Osią "Kuglarni" jest motyw theatrum mundi. I przekonanie, że u narodzin widowiska leżała zawsze wiara w możliwą harmonię świata, zaślubiny tego, co w swojej banalności dostępne każdemu, z tym, co święte, wspólnotowe. Ale też spektakl, który ma być odegrany w Boże Narodzenie i stanowić centralne wydarzenie opowieści Turczyńskiego, to "Pastorałka". Miejscem zaś, w którym ów magiczny akt artystycznej kosmogonii ma się dokonać, jest symboliczne miasteczko En. Tu, gdzie "pamiętać to chodzić wspak", realne zagrożenie stwarzają nie tylko przedświąteczne skupienie na bigosach i ciastach, ale i infantylizm Księcia Elektora, aktywność Wolnych Młodzianków, a także istot rodem z Bieslandii. Poruszając się na granicy eseju i powieści, autor tworzy barwny fresk obyczajów, mód i nawyków, zadziwia erudycją, subtelnym humorem i bogactwem języka różnych stylów. Obok figur historycznych (Goethego, Moliera, Mozarta, Musorgskiego, Bułhakowa, Wrubla) przewiną się postacie z ich dzieł, jak choćby Woland czy pewna Gocha - z dzieła Goethego, Bułhakowa czy też z wyobraźni starego garderobianego bądź księgarza erudyty wysnuta. Obok najprawdziwszej, czasem groźnej, prawdy o współczesności króluje więc wyzwalające ożywcze zmyślenie.
O książce
W "Kuglarni" asymetria pomiędzy "starym" a "nowym" światem jest ostro zarysowana. Stary świat, świat kultury wyższej, jakkolwiek tego nie nazwiemy, pozostaje wciąż uniwersum o niewystygłym potencjale, tyle że korzystają zeń nie wszyscy. Turczyński w swych erudycyjnych i zdumiewających językową wytrawnością obrazach kultury uniwersalnej okazuje się nie po raz pierwszy nieugiętym defensorem continuum. W ponowoczesności wszak, która byt swój zawdzięcza formacjom wcześniejszym, pisarz ma do spełnienia ważną misję. Choć nie mówi o tym expressis verbis, wydaje się opowiadać za aktywnością artystów operujących także innymi środkami wyrazu aniżeli słowa w upowszechnianiu treści determinujących antropocentryczny kształt kultury i jej humanistyczną teleologię.
Wiesław Setlak
O autorze
Andrzej Turczyński, ur. w 1938 r. w Lublinie - poeta, prozaik, eseista i tłumacz. Laureat licznych nagród, m.in. Fundacji Kultury za "Rzeki popiołu" (1994), im. Księcia Konstantego Ostrogskiego (1997), im. Świętego Brata Alberta (1999), Nagrody Specjalnej Ministra Kultury (2005, 2010). Jego powieść "Znużenie" została nominowana do Nagrody Literackiej NIKE (2001) oraz do Paszportu Polityki, a "Koncert muzyki dawnej" (2012) znalazł się w finale Nagrody Literackiej GDYNIA. Wydał ponad 50 książek, m.in. "Źdźbło morza", 1971; "Wypłuczysko", 1977; "Fiasko", 1986; "Chłopiec na czerwonym koniu", 1991; "Rzeki popiołu", 1995; "Mistrz Niewidzialnej Strony", 1996; "Tryptyk ruski", 1998; "Znużenie", 2000; "Mgnienia", 2000; "Święto ikony", 2002; "Latopis. Powieść doroczna", 2007; "Ten szalony pan Puszkin. Słowo o udręce", 2008; "Uzurpacje. Eseje paraboliczne", 2009; "Zgorszenie", 2011; "Mały ikonostas Bogarodzicy", 2012; "Miniatura z gazelą", 2012; "Homo pictor, homo viator", 2013; "Brzemię", 2015;"Ceremoniały", 2018. Mieszka w Koszalinie.
Jaki styl literacki dominuje w książce "Kuglarnia" Andrzeja Turczyńskiego?
Publikacja stanowi kunsztowne połączenie eseju filozoficznego z prozą beletrystyczną, operującą bogatym i wielowarstwowym językiem. Autor swobodnie miesza różne konwencje stylistyczne, tworząc erudycyjną panoramę kultury europejskiej. Czytelnik odnajdzie tu zarówno głębokie refleksje nad kondycją sztuki, jak i plastyczne opisy obyczajów. Taka konstrukcja sprawia, że lektura wymaga skupienia i gotowości na nieliniową narrację.
Czy fabuła książki opiera się na rzeczywistych faktach historycznych?
Dzieło wykorzystuje postacie historyczne jako figury w symbolicznym spektaklu, zamiast wiernie odtwarzać ich biografie. Postacie takie jak Mozart czy Goethe funkcjonują tu na granicy prawdy i literackiego zmyślenia, współistniejąc z bohaterami fikcyjnymi. Oś narracyjną wyznacza motyw teatru świata (theatrum mundi), a nie chronologiczny ciąg zdarzeń. Pozwala to na swobodne przenikanie się różnych epok i idei w ramach jednej opowieści.
Dla jakiego typu czytelnika "Kuglarnia" nie będzie odpowiednim wyborem?
Pozycja ta nie jest polecana osobom poszukującym lekkiej lektury rozrywkowej lub prostej, linearnej akcji. Ze względu na wysoki stopień erudycji i liczne nawiązania do kultury wysokiej, może być nużąca dla odbiorców nieprzepadających za dygresyjną formą eseistyczną. Brak tu klasycznego tempa powieści sensacyjnej, co jest świadomym zabiegiem artystycznym autora. Książka wymaga od odbiorcy przygotowania kulturowego i cierpliwości w interpretacji symboli.
Które znane postacie ze świata kultury spotkamy na kartach tej książki?
W narracji pojawiają się wybitni twórcy tacy jak Bułhakow, Mozart, Molier oraz Musorgski. Autor wprowadza ich w przestrzeń symboliczną, gdzie ich idee i dzieła dialogują ze współczesnością. Obok realnych postaci występują również ich literackie kreacje, na przykład Woland czy Małgorzata. To zestawienie służy ukazaniu ciągłości kultury i uniwersalności ludzkich doświadczeń na przestrzeni wieków.
W jakim klimacie utrzymana jest wizja symbolicznego miasteczka En?
Miasteczko En jest miejscem o onirycznym i magicznym charakterze, gdzie czas wydaje się płynąć wspak. Panuje tu atmosfera przedświątecznego oczekiwania na "Pastorałkę", która ma przywrócić światu pierwotną harmonię. Przestrzeń ta jest wypełniona zarówno banalnymi czynnościami dnia codziennego, jak i obecnością istot fantastycznych. Całość tworzy nastrojowy, nieco surrealistyczny fresk, w którym sacrum miesza się z codziennością.
