Kolekcja to nie tylko zbiór dzieł – to opowieść o podróży przez życie i sztukę.
Borysław Czyżak z wrażliwością i głębią wprowadza nas w świat ośmiu wybitnych postaci: Magdaleny Abakanowicz, Marii Anto, Zuzanny Janin, Kojego Kamojego, Erny Rosenstein, Henryka Stażewskiego i Wacława Taranczewskiego. Choć minimalistyczną twórczość Kamojego od surrealistycznych wizji Rosenstein zdaje się dzielić niemal wszystko, bohaterki i bohaterowie książki tworzyli w tych samych czasach. Nie potrzebowali jednolitego programu – łączyły ich wspólnota doświadczeń i więzy przyjaźni.
W tej wciągającej biografii pokolenia Czyżak odmalowuje nie tylko sylwetki twórców i twórczyń, ale także kontekst, w którym funkcjonowali, i przemiany zachodzące w artystycznym świecie – i poza nim. Jednocześnie w duchu slow art zachęca do niespiesznego obcowania ze sztuką i wielokrotnego powracania do tych samych dzieł, odkrywania ich ciągle na nowo.
Kolekcja to hołd dla osobistego odbioru sztuki, dla tego, jak dzieło oddziałuje na nasze zmysły i emocje. To książka dla tych, którzy pragną zrozumieć sztukę współczesną i są otwarci na poszukiwanie własnej drogi do niej – także przez pryzmat własnych doświadczeń i refleksji.
O książce
Borysław Czyżak zabiera nas ze sobą w podróż, która nie ma jednego celu. Jednych porwie opowieść o sztuce i życiu Marii Anto, drugich odkrycie zapomnianego nieco malarstwa kolorysty Wacława Taranczewskiego, a jeszcze innych uwiedzie historia Gruppy i Jarosława Modzelewskiego. Autor zaraża pasją i imponuje dociekliwością, a przede wszystkim darem przenikliwego spojrzenia. To, co i jak widzi, to efekt wieloletnich wojaży, odwiedzin, rozmów i lektur. Jego pasja to nie tylko podziw dla wybitnych dzieł. Odrębne spojrzenie autora stoi na równi z jego wątpliwościami, próbami zrozumienia i przedstawienia czytelnikom i czytelniczkom własnej ścieżki, którą podążał, odkrywając poszczególnych artystów i artystki. Kolekcja to książka o patrzeniu na sztukę jak na proces, w trakcie którego poznajemy nie tylko prace i ich twórców, ale również samych siebie.
Agnieszka Rayzacher
Książka [Czyżaka] jest kolekcją wyobraźni, to autobiografia życia ze sztuką: od pierwszych naiwnych zachwytów po wkroczenie na ścieżkę badacza zgłębiającego sekrety swoich bohaterów i bohaterek.
ze wstępu Marty Czyż
Żeby widzieć, trzeba wiedzieć. Taką naukę wyniosłam ze studiów historii sztuki. Prawda, jednak niewystarczająca. Opowieści o doświadczaniu dzieł sztuki, którymi dzieli się z nami Borysław Czyżak, uświadomiły mi, że żeby widzieć, trzeba chcieć patrzeć i odczuwać. Poznanie przychodzi w miarę patrzenia. Dzisiaj, w dobie pospiesznego scrollowania, pochwała koncepcji slow art oraz przytoczone przez autora słowa profesora Mieczysława Porębskiego «Do zobaczenia obrazu potrzebne jest krzesło» nabierają szczególnej mocy. W zbiorze subiektywnych esejów Borysława Czyżaka dostajemy przekrojowy obraz sztuki polskiej XX wieku, erudycyjnie pogłębiony o tło historyczne, społeczne, polityczne, towarzyskie, z odwołaniami do dokonań artystów ze świata. Bo sztuka nie dzieje się w próżni.
Małgorzata Czyńska
Jaką formę narracji przyjmuje książka "Kolekcja. Opowieść o współczesnej sztuce polskiej"?
Książka stanowi zbiór subiektywnych esejów łączących biografię pokolenia z osobistym doświadczaniem sztuki. Autor odchodzi od sztywnego wykładu akademickiego na rzecz wciągającej opowieści o relacjach i wspólnotach doświadczeń. Czytelnik poznaje historię artystów przez pryzmat emocji oraz zmysłów, co ułatwia zrozumienie trudniejszych nurtów. Taka forma narracji zachęca do własnych poszukiwań i budowania indywidualnej relacji z konkretnym dziełem.
Którzy konkretnie artyści zostali przedstawieni w tej publikacji o polskiej sztuce?
Publikacja przybliża sylwetki ośmiu wybitnych postaci, w tym Magdaleny Abakanowicz, Henryka Stażewskiego oraz Erny Rosenstein. Borysław Czyżak analizuje również twórczość Marii Anto, Zuzanny Janin, Kojego Kamojego, Wacława Taranczewskiego i Jarosława Modzelewskiego. Autor zestawia ze sobą skrajnie różne estetyki, od minimalizmu po surrealistyczne wizje, ukazując ich wzajemne powiązania. Wybór tych nazwisk pozwala na przekrojowe spojrzenie na polską scenę artystyczną XX wieku.
Czym wyróżnia się podejście autora do analizy dzieł sztuki współczesnej?
Borysław Czyżak promuje koncepcję slow art, zachęcając do niespiesznego i wielokrotnego obcowania z wybranymi dziełami. Zamiast pobieżnego przeglądania, autor proponuje głęboką refleksję i poświęcenie czasu na pełne zrozumienie procesu twórczego. Jego spojrzenie opiera się na wieloletnich podróżach, rozmowach z artystami oraz wnikliwej lekturze źródeł. To podejście uczy, że właściwe zobaczenie obrazu wymaga nie tylko wiedzy, ale przede wszystkim chęci odczuwania.
Czy książka skupia się wyłącznie na biografiach wybranych twórców?
Treść wykracza poza ramy biograficzne, osadzając twórców w szerokim kontekście historycznym, politycznym i społecznym. Autor szczegółowo opisuje realia, w jakich funkcjonowali artyści, oraz przemiany zachodzące w ówczesnym świecie. Czytelnik dowiaduje się, jak więzy przyjaźni i wspólne przeżycia wpływały na kształtowanie się postaw artystycznych. Dzięki temu publikacja staje się kompendium wiedzy o epoce, a nie tylko zbiorem życiorysów.
Dla kogo ta publikacja może okazać się zbyt subiektywna lub wymagająca?
Publikacja nie jest klasycznym podręcznikiem akademickim i może rozczarować osoby szukające wyłącznie suchych, technicznych faktów. Ze względu na formę osobistego eseju, autor kładzie bardzo duży nacisk na własne interpretacje i emocjonalny odbiór prezentowanych prac. Czytelnicy oczekujący chronologicznego, encyklopedycznego zestawienia wszystkich nurtów mogą uznać wybór bohaterów za zbyt selektywny. Jest to pozycja skierowana do odbiorców otwartych na subiektywną ścieżkę poznawczą i erudycyjne dygresje.
