Za każdym razem w psychoterapii pracujemy z konkretną, niepowtarzalną w swoim indywidualizmie osobą metodami pochodzącymi z wiedzy ogólnej. I, co niezwykle doniosłe, praca ta niejednokrotnie okazuje się skuteczna. W jaki sposób jest to możliwe? W pracy psychoterapeutycznej wszystkie drogi prowadzące do wyjaśnienia tego fenomenu sprowadzają się do jednego pojęcia − konceptualizacji. Stąd podjęcie wysiłku jej zrozumienia, a następnie szczegółowego opisania, uznaliśmy za jak najbardziej zasadne. Poszukując doprecyzowania czym jest konceptualizacja w swojej istocie, dotarliśmy do fundamentalnego znaczenia przenikania się w jej konstrukcji i zawartości kontekstów: odkrycia i uzasadniania oraz nomotetycznego i idiograficznego. Stąd prezentowane przez nas ujęcie nazwaliśmy kontekstowym podejściem do budowania konceptualizacji poznawczo-behawioralnej.
Ze Wstępu
(...) książka jest ważną pozycją na polskim rynku. Dzięki niej psychologowie i psychoterapeuci, a także dydaktycy zajmujący się psychoterapią poznawczo-behawioralną dostaną do ręki kompleksową i aktualną publikację, która w sposób niezwykle staranny i całościowy ukazuje czytelnikowi drogę, jaką należy przebyć, aby poprawnie sformułować model problemu prezentowanego przez pacjenta. To bardzo ważny krok w kierunku doskonalenia jakości kształcenia psychoterapeutów oraz pracy terapeutycznej w naszym kraju.
Z recenzji dr. hab. prof. USWPS Jarosława Michałowskiego
Powszechnie uznaje się, że budowanie konceptualizacji jest procedurą poprzedzającą i niezbędną zarazem do przeprowadzenia każdego procesu terapeutycznego w modelu pracy poznawczo behawioralnej. Określenia konceptualizacji spotykane w literaturze przedmiotu, takie jak „pierwsza zasada” (Beck i in. 1979), „serce praktyki opartej na dowodach” (Bieling i Kuyken, 2003), „most pomiędzy zrozumieniem a interwencją” (Meyer, 2003), „tłumacz teorii na terapię” (Tarrier, 2006) czy „kamień węgielny psychoterapii” (Chadwick, Williams i Mackenzie, 2003) podkreślają kluczowe znaczenie konceptualizacji i umacniają, jak się wydaje, przekonanie o jej niezbędności. Powszechność, a nawet siła przekonania, czego sami terapeuci poznawczo behawioralni doświadczają niemal na każdej sesji, pracując z przekonaniami, nie zawsze idzie w parze ze zrozumieniem treści w nich zawartych oraz jednoznacznością uzasadnienia. Podobnie rzecz ma się z konceptualizacją, która mimo swojej niekwestionowanej popularności nie jest bynajmniej konstruktem ani w oczywisty sposób zrozumiałym, ani tym bardziej prostym.
Z tekstu
W książce Wojciecha Stefaniaka i Małgorzaty Łysiak w sposób kompleksowy został omówiony proces tworzenia konceptualizacji problemów pacjenta w terapii poznawczo-behawioralnej. Autorzy rozpoczynają swoje rozważania od wyjaśnienia czym jest konceptualizacja i jak wygląda proces jej tworzenia w różnych nurtach psychoterapeutycznych. Następnie przedstawiają szeroki wachlarz modeli konceptualizacyjnych w terapii poznawczo-behawioralnej, by w końcu przejść do tematów związanych z praktyką terapeutyczną. Na podstawie swojego wieloletniego doświadczenia Autorzy prowadzą Czytelnika przez kolejne etapy procesu tworzenia konceptualizacji. Podejmują tematy związane z poznaniem pacjenta, rozumieniem i wyjaśnieniem jego problemu oraz tworzeniem planu terapii. Książka bogata jest w przykłady pochodzące z pracy terapeutycznej. Tak jak sama konceptualizacja jest punktem wyjścia i punktem odniesienia całego procesu terapeutycznego, tak książka Konceptualizacja w terapii poznawczo-behawioralnej może być punktem wyjścia dla osób szkolących się lub punktem odniesienia dla terapeutów pracujących w nurcie poznawczo-behawioralnym.
Dla kogo publikacja "Konceptualizacja w terapii poznawczo-behawioralnej" będzie najbardziej przydatna?
Książka jest dedykowana przede wszystkim psychoterapeutom pracującym w nurcie poznawczo-behawioralnym oraz studentom i dydaktykom psychologii. Stanowi ona kompleksowy przewodnik po procesie formułowania modelu problemu pacjenta, co jest niezbędne do skutecznego leczenia. Autorzy skupiają się na dostarczeniu aktualnej wiedzy teoretycznej oraz praktycznych wskazówek przydatnych w codziennej pracy klinicznej. Dzięki tej lekturze specjaliści mogą znacząco podnieść jakość prowadzonych procesów terapeutycznych oraz lepiej zrozumieć mechanizmy zmian zachodzących u pacjentów.
Czy w tej książce znajdę konkretne przykłady z praktyki terapeutycznej?
Tak, autorzy wzbogacili treść licznymi przykładami pochodzącymi bezpośrednio z ich wieloletniej pracy z pacjentami. Przykłady te ilustrują kolejne etapy tworzenia konceptualizacji, ułatwiając przełożenie teorii na konkretne działania gabinetowe. Czytelnik może śledzić proces rozumienia i wyjaśniania problemów pacjenta na rzeczywistych przypadkach klinicznych. Taka forma prezentacji wiedzy ułatwia naukę budowania funkcjonalnego mostu pomiędzy diagnozą a skuteczną interwencją terapeutyczną.
Czym charakteryzuje się opisane w podręczniku kontekstowe podejście do konceptualizacji?
Podejście kontekstowe opiera się na umiejętnym łączeniu perspektywy nomotetycznej, czyli wiedzy ogólnej, z ujęciem idiograficznym skupionym na unikalności jednostki. Autorzy szczegółowo opisują, jak integrować uniwersalne zasady psychoterapii z indywidualnym kontekstem życia i doświadczeń konkretnego pacjenta. Metoda ta pozwala na precyzyjne dopasowanie technik terapeutycznych do specyficznych potrzeb osoby szukającej pomocy. Jest to kluczowy element budowania rzetelnego modelu, który staje się fundamentem całego procesu leczenia.
Czy lektura tej książki wymaga wcześniejszej znajomości podstaw psychoterapii?
Publikacja ma charakter wybitnie specjalistyczny, dlatego do pełnego zrozumienia treści niezbędna jest wiedza z zakresu psychologii klinicznej lub psychoterapii. Nie jest to pozycja przeznaczona dla czytelnika poszukującego poradników samopomocowych czy ogólnych informacji o zdrowiu psychicznym dla laików. Treść koncentruje się na zaawansowanych mechanizmach tworzenia modeli terapeutycznych i operuje profesjonalną terminologią branżową. Dla osób spoza środowiska medycznego i terapeutycznego poruszane zagadnienia mogą okazać się zbyt hermetyczne i trudne w praktycznym zastosowaniu.
Jakie konkretne etapy procesu terapeutycznego omawia ta pozycja?
Książka przeprowadza czytelnika przez pełną ścieżkę diagnostyczną, od pierwszego poznania pacjenta po konstrukcję ostatecznego planu terapii. Autorzy analizują różne modele konceptualizacyjne występujące w nurcie CBT, wskazując na ich praktyczne zastosowanie w zależności od problematyki. Publikacja służy jako stały punkt odniesienia przy podejmowaniu decyzji o wyborze konkretnych technik pracy na każdym etapie sesji. Pozwala to na uniknięcie przypadkowości w działaniu i zapewnia spójność prowadzonych oddziaływań terapeutycznych.
