Nagroda Literacka Europy Środkowej „Angelus” 2020. Książka Roku Lubimyczytać.pl 2019.
"Internat" czyta się z takim samym napięciem i zaciekawieniem jak "Drogę" Cormaca McCarthy'ego. To zdumiewająco wręcz realistyczna opowieść o wojennej codzienności Donbasu.
Pasza ma trzydzieści pięć lat. Jest nauczycielem o dość mrukliwym usposobieniu, a w głębi duszy idealistą. Musi odebrać z internatu swojego siostrzeńca i przywieźć go bezpiecznie do domu. Jeszcze przed rokiem nie byłoby w tym może nic trudnego, ale dziś świat wygląda zupełnie inaczej. Dookoła szaleje wojna. Rok temu przywieźli ją ze sobą ci dziwni ludzie. Mówią w tym samym języku co Pasza oraz w tym drugim, państwowym, którego Pasza naucza. Najpierw widywał ich w telewizji, potem także na ulicach. Czuć od nich prochem, tytoniem i smarem. Pasza wie doskonale, że ta mieszanka zapachów to synonim śmiertelnego zagrożenia. Wraz ze swoim siostrzeńcem przedziera się przez zrujnowane przedmieścia, gdzie płoną bloki i słychać nieustającą kanonadę. Przemierza opustoszałe wioski i ze wszystkich sił próbuje wyrwać się z krainy, o której jak się zdaje, świat zupełnie zapomniał...
"Internat" to powieść realistyczna, choć czyta się ją niczym postapokaliptyczne science-fiction. Ale nie ma w niej niczego z fikcji. To nie fantastyka, to rzetelny opis rzeczywistości ogarniętego wojną Donbasu. Znamy tę wojnę z medialnych doniesień, które z każdym miesiącem robią się coraz uboższe. Konflikt rosyjsko-ukraiński powszednieje, taka jest smutna prawda. Stajemy się na niego obojętni, choć żyjemy tak blisko ? jednak w poczuciu bezpieczeństwa. Na wschodzie Ukrainy sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Wojna w mniejszym lub większym stopniu dotyka wszystkich i ludzie, którzy chcieliby żyć normalnie, znaleźli się nagle w dystopijnym świecie niczym wyjętym z "Drogi" Cormaca McCarthy'ego. A przy tym wszystkim "Internat" to także po prostu świetnie napisana powieść, o której długo nie będziecie mogli zapomnieć.
O autorze
Książka ta wyszła spod pióra znakomitego pisarza, jakim jest Serhij Żadan. To znany ukraiński poeta, prozaik i tłumacz mieszkający na co dzień w Charkowie. Studiował filologię ukraińską i niemiecką na Uniwersytecie Charkowskim. Tam też obronił pracę doktorską, a obecnie pracuje jako wykładowca. Ponadto tłumaczy on na język ukraiński literaturę niemiecką. Jest także laureatem wielu prestiżowych nagród. W Polsce opublikowano tom jego wierszy zatytułowany "Historia kultury początku stulecia" oraz kilka powieści. Do tych ostatnich należą "Big Mac", "Depeche Mode", "Anarchy in the UKR", "Hymn demokratycznej młodzieży", a obecnie również prezentowany tutaj "Internat".
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna obca lub z serii Nowa Proza Świata
Jaki klimat dominuje w powieści "Internat" Serhija Żadana?
Książka prezentuje mroczną, duszna i skrajnie realistyczną atmosferę wojennego Donbasu. Autor kreuje obraz świata, który przypomina postapokaliptyczną dystopię, mimo że opisuje faktyczne realia współczesnego konfliktu zbrojnego. Czytelnik towarzyszy bohaterowi w wędrówce przez zrujnowane, zamglone miasta pełne niepewności i bezpośredniego zagrożenia. To lektura intensywna emocjonalnie, która skupia się na fizycznym i psychicznym przetrwaniu jednostki w nieludzkich warunkach. Surowy język Żadana idealnie oddaje chłód i beznadzieję otoczenia.
Czy książka "Internat" jest literaturą faktu czy powieścią fabularną?
"Internat" to powieść realistyczna z gatunku literatury pięknej, a nie reportaż. Choć Serhij Żadan opiera się na rzetelnym opisie rzeczywistości wschodniej Ukrainy, historia Paszy i jego siostrzeńca jest przemyślaną konstrukcją literacką. Dzieło łączy w sobie cechy thrillera psychologicznego z głęboką analizą postaw ludzkich w obliczu totalnego zagrożenia życia. Dzięki temu autor przekazuje prawdę o wojnie w sposób bardziej uniwersalny i dotkliwy niż suche fakty prasowe. To doskonały wybór dla osób szukających prozy o wysokich walorach artystycznych.
Dla jakiego czytelnika ta lektura może okazać się zbyt trudna?
Książka nie jest odpowiednia dla osób szukających lekkiej rozrywki lub optymistycznych opowieści przygodowych. Ze względu na brutalne opisy realiów wojennych, wszechobecny brud i poczucie egzystencjalnej beznadziei, może być ona przytłaczająca dla wrażliwych odbiorców. Narracja skupia się na fizjologicznym trudzie przetrwania, co wymaga od czytelnika dużej odporności emocjonalnej i skupienia. Nie jest to również pozycja dla osób oczekujących dynamicznej akcji w stylu typowej literatury sensacyjnej. Powieść stawia przed odbiorcą trudne pytania moralne, które pozostają w pamięci na długo.
W jakim stopniu znajomość polityki jest wymagana do zrozumienia fabuły?
Zrozumienie zawiłości politycznych nie jest konieczne, ponieważ autor skupia się na perspektywie zwykłego człowieka. Główny bohater stara się pozostać neutralny, co pozwala czytelnikowi obserwować konflikt bez uprzedniego przygotowania merytorycznego. Wojna jest tu przedstawiona jako niszczycielski żywioł, a nie przedmiot debaty ideologicznej czy politycznej. Skupienie na uniwersalnych relacjach międzyludzkich sprawia, że przekaz jest czytelny dla każdego odbiorcy, niezależnie od wiedzy o regionie. To studium ludzkiej kondycji, które wykracza poza ramy konkretnego sporu.
Jakie główne motywy literackie odnajdziemy w tej konkretnej książce?
Głównym motywem utworu jest klasyczny motyw drogi oraz dojrzewania do odpowiedzialności. Podróż nauczyciela przez linię frontu staje się metaforą poszukiwania własnej tożsamości i konieczności wyjścia z życiowej apatii. Serhij Żadan wykorzystuje surowy, niemal ascetyczny język, aby podkreślić industrialny charakter krajobrazu oraz dehumanizację niesioną przez walki. Ważnym elementem jest także bariera językowa i komunikacyjna, która dodatkowo potęguje zagubienie bohaterów w świecie bez zasad. Powieść mistrzowsko operuje kontrastem między dawną normalnością a obecnym chaosem.
