Obrona Sokratesa to jeden z kilku najważniejszych tekstów w dziejach europejskiej kultury. Obraz Sokratesa człowieka sprawiedliwego stojącego przed sądem położył fundamenty pod dalszy rozwój myśli filozoficznej.
"Obrona Sokratesa" to II tom unikalnej serii Biblioteki Klasycznej w tłumaczeniu prof. Ryszarda Legutki, uznawany współcześnie za najbardziej wartościowy polski przekład tego klasycznego dzieła Platona. Oprócz samego tekstu tłumaczenia nowe wydanie będzie zawierało tekst grecki, komentarz tłumacza oraz bibliografię.
O Obronie Sokratesa powiedziano między innymi:
Tekst Platońskiej Obrony co może stwierdzić każdy uważny czytelnik nie jest jednak bezpośrednią odpowiedzią na zarzuty, a w każdym razie taka odpowiedź nie stanowi głównego wątku w tekście. Sokrates najwyraźniej nie chciał się dać wciągnąć w to, co było oczywistym podtekstem procesu: zagrożenie demokracji ze strony zwolenników oligarchii, konflikty między stronnictwami oraz zła pamięć o krótkich lecz brutalnych rządach Kritiasa i innych. Odżegnał się wyraźnie od nastawienia pro-oligarchicznego, ale też nie miał ochoty przedstawić się jako zwolennik demokracji. Próbował wytłumaczyć Ateńczykom, że jego działalność nie ma związku z politycznymi sporami i nie da się do nich sprowadzić. Dotyczy czegoś bardziej podstawowego niż konflikty o władzę między zwolennikami różnych ustrojów. Prawdziwym celem mowy było wyjaśnienie współobywatelom sensu swoich działań, a ten polegał na szczególnym sposobie uprawiania filozofii. Filozofowanie takie było kierowaniem uwagi ludzi na problemy dobra i zła, sprawiedliwości i niesprawiedliwości, po to, by w wyniku refleksji nad nimi oraz nad własnym życiem mogli to życie uczynić lepszym (prof. Ryszard Legutko).
Tak więc, najogólniej rzecz biorąc, proces Sokratesa uczy nas, że istnieje nierozwiązywalne napięcie między żądaniami moralnego czy religijnego sumienia a uzasadnionymi potrzebami społeczności. Żadna polityczna społeczność nie może i nie powinna pozwalać jednostkom na wyłamywanie się spod ogólnie przyjętych zasad, ale jednocześnie istnieją normy ważniejsze niż te, które dana grupa uznaje. Wielkie filozoficzne niebezpieczeństwo, jakie tkwi w Obronie Sokratesa, polega na tym, że oślepieni godnością i niewinnością Sokratesa oraz tak krytyczni wobec pełnych wad Ateńczyków nie zauważymy głębokiego moralnego dylematu, który kryje się za tym procesem i za tą śmiercią. (prof. Richard Kraut, Sokrates, polityka i religia tłum. M. Smulewska, Teologia Polityczna 2004-2005, nr 2).
Czy "Obrona Sokratesa" jest odpowiednia dla osób, które dopiero zaczynają przygodę z filozofią?
Tak, to dzieło jest uznawane za jeden z najlepszych punktów wyjścia do nauki filozofii antycznej. Tekst charakteryzuje się przystępnym językiem i skupia na uniwersalnych wartościach etycznych. Czytelnik poznaje fundamenty myślenia sokratejskiego bez konieczności posiadania wcześniejszego przygotowania akademickiego. Lektura pozwala zrozumieć relację między jednostką a prawem państwowym.
W jakiej formie literackiej została napisana ta publikacja Platona?
Książka stanowi zapis mowy obrończej wygłoszonej przez filozofa przed ateńskim sądem. Mimo że technicznie jest to dialog, dominuje w nim monolog głównego bohatera odpierającego postawione mu zarzuty. Konstrukcja tekstu pozwala śledzić logiczną argumentację i retorykę stosowaną w starożytnej Grecji. Jest to dzieło o wysokich walorach literackich i historycznych.
Czy treść książki "Obrona Sokratesa" skupia się wyłącznie na przebiegu procesu?
Głównym tematem jest proces, jednak autor porusza w nim szerokie zagadnienia moralne i społeczne. Sokrates wyjaśnia swoją życiową misję oraz powody, dla których poświęcił się bezinteresownemu poszukiwaniu prawdy. Czytelnik odnajdzie tu rozważania o naturze cnoty, mądrości oraz lęku przed śmiercią. Publikacja rzuca światło na konflikt między wolnością myśli a autorytetem władzy.
Dla jakiej grupy czytelników "Obrona Sokratesa" może nie być trafnym wyborem?
Dzieło to może rozczarować osoby poszukujące współczesnych traktatów naukowych lub dynamicznej akcji beletrystycznej. Tekst wymaga od odbiorcy skupienia oraz gotowości do analizy klasycznych struktur argumentacji logicznej. Nie jest to pozycja dla czytelników oczekujących lekkiej, rozrywkowej lektury na jeden wieczór. Wymaga ona głębokiej refleksji nad każdym akapitem, co bywa nużące dla zwolenników literatury popularnej.
Jakie korzyści intelektualne płyną z lektury tego konkretnego dzieła filozoficznego?
Tekst stanowi fundament zachodniej etyki, ucząc krytycznego myślenia i odwagi w obronie własnych przekonań. Pozwala on zrozumieć, dlaczego Sokrates wolał przyjąć wyrok niż zrezygnować ze swoich ideałów. Lektura kształtuje umiejętność podważania oczywistości i poszukiwania precyzyjnych definicji pojęć moralnych. Jest to niezbędny element biblioteczki każdego humanisty i studenta nauk społecznych.
