W latach pięćdziesiątych XIX wieku, pochodząca z Piotrkowa Trybunalskiego Ernestyna Potowska-Rose była “królową amerykańskich mównic” - najsłynniejszą w Ameryce bojowniczką o zniesienie niewolnictwa i wyzwolenie kobiet; była też jedyną ateistką wśród feministek pierwszej fali: radziła im, by „podeptały Biblię”. W biografii pt. "Ernestyna Potowska-Rose – od judaizmu do feminizmu i ateizmu” Bonnie S. Anderson opowiada o jej niezwykłym życiu, niezwykłych dokonaniach, o niej samej jako kobiecie niezwykłej. Jako jedyne dziecko Piotrkowskiego rabina, Ernestyna odrzuciła religię już w dzieciństwie; z powodzeniem pozwała ojca o zwrot posagu po odrzuceniu zaaranżowanych przez niego zaręczyn i na zawsze opuściła swoją rodzinę, judaizm i Polskę. W wieku 17 lat zamieszkała w Berlinie, a po kolejnych dwóch latach, w Londynie, stała się zwolenniczką i przyjaciółką “utopijnego” socjalisty Roberta Owena. Tam poznała swojego przyszłego męża, Williama Rose, z którym w 1836 roku wyemigrowała do Nowego Jorku. W Stanach Zjednoczonych, już jako pani Rose, stała się liderką ruchu na rzecz praw kobiet, zniesienia niewolnictwa i osłabienia wpływów religii. To właśnie jej zamężne Amerykanki zawdzięczają uzyskanie praw majątkowych. Wykładała i przemawiała w dwudziestu trzech z trzydziestu jeden ówczesnych stanów. W swoich wystąpieniach rzucała wyzwanie chrześcijańskiej tradycji, czym zainspirowała wielu dziewiętnastowiecznych reformatorów i rewolucjonistów obojga płci. W 1869 roku, po wojnie secesyjnej, wraz z mężem wróciła do Anglii, gdzie kontynuowała pracę na rzecz “lepszego świata”. Do czasu, gdy kobiety uzyskały prawa wyborcze, o co niestrudzenie walczyła przez całe życie, jej pionierski wkład w historię feminizmu został zapomniany; była zbyt obca i zbyt radykalna jako imigrantka, jako Żydówka i jako ateistka.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii biografie i autobiografie
Czego dowiem się z biografii "Ernestyna Potowska-Rose. Od judazmu do ateizmu..."?
Książka przedstawia fascynujące losy polskiej emigrantki, która stała się czołową postacią amerykańskiego feminizmu i ruchu abolicjonistycznego. Autorka szczegółowo opisuje drogę bohaterki od buntu przeciwko religijnym tradycjom w Piotrkowie Trybunalskim po wystąpienia na najważniejszych mównicach XIX-wiecznej Ameryki. Publikacja przybliża mało znany wkład Ernestyny Rose w wywalczenie praw majątkowych dla zamężnych kobiet oraz jej relacje z utopijnymi socjalistami. To kompleksowe studium życia radykalnej reformatorki, która wyprzedziła swoją epokę o całe dziesięciolecia.
Jaki konkretny wpływ na prawo amerykańskie miała działalność Ernestyny Rose?
Działalność Ernestyny Rose bezpośrednio przyczyniła się do uzyskania przez zamężne Amerykanki praw do posiadania własnego majątku. Jako liderka ruchu na rzecz praw kobiet skutecznie lobbowała za zmianami w ustawodawstwie, rzucając wyzwanie ówczesnym normom społecznym i prawnym. Jej wystąpienia w dwudziestu trzech stanach realnie wpłynęły na świadomość reformatorów i kształtowanie się nowoczesnego feminizmu. Książka dokumentuje te procesy, pokazując postać Rose jako pionierkę walki o ekonomiczną niezależność kobiet.
Czy biografia porusza temat relacji bohaterki z religią i judaizmem?
Tak, publikacja dogłębnie analizuje proces odrzucenia przez Ernestynę Rose judaizmu oraz jej przejście na pozycje radykalnego ateizmu. Czytelnik poznaje historię buntu córki rabina, która już w dzieciństwie zakwestionowała religijne dogmaty i skutecznie pozwała ojca o zwrot posagu. Autorka opisuje jej odważne apele o "podeptanie Biblii" oraz trudności, z jakimi mierzyła się jako jedyna ateistka wśród feministek pierwszej fali. Treść ukazuje, jak silnie jej światopogląd determinował konflikty z chrześcijańską tradycją ówczesnych Stanów Zjednoczonych.
W jakich lokalizacjach toczy się opowieść o życiu Ernestyny Potowskiej-Rose?
Biografia prowadzi czytelnika przez Polskę, Niemcy, Anglię oraz liczne stany Ameryki Północnej XIX wieku. Narracja rozpoczyna się w Piotrkowie Trybunalskim, skąd bohaterka przenosi się do Berlina i Londynu, by ostatecznie w 1836 roku wyemigrować do Nowego Jorku. Książka dokumentuje jej liczne podróże odczytowe po USA oraz późniejszy powrót do Anglii po wojnie secesyjnej. Dzięki tak szerokiej perspektywie geograficznej czytelnik zyskuje pełny obraz międzynarodowego zasięgu ówczesnych ruchów reformatorskich.
Dla jakiego czytelnika ta biografia nie będzie odpowiednim wyborem?
Książka ta nie jest polecana osobom poszukującym lekkiej lektury beletrystycznej lub czytelnikom o silnie konserwatywnych przekonaniach religijnych. Ze względu na radykalnie ateistyczne poglądy głównej bohaterki i jej bezkompromisową krytykę religii, treść może być odbierana jako kontrowersyjna. Publikacja skupia się na faktach historycznych i politycznym zaangażowaniu, więc nie usatysfakcjonuje osób oczekujących literackiej fikcji zamiast rzetelnego opracowania biograficznego. Jest to pozycja wymagająca skupienia, skierowana do odbiorców zainteresowanych historią feminizmu i naukami społecznymi.
