmel jest naprawdę niesamowitą autorką. Dotarła do takiej historii, której nie przeczytamy nigdzie indziej, pomimo iż np wiele ksiażek z okresu wojny i holokaustu mamy już za sobą. Tutaj jest inaczej, nawet trochę magicznie, ciekawie.

Genialna historia o poszukiwaniu własnej tożsamości, szukaniu swojego ja, poznaniu swojej przeszłości i zmierzenia się z nią. Do czego oczywiście powoli trzeba dojść poznając główną bohaterkę i żyjąc z nią w puszczy na polsko-białoruskiej granicy gdzie nie jest łatwo.

Myślicie że kobieta na okładce to nasza główna bohaterka? lub jakieś jej wyobrażenie? Bardzo ją polubilam za jej determinację, mądrość, przetrwanie tego wszystkiego. Ciężko mi o niej zapomnieć, myślę że to ten rodzaj książki do której na pewno jeszcze wrócę ponownie.

Historia na pograniczu lat 1941-1942. Inspirowana prawdziwymi wydarzeniami. Historia dziewczyny która została wykradziona swojej rodzinie i musi jakoś nauczyć się żyć w innych warunkach. Wiele razy wyzwalała mnóstwo emocji, ciekawiła i nie pozwalała by zamknąć i nie czytać dalej

Las znikających gwiazd to książka która wiedziałam że musi trafić na moją półkę i to od razu w dniu premiery. Jak tylko moglam to gdzieś tam w przerwach w pracy zaczełam już ją czytać, nie mogę się oderwać. bardzo dobrze napisana

"Las znikających gwiazd" jest niezwykle piękną powieścią, która jest zainspirowana prawdziwą historią wojenną. To sprawia że jeszcze bardziej wczuwamy się w te wszystkie opisy. Wpleciono w nią również wątek miłosny - ciekawy i wciągający. Ogólnie jest w niej wiele motywów, którym towarzyszy dużo wzruszeń oraz mądrych i głębokich dialogów mówiących o tym jak żyć i wierzyć w dobro, pomimo wielu okrucieństw, które dzieją się na świecie.

Zupełnie inne przedstawienie Holokaustu. Przepiękne opisy przyrody i puszczy w której dzieje się cała akcja, gdzie głowna bohaterka nauczy się żyć i przetrwać. Bardzo ciekawa, wciągająca i pokazująca różne oblicza lektura. polecam