"Historia wypraw krzyżowych i frankijskiego Królestwa Jerozolimy. Monarchia frankijska i monarchia muzułmańska: równowaga" jest jedną z bardziej kontrowersyjnych prac w historiografii, z którą warto się zapoznać!
Rene Grousset opisuje wyprawy krzyżowe jako typowo francuskie przedsięwzięcie. Traktuje podbijane tereny Żyznego Półksiężyca niczym francuskie prowincje w miniaturce. Postrzega dzieje wypraw krzyżowych w kategorii cywilizacyjnej roli Francji. Kontrowersyjne teorie autora przysparzają mu wiele krytyki ze strony historyków anglosaskich i niemieckich.
"Historia wypraw krzyżowych i frankijskiego Królestwa Jerozolimy. Monarchia frankijska i monarchia muzułmańska: równowaga" jest pracą bazującą na szerokiej znajomości źródeł historycznych. Autor opiera się na kronikach zachodnich, łacińskich, starofrancuskich oraz arabskich. Zasłynął jako wybitny znawca orientalistyki i muzułmańskiego Bliskiego Wschodu.
Autor pisze z punktu widzenia francuskiego kolonialisty, ale potrafi wyrazić się surowo na temat poczynań francuskiego rycerstwa. Ciekawy punkt widzenia, bogata wiedza historyczna, a wszystko to oparte na licznych źródłach pisanych czynią tę pozycję niezwykle fascynującą.
Z przedmowy do wydania polskiego
"Dzieło francuskiego historyka już w momencie publikacji wzbudziło duże emocje. Autor opisał epopeję lewantyńskich wypraw krzyżowych, traktując je jako przedsięwzięcie „francuskie” oraz przedstawiając państwa krzyżowe w Palestynie i Syrii jako zamorskie, kolonialne enklawy średniowiecznej Francji. Dla Grousseta Królestwo Jerozolimy było dwunastowieczną Francją w miniaturze, Hrabstwo Trypolisu – Prowansją w Libanie, a Księstwo Antiochii to syryjskie państwo francuskich Normanów. Nie ulega wątpliwości, że Grousset postrzegał dzieje krucjat przez pryzmat cywilizacyjnej roli Francji, co wzbudzało i ciągle wzbudza dość surowe sądy historyków zajmujących się zagadnieniem średniowiecznych wypraw krzyżowych. Co interesujące, są to opinie wypowiadane głównie przez historyków anglosaskich (…) bądź niemieckich (…).
Jaka jest więc praca René Grousseta? Przede wszystkim jest to dzieło oparte na znakomitej znajomości źródeł z epoki. Autor swobodnie posługuje się kronikami zachodnimi, łacińskimi i starofrancuskimi, ale także dziełami kronikarzy arabskich, które obszernie cytuje i analizuje. Należy też dodać, że Grousset był wybitnym orientalistą, świetnym znawcą muzułmańskiego Wschodu, co dawało mu niezbędną wiedzę o historii i geografii Orientu. Większość dokonanych przez niego ustaleń obowiązuje do dzisiaj, a przyjęta przez niego trzytomowa formuła Historii wypraw krzyżowych została powtórzona np. przez Stevena Runcimana, obficie zresztą czerpiącego z dzieła swojego francuskiego kolegi. Jeżeli przychylamy się do opinii, że René Grousset pisze swoje dzieło z pozycji francuskiego „kolonialisty”, to trzeba zauważyć, że potrafi też być surowy w ocenie postępowania „francuskich” krzyżowców.
Karol Polejowski
O autorze
Rene Grousset (urodził się 5 września 1885, zmarł 12 września 1952) był francuskim historykiem i znawcą orientu. W zakresie jego specjalizacji była historia ludów stepowych w Azji Centralnej. Absolwent uniwersytetu w Montpellier i pracownik administracji publicznej. Po zakończeniu I wojny światowej został profesorem historii i geografii w Szkole Języków Wschodnich. Pracownik muzeum w Luwrze i dyrektor muzeum Cernuschi. Od 1946 roku członek Akademii Francuskiej.
Rene Grousset jest autorem wielu prac historycznych: trzytomowej "Historii wypraw krzyżowych i frankijskiego Królestwa Jerozolimy" oraz książek "Historia Azji", "Historia Dalekiego Wschodu", "Cywilizacje Wschodu", "Imperium mongolskie" oraz "Historia Armenii do 1071 roku".
Czy "Historia wypraw krzyżowych i frankijskiego Królestwa Jerozolimy" tom 2 opiera się na źródłach arabskich?
Tak, René Grousset w drugim tomie obficie cytuje i analizuje kroniki arabskie. Autor jako wybitny orientalista łączył perspektywę zachodnią z oryginalnymi zapisami historyków muzułmańskich z epoki. Pozwala to czytelnikowi na pełne zrozumienie dynamiki sił oraz wzajemnych relacji między obiema stronami konfliktu. Takie podejście stanowi solidny fundament naukowy dla opisanej w tytule równowagi między monarchią frankijską a muzułmańską.
Jaki konkretny okres i tematykę obejmuje drugi tom tej serii historycznej?
Drugi tom koncentruje się na relacjach politycznych między monarchią frankijską a państwami muzułmańskimi. Treść szczegółowo opisuje okres stabilizacji oraz walk o wpływy w regionie Palestyny i Syrii w XII wieku. Czytelnik znajdzie tu wnikliwą analizę struktur społecznych enklaw kolonialnych, które autor utożsamia ze średniowieczną Francją. Jest to kluczowy etap wypraw krzyżowych, w którym oba światy dążyły do wypracowania trwałego współistnienia.
Dla kogo ta publikacja może okazać się zbyt szczegółowa lub kontrowersyjna?
Publikacja ta nie jest przeznaczona dla osób szukających uproszczonej, czysto przygodowej opowieści o rycerstwie. Ze względu na swój naukowy charakter i bogatą analizę źródeł, książka wymaga od odbiorcy dużego skupienia oraz podstawowej wiedzy historycznej. Perspektywa autora bywa oceniana przez historyków anglosaskich jako pro-francuska, co może budzić sprzeciw u zwolenników innych szkół badawczych. Dzieło to najlepiej sprawdzi się w rękach pasjonatów szukających pogłębionej, akademickiej wiedzy o Lewancie.
Czy autor książki posiadał wykształcenie z zakresu orientalistyki i historii Wschodu?
René Grousset był wybitnym orientalistą i wieloletnim członkiem prestiżowej Akademii Francuskiej. Jego wykształcenie historyczne zdobyte w Montpellier oraz praca w muzeach takich jak Luwr czy Guimet potwierdzają najwyższe kompetencje merytoryczne. Autor swobodnie posługiwał się językami i dokumentami niezbędnymi do rzetelnego opisania geografii oraz historii Orientu. Jego wiedza sprawia, że większość dokonanych w tekście ustaleń pozostaje aktualna i ceniona do dzisiaj.
Jakim językiem i stylem operuje René Grousset w swoim opracowaniu?
Książka jest napisana stylem naukowym, lecz niezwykle sugestywnym i opartym na twardych faktach. Grousset łączy rygor historyczny z pasją badacza, co czyni lekturę bardzo angażującą dla świadomego czytelnika. Autor nie unika surowych ocen postępowania krzyżowców, zachowując przy tym szacunek do analizowanych źródeł pisanych. Formuła opracowania pozwala na niezwykle precyzyjne i drobiazgowe przedstawienie losów frankijskiego Królestwa Jerozolimy.
