Agonia dźwięków

Książka oskarża, opisuje zbrodnie czasów II Wojny w Europie, jest nadal aktualna bo faszyzm, nienawiść, ludzka podłość kłębią się stale wokół nas. Pokazuje jak powoli i systematycznie społeczność można zainfekować rasizmem. Szwecja w okresie II Wojny też miała swoje grzechy, kolaboracje, führerów i faszystowskie zaangażowanie młodego pokolenia. Jest też jasna strona - przyjaźń, która pomaga przetrwać i odnaleźć sens. Wielkie, epistolograficzne świadectwo miłości rodziców do syna. Reportaż o konkretnych ludziach i rodzinach. Trudno się od niej oderwać, czyta się na początku lekko, dalej dosięga ból tragicznych i nieuchronnych losów rodziny. Książka przestroga..

To moja pierwsza powieść tego autora. Czytałam o nim wiele dobrego, lecz czekałam z czytaniem na odpowiednią chwilę, ponieważ spodziewałam się, że będzie to lektura trochę trudniejsza i może poważniejsza od zwyczajnych obyczajowych, na jakie ostatnio natrafiałam.

Pan Cabre mnie zaczarował na kilka dni, podczas których czekałam na chwile, gdy znów będę mogła zatopić się w lekturze. Książka nie urzekła mnie jednak od samego początku. To nie była dla mnie książka, w której już podczas czytania pierwszej strony wiedziałam, że to będzie moja ulubiona. Autor kupił mnie w momencie, gdy bohater zakonnik - muzyk zamiast wsłuchiwać się w tępe czytanie oskarżycielskich pism, słuchał w wyobraźni utworu Mendelssohna. Scena ta wydała mi się tak mistrzowska, że czytałam ją kilka razy i pomyślałam, że Pan Cambre naprawdę wie, o co w muzyce chodzi. Nasz bohater franciszkanin zamiast słuchać o grzechach i brudach świata, poił się dźwiękami, doskonałością barw i pięknem, jakie z tej muzyki płynęło. A przecież piękno świata, pochodzi od Boga. Była to dla niego prawda oczywista. Niestety tylko dla niego.

Wizja społeczności, w jakiej przyszło żyć bratu Junoy, jest przytłaczająca i wprost niewiarygodna. Jednak, czy aż tak bardzo niewiarygodna? Ileż to razy zdarza nam się spotkać sytuacje absurdalnych i egoistycznych zachowań, które przez swą powtarzalność u wielu ludzi nabierają cech normalności? Oj, uderzmy się w piersi, czy sami nie zrobiliśmy kiedyś krzywdy człowiekowi w imię tzw. prawdy i zasad. Cóż jest ważniejsze: zasady, czy człowiek?

Brat Junoy jest bohaterem pozytywnym od pierwszej strony. Trzymamy za niego kciuki i martwimy się, co z nim się stanie. Martwimy się o niego, bo jest bardzo samotny. Nie ma nikogo. Tylko muzykę. W tym przypadku to nie frazes i slogan. To walka o życie.

Piękna powieść.

Liczą się tylko zasady.

XX wiek, obrzeża Katalonii.

Do klasztoru La Rapita, zapomnianego przez świat i społeczeństwo, przybywa brat Junoy, który zostaje tam przydzielony jako spowiednik. Grupą mniszek klauzurowych kieruje matka Dorotea, stanowcza i konsekwentna kobieta. Niekończąca się cisza owija tamto miejsce jak kokon. Utalentowany muzycznie brat Junoy ucieka do własnej krainy nieprzemijających dźwięków, która pomaga mu przetrwać w odosobnionym klasztorze. Rozpoczęcie wojny z matką Doroteą skazuje brata Junoya na proces i stawia go przed sądem diecezjalnym jako heretyka. W świecie, gdzie otaczające go osoby nie rozumieją muzyki, skazany jest na brak zrozumienia...

Agonia dźwięków to moje pierwsze spotkanie z twórczością Jaume Cabre, o którym słyszałam mnóstwo pozytywnych opinii. Muzyka odgrywa w jego powieściach istotną rolę, a ja, kochająca motywy związane z tą dziedziną, od razu zostałam przekonana, aby sięgnąć po najnowszą lekturę tego katalońskiego autora. Czy historia brata Junoya zachwyciła mnie i rozbrzmiała w moim sercu symfonią dźwięków?

Agonia dźwięków z każdą kolejną stroną zbliża się do kulminacji i literackiej cody. Historia brata Junoya potrafi wciągnąć i niejednokrotnie zaskoczyć, lecz momentami jest ona przesycona niepotrzebnymi przerywnikami w postaci krótkich opowieści o pobocznych bohaterach. Jaume Cabre potrafi zaczarować pięknym językiem, który jest największą zaletą tej powieści. Wybierzcie się w podróż w przeszłość do klasztoru La Rapita i odkryjcie skandaliczne wydarzenie, którego ofiarą będzie brat Junoy...

Pełna recenzja znajduje się na stronie: [Adres usunięty]

Początek XX wieku. Obrzeża Katalonii. Zapomniany przez Boga i ludzi warowny, surowy klasztor La Rapita - siedziba mniszek klauzurowych. Brat Junoy - utalentowany muzyk zostaje do niego zesłany w roli spowiednika. Odcięty od muzyki - świata, który kochał musi zmagać się z surową, pozbawioną poczucia humoru, stojącą na czele klasztoru - wielebną matką Doroteą. Zamknięty w ciszy, jedynie w swojej wyobraźni odtwarza tak drogie mu melodie i nuty. Wikła się w spór z przełożoną, która nakłada na mniszki ciężkie pokuty, odmawia im dobrego i godnego wyobrażenia. Brat Junoy nie jest w stanie zaakceptować reguł - sprzeciwia się nadmiernemu umartwianiu i patrzy z przestrachem oraz goryczą na niedożywione mniszki. Uważa, że to wszystko wcale nie prowadzi do bliższej relacji z Bogiem, a jest jedynie zachowaniem ugruntowanym pychą. Sprzeciwia się surowej karze nałożonej na dwie nowicjuszki, który nie potrafiły zachować ciszy słownej oraz emocjonalnej. Trafia do aresztu, staje przed sądem oskarżony o herezję, nadużycia, samowolę... przedstawiony jako wysłannik szatana przed ludźmi, którym daleko do prawdziwej i szczerej wiary czy też pokuty.

"Agonia dźwięków", czyli najnowsza powieść Jaume Cabre (wydana w Polsce) jest pasjonującą opowieścią o nadużyciach władzy i ufności wiernych. Kataloński pisarz pokazuje jak cienka jest granica między szczerą wiarą, która prowadzi do zbawienia, a przekonaniem, że zna się wszystkie zamierzania / pragnienia / oczekiwania Boga. Pokusa jest silna. Matka Dorotea jest przekonana, że została wybrana, aby nawracać mniszki klauzurowe - nie dopuszcza do siebie żadnych głosów z zewnątrz. Jaume Cabre delikatnie eksponuje fakt, że sama jako matka przełożona nie znajduje się na równi z mniszkami - nie tylko, jeśli mówimy o jej mocy decyzyjnej, ale chociażby... o ilości dyżurów, obowiązkach, stanie klasztornej celi. Matka Dorotea staje się coraz bardziej zacietrzewiona - nieubłagana. Przez swoje niespełnione ambicje postanowiła (świadomie lub nie - nieważne. Jej największą winą jest ogromna pycha) brutalnie wyrwać mniszki z ich wcześniejszego życia - ograbić je ze słów, emocji, przyjaźni, relacji międzyludzkich. Kiedy na jej drodze stanęły nowicjuszki, którym szczególnie to ostatnie, czyli wyzbycie się wszelkich relacji międzyludzkich, skazanie na życie w relacji jedynie z Bogiem (czy raczej ciągłym umartwianiem się) przychodziło bardzo trudno - postanowiła ostro interweniować. Napotykając opór brata Junoya, który nacechowany jedynie wielką miłością do Boga i muzyki, nieprzesiąknięty ideą umartwiania się, pokutowania i głodzenia się bez umiaru (uznał ich karę za drakońską).

Ta cienka granica między szczerą wiarą a pychą prowadzącą do nadużyć i totalitarnej władzy (jaką bez wątpienia prezentuje matka Dorotea w klasztorze) - jej przekraczanie, radykalizacja poglądów, odsuwanie się od Boga, a skierowanie w stronę szatana - nawet pod płaszczykiem dobrych intencji przywodzi na myśl powieść Jerzego Andrzejewskiego, "Ciemności kryją ziemię" (swoją drogą naprawdę świetny obraz totalitaryzmu, walki o stanowiska w kościele - jako instytucji). Podobnie jest z "Agonią dźwięków", której tytuł przywodzi nam na myśl literaturę pełną muzyki..., a tak naprawdę jest literaturą o agonii starego klasztoru, wiary w nim, moralności. Tak samo jak Andrzejewski, Cabre pokrył swoją powieść warstwą gęstniejącego mroku. Pisarz zagęszcza atmosferę, wprowadza wiele niewiadomych i pozwala być czytelnikom obserwatorem walki (to zabrzmi z lekka banalnie) dobra ze złem.

Akcja w powieści Cabre skupia się na dwóch wątkach - wydarzeniach, które mają miejsce w klasztorze oraz procesie brata Junoya. Gdzieś w tle znajdują się jeszcze wątki z hierarchami kościelnymi, którzy w tej całej bulwersującej sprawie (mówimy o podejrzeniu o konszachty z szatanem!) próbują ugrać dla siebie lepsze stanowisko, przychylność ludu, zwierzchników. W książce katalońskiego pisarza widać skazy Kościoła, jego kruchość, a także podatność wiernych na wpływ. Wyłania się wielki obraz swego rodzaju organizacji, która powinna być święta, a wcale taka nie jest... po książce rozsiewa się oburzenie i zniesmaczenie - o dziwo właśnie postępowaniem Junoya. Autor stopniuje napięcie, urywa rozdziałami w najlepszych, najbardziej pasjonujących momentach. Podkręca ciekawość czytelnika.

"Agonia dźwięków" to porywająca i bardzo ciekawa powieść. Jaume Cabre stworzył bardzo plastyczną, barwną historię, która choć momentami surowa w środkach wyrazu - fascynuje. Została bardzo skrzętnie i dokładnie przemyślana oraz skonstruowana, a żadna zdanie... nie jest przypadkowe. Ciekawa tematyka idzie w parze z intrygującymi profilami psychologicznymi bohaterów, którzy uwikłani w świat Kościoła - próbują ugrać w nim jak najlepszą dla siebie pozycję. Delikatne napiętnowanie przesadzonych form pokuty nie idzie u Cabre w parze z krytyką Kościoła, a jedynie ze zwróceniem uwagi, że ON także nie jest idealny. Gęsta od emocji, pełna niedopowiedzeń, nieuboga literacko, choć z pewnością uboższa niż poprzednie powieści Cabre - klasyczny, dobry styl pisania, czyli "Agonia dźwięków" - przedstawicielka wysmakowanej, zgrabnej, pełnej gracji i niebanalnej literatury.