"Janko Muzykant" to historia utalentowanego dziecka, które nie mogło rozwijać swego talentu, bo urodziło się w biednej, wiejskiej rodzinie. Janko to chłopiec unieszczęśliwiony przez los i złych ludzi, poniżany i bity. Mimo że żył w konkretnym miejscu i czasie, w XIX-wiecznej Polsce pod zaborem rosyjskim, Janek jest symbolem wszystkich dzieci żyjących w świecie pełnym zła, biedy i poniżenia.
"Sachem" porusza problem prześladowań rasowych. Akcja utworu toczy się w XIX wieku w Stanach Zjednoczonych. Bohaterem noweli jest sachem, czyli indiański wódz. Dawniej nieustraszony, dzielny przywódca indiańskiego plemienia Czarnych Wężów, dziś występujący w cyrku niewolnik wykonujący rytualny taniec zemsty. Publiczność w cyrku to biali osadnicy, którzy skolonizowali ziemie Indian.
Ale "Sachem" nie jest jedynie utworem o prześladowaniu Indian. Można nadać tej noweli znaczenie uniwersalne. Sachem jest symbolem. Nowelę można odczytać jako tekst o prześladowaniach Polaków przez zaborców albo jeszcze szerzej. Utwór Sienkiewicza jest utworem o niesprawiedliwości społecznej, o wykorzystywaniu jednej rasy przez drugą. O nieposzanowaniu odrębności i braku człowieczeństwa.
Pozytywistyczne nowele, niestety, wytrzymały próbę czasu, ponieważ świat nie zmienił się zbytnio na korzyść - i dziś jest okrutny i niesprawiedliwy.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii klasy 4-8 sp lub z serii Kanon Literatury Dziecięcej
