Marek Jarzyñski (1948) warszawiak, ¿eglarz i szybownik, absolwent renomowanej Szko³y Brukarskiej na Powi¶lu. Autor kilkunastu opowiadañ. W 1971 r. jego opowiadanie „Wiejski Quasimodo” ukaza³o siê w tygodniku „Kultura”. Opowiadania „Na Wis³ostradzie” oraz „¦lepy i bergmani”, chocia¿ by³y zapowiedziane na tylnej ok³adce miesiêcznika „Nowy Wyraz”, nie ukaza³y siê z powodu sprzeciwu cenzury. Opowiadanie „Na Wis³ostradzie” zosta³o wydrukowane w 2024 r. w miesiêczniku „Twórczo¶æ”, który w tym samym listopadowym numerze zamie¶ci³ tak¿e opowiadanie „Tereska i marynarze”. Trzeci dzieñ pracujemy na Wis³ostradzie jako czynownicy. Pobrali¶my nowe drelichy i tytu³uj± nas tutaj in¿ynierami. Zostali¶my skierowani na budowê przez kolegia orzekaj±ce i znamy siê na niejednej robocie. Uczymy, jak braæ zamach kilofem, ¿eby nie okaleczyæ prze³o¿onego lub kolegi, który stoi obok i wybiera szufl± odspojony grunt. Odpowiadamy za harmonogram robót i tempo pracy. Nios±c baner g³osz±cy has³o: „Naród z Parti±, Partia z narodem buduj± now± Polskê” wyszli z autokaru przedstawiciele najwy¿szych w³adz pañstwowych i sekretarze Komitetu Centralnego PZPR. Nasi dzisiejsi podw³adni, chocia¿ stanowi± awangardê klasy robotniczej, nigdy wcze¶niej fizycznie nie pracowali. Jedynie towarzysz Edward Gierek, by³y górnik w kopalni Arenberg, chwyci³ za ³opatê i w mig wykopa³ z³ot± klamkê. Fragment opowiadania „Na Wis³ostradzie”
Szukasz wiêcej propozycji? Zobacz nasze tytu³y z kategorii literatura piêkna polska
W jakim klimacie utrzymane s± opowiadania w zbiorze "Kapitan S³oneczko"?
Zbiór "Kapitan S³oneczko" to literatura piêkna osadzona w realiach polskiej codzienno¶ci lat 70., ³±cz±ca ironiê z wnikliw± obserwacj± spo³eczn±. Autor wykorzystuje swoje osobiste do¶wiadczenia jako mieszkaniec Warszawy, by oddaæ ducha tamtej epoki poprzez pryzmat losów zwyk³ych ludzi. Teksty skupiaj± siê na trudzie pracy fizycznej oraz absurdach ówczesnego systemu politycznego, co nadaje im s³odko-gorzki charakter. To lektura wymagaj±ca, która sk³ania do g³êbokiej refleksji nad kondycj± cz³owieka uwik³anego w machinê pañstwow±. Dziêki autentycznemu jêzykowi czytelnik mo¿e poczuæ specyficzn± atmosferê minionych dekad.
Czy tre¶æ ksi±¿ki odnosi siê do autentycznych wydarzeñ z okresu PRL?
Tak, opowiadania bezpo¶rednio nawi±zuj± do historycznych projektów budowlanych oraz realiów politycznych Polski Ludowej. W tre¶ci znajdziemy plastyczne opisy pracy przy budowie warszawskiej Wis³ostrady oraz satyryczne przedstawienie wizyt najwy¿szych dygnitarzy partyjnych, w tym Edwarda Gierka. Marek Jarzyñski precyzyjnie kre¶li obraz tzw. awangardy klasy robotniczej i specyfiki przymusowych robót organizowanych przez kolegia orzekaj±ce. Ksi±¿ka stanowi cenne ¶wiadectwo tamtych lat, ujête w dopracowan± formê literack±. Jest to doskona³a pozycja dla osób zainteresowanych histori± spo³eczn± stolicy.
Jaki styl literacki reprezentuje Marek Jarzyñski w swoich tekstach?
Marek Jarzyñski pos³uguje siê stylem realistycznym z silnym zabarwieniem ironicznym oraz niemal dokumentalnym zaciêciem. Jego fraza jest konkretna, rzeczowa i pozbawiona zbêdnych ozdobników, co bezpo¶rednio wynika z bogatego ¿yciorysu autora. Jako absolwent szko³y brukarskiej i praktyk wielu zawodów, potrafi on z wielk± dba³o¶ci± o techniczny detal opisaæ fizyczny wysi³ek i relacje w grupie robotniczej. Czytelnik odnajdzie tu surowo¶æ po³±czon± z g³êbokim zrozumieniem ludzkiej psychiki. Autor unika moralizowania, pozwalaj±c faktom i sytuacjom mówiæ samym za siebie.
Dlaczego niektóre z tych opowiadañ czeka³y na publikacjê kilkadziesi±t lat?
Czê¶æ tekstów zosta³a zatrzymana przez cenzurê w latach 70. ze wzglêdu na ich zbyt dosadny i krytyczny obraz rzeczywisto¶ci socjalistycznej. Opowiadania takie jak "Na Wis³ostradzie" nie mog³y ukazaæ siê w oficjalnym obiegu, mimo ¿e ich druk by³ planowany w presti¿owych miesiêcznikach literackich. Dopiero po wielu dekadach autor zdecydowa³ siê na ich zebranie i wydanie, co czyni ten zbiór unikalnym archiwum tekstów wcze¶niej zakazanych. Lektura pozwala zrozumieæ, jakie tematy i formy wyrazu by³y uznawane za niebezpieczne dla ówczesnego ustroju. Jest to wiêc nie tylko literatura, ale i dokument walki o wolno¶æ s³owa.
Dla jakiego typu czytelnika te opowiadania nie bêd± odpowiednim wyborem?
Ksi±¿ka ta nie jest polecana osobom poszukuj±cym lekkiej, eskapistycznej literatury rozrywkowej lub wspó³czesnych romansów. Ze wzglêdu na gêsty kontekst historyczny i specyficzny ¿argon zawodowy oraz jêzyk epoki PRL, mo¿e byæ ona trudna w odbiorze dla osób nieznaj±cych realiów Polski lat siedemdziesi±tych. Opowiadania wymagaj± od odbiorcy skupienia oraz zainteresowania problematyk± spo³eczn± i polityczn± tamtego okresu. Nie jest to równie¿ pozycja odpowiednia dla dzieci i m³odzie¿y, gdy¿ porusza tematykê przeznaczon± dla dojrza³ego czytelnika. Brak tu szybkich zwrotów akcji na rzecz g³êbokiej analizy otaczaj±cego ¶wiata.
