Ściana

Chyba najsłabsza książka, którą przeczytałem w tym roku. Zwabiony serią wydawniczą Cymelia, w której czytałem już „Wszystko na darmo” Waltera Kempowskiego.

W pierwszej chwili książka zaczęła mi przypominać „Pod kopułą” Stephana Kinga, tajemnicza ściana odgradzająca bohaterkę od reszty świata. Książka napisana w latach 60. ubiegłego wieku mogła jednak być artystycznym przedstawieniem podziału, jaki dokonał się za sprawą muru berlińskiego. Generalnie jest książką o samotności i powtarzalności monotonnych czynności dnia codziennego. Zastanawiające jest, że autorka zadbała o wszystko niezbędne zgromadzone w chatce myśliwskiej, w której przyszło przebywać bohaterce.

Może za dużo sobie obiecywałem po recenzjach, jakie przeczytałem wcześniej, a może po prostu jej nie zrozumiałem, bo jestem za mało wrażliwy?

Świat stanął. Nie wiadomo, co się wydarzyło. Pewien właściciel myśliwskiego domku od jakiegoś czasu gromadził zapasy leków i jedzenia, więc być może nastąpiło to najgorsze. Umarło wszystko, co żyło, oprócz jednej kobiety i psa. Trzydniowa wycieczka, która miała być przyjemnym oderwaniem od trosk dnia codziennego, w którym utrata męża i wybycie z domu córek, było powodem emocjonalnych rozterek, zamienia się w trwającą w nieskończoność próbę przetrwania.

Kobieta staje pod ścianą strachu, obaw, braku pewności siebie i absolutnego wyautowania. Zaczyna pisać relację, w której pozwala sobie na szczerość, bo jak sama twierdzi, nie ma już ludzi, dla których dobra musiałaby kłamać. I tak jest przez całą książkę. Jej dawne życie ukryte jest między porami roku, pracą, którą wykonuje, rytmem natury, który powoli staje się też jej melodią.

Po jakimś czasie napisze, że nie jest już kobietą, którą była kiedyś, bo kiedyś nie miała szans na świadome decyzje, wpływające na jakość jej życia, czuła się więźniem przytłoczonym nadmiarem obowiązków w świecie, który był wrogo nastawiony do kobiet. Tytułowa ściana daje jej wolność, tą najważniejszą, bo wewnętrzną. Powoli odkrywa swoją sprawczość, co daje jej moc do dalszego działania, w którym szacunek do natury i opieka nad zwierzętami domowymi są priorytetem. Jest samotna, ale nie sama. Ta nowa samotność pozwala jej ujrzeć niepojęty blask życia, gdzie nie musi pędzić, spełniać narzuconych sobie ról, mieć zawsze uśmiechniętą twarz i nienaganne paznokcie. Nauczyła się doceniać to, co ma i czerpać radość z drobiazgów.

„Ścianę” Marlen Haushofer powinna przeczytać każda kobieta, która ukrywa w sobie obawę, że sobie nie poradzi, kiedy nagle, jej bezpieczna strefa komfortu zostanie zburzona.  Kulturowo narzucona relacyjność i zależność kobiet nie jest czymś, czego nie można odrzucić i żyć lepiej, niż pozwala na to patriarchat. Według Haushofer każdy dzień jest darem, w którym trzeba podejmować wyzwania, bo życie ma swój termin ważności i szkoda czasu na jego imitację. Absolutnie ważna i wspaniała pozycja od ArtRage.

IG @angelkubrick

Pierwsze wydanie tej książki ukazało się w 1990 roku. Pod koniec 2023 roku postanowiono ją wznowić i myślę, że to był bardzo dobry pomysł. Równie dobrze może zostawać wznawiana co dziesięć lat, by cieszyć oko kolejnych czytelników. Uważam tak, ponieważ tytułowa ściana może dotyczyć dosłownie wszystkiego z czym ludziom trudno jest się zmierzyć. Kiedyś był to Mur Berliński, innym razem Covid, może to być gra pokoleń, ale i coraz nowsze technologie za którym niestety nie każdy chce lub może nadążyć. Ściana jest czymś z czym trudno podjąć wyzwanie, ponieważ jest niewidoczna. Krzywdzi każdego, kto w nią uderzy, ale nie wiadomo jak daleko sięga ani dokąd zmierza. Nie wiadomo nawet czy czasami nie przybliża się każdej nocy coraz bardziej, by potem nas przygnieść całym swoim ciężarem. Ścianą może być choroba z którą ktoś się mierzy albo poczucie odrzucenia, Może to być zakaz rodzica w wykonywaniu przez dziecko jakiejś rzeczy albo jego usilne prośby, do zwrócenia na siebie uwagi, a gdzie spotyka go opór. To blokada, którą bez pomocy innych trudno jest przeskoczyć.

Opowieść jest zastanawiająca od samego początku, choć ja wpierw wzięłam ją jako pamiętnik kobiety, która nie chce aby cokolwiek co opisuje wyciekło, więc się nie przedstawia. To prawdziwy obserwator, niby biorący udział w treści, ale jakby pominięty przez innych. Dokładnie opisuje nam co robi, dokąd idzie oraz co ją spotyka na drodze. Jest z nami szczera i nieraz zaznacza, że czegoś komuś nie może powiedzieć, bo inni i tak tego nie zrozumieją. Widzi powtarzalność zachowań, górowanie innych nad bliskimi i krzywdy, których się dopuszczają. Pewnego jednak dnia zostaje zupełnie sama. Przechadzając się lasem widzi psa, którego najwyraźniej ktoś skrzywdził. Co ciekawe, ona nie poddaje pod wątpliwość tego co mówi czy robi, jakby wiedziała co jest grane i jednocześnie chciała poznać niewidzialny opór, który nabił jej guza na głowie. Pies, który jest jej towarzyszem na innych właścicieli, ale jednak został z nią. Idzie spokojnie spać, podczas gdy ona boi się, czy mur nie zacznie się przesuwać. Pies może oznaczać ludzi, którzy szybko się klimatyzują akceptując to, co mają i żyjąc tak, by robić swoje na tyle na ile może. Z biegiem czasu w jej przestrzeni zaczyna pojawiać się kolejne zwierzę i kolejne. Krowa może być symbolem człowieka, którego wszyscy wykorzystują, ale i tak na to pozwala. Koty to ludzie, którzy przymilają się tylko wtedy, kiedy czegoś potrzebują. Im chodzi tylko o zaspokojenie swoich potrzeb kosztem wszystkich innych dookoła. A w takim razie kim jest nasza bohaterka? Czyżby bezimienna została wstawiona tak, by każdy czytelnik mógł się pod nią podpiąć? I jeśli tak, to w jakim celu?

Powiem wam, że ile pokoleń, tak wiele ludzi może ujrzeć ją przez pryzmat tego, kim sami są, co wyznają i jak zostali wychowani. Nieliczni wiedzą, że mamy wpływ na wszystko. To naprawdę znakomita powieść psychologiczna niosąca sens pomiędzy wierszami. Polecam ją tym, którzy żyją wiedząc, że jest na świecie coś więcej:-)

Trzeba się dobrze wczytać w tą książkę, aby móc zrozumieć sens jaki ona ze sobą niesie. Daje ona bowiem do myślenia. Uważam, że została napisana poprawnym językiem, który wbrew pozorom, nie jest tak trudny do zrozumienia. Od siebie mogę tylko polecić tą ciekawą lekturę.