Elementarz zbrodni. Śledztwa Maryli Major

Maryla, główna bohaterka nowej powieści Nadii Szagdaj, po ciężkim dniu w pracy pragnie odpoczynku, jednak wieczór przynosi nieoczekiwane wydarzenie. Sąsiadka prosi ją o pomoc, a w piwnicznym zsypie Maryla odkrywa dziecięcą rączkę. W oczekiwaniu na milicję ratuje dziewczynkę, która trzyma w ręku kartkę. Bez zastanowienia zabiera ją ze sobą, co szybko pociąga za sobą poważne konsekwencje. Wkrótce w jej życie wkracza agent bezpieki, a Maryla rozpoznaje w nim dawnego kolegę z czasów wojny, z którym łączy ją mroczna przeszłość.

Ta powieść przeniosła mnie do Wrocławia lat 50. XX wieku, głębokiego PRL-u, który stanowi doskonałą scenerię dla zbrodni. Nadia Szagdaj mistrzowsko oddaje realia tej epoki, czerpiąc inspirację z prawdziwych wydarzeń. Czasy PRL-u są mi doskonale znane, więc bez trudu odnalazłam się w tamtym okresie. Poruszył mnie tragiczny obraz zrujnowanego Wrocławia przedstawiony przez autorkę – miasta, które wówczas nie miało szans na odbudowę, ponieważ priorytetem dla władz była stolica.

Maryla pracuje w Gazecie Wrocławskiej. Nie cierpi obecnej władzy, ale też panicznie się jej boi. Korzysta z porad psychiatry, by wyleczyć się z lęków, szczególnie tych, które pozostawiły w niej doświadczenia z czasów wojny. Tamten okres to nie tylko lęki, ale także szereg tajemnic, o których nikt nie wie.

Maryla zawsze postępowała zgodnie z tym, co uważała za słuszne. Tego dnia pomogła sąsiadce uratować życie zgwałconemu dziecku, co pociągnęło za sobą poważne konsekwencje – wieczorem odwiedziło ją UB, a w jego osobie Maryla rozpoznała mężczyznę, którego myślała, że nigdy już nie zobaczy. Już od pierwszej chwili było jasne, że Marylę i ubeka Leona łączy mroczna przeszłość z czasów wojny. Milicja niezbyt angażowała się w śledztwo, a ona miała ograniczone możliwości. Co z tego, że była świadkiem zbrodni popełnionej na bezbronnym dziecku, skoro żyła w kraju, w którym musiała udawać, że zbrodnie nie mają miejsca, a zboczeniec spokojnie mógł wziąć na cel kolejne dziecko, które mogło mieć mniej szczęścia niż dziewczynka znaleziona pod węglem.

Maryla nie rozumie, dlaczego UB interesuje się tą sprawą, ponieważ morderstwa dzieci nie mają nic wspólnego z działalnością organów bezpieczeństwa publicznego. Dziennikarka prowadzi żmudne śledztwo, ponieważ nie tylko ma ograniczone środki działania, ale jej dociekliwość może sprowadzić na nią kłopoty. Jedyna słuszna władza nie daruje jej doszukiwania się w tym wspaniałym kraju, mlekiem i miodem płynącym, skazy w postaci mordercy dzieci. Kobieta nie może jednak pozwolić, by zboczeniec pozostawał bezkarny i polował na kolejne ofiary.

Każdy ma swoją piętę Achillesa, słaby punkt, który można wykorzystać do własnych celów. Maryla również go ma, a Leon doskonale o tym wie i bezwzględnie to wykorzystuje. Maryla, nie mając wyboru, musi spełnić jego żądanie, tak jak w czasie wojny.

„Elementarz zbrodni” to tak świetnie skonstruowana historia, że ma się wrażenie własnej obecności, tuż obok wydarzeń. Nadia Szagdaj przeniosła mnie do innego wymiaru, pozwalając oczami głównej bohaterki obserwować ówczesną rzeczywistość. Wciąż zrujnowany Wrocław, choć wojna skończyła się dziesięć lat temu. Brak prywatnej przestrzeni w mieszkaniu z powodu dokooptowanych na siłę lokatorów, strach przed panującą władzą, ubóstwo, szarość, pijaństwo, bezkarność prominentów i szerząca się przestępczość. Wszystko, co się dało, sprzedawano, a w ruinach czaiły się męty, z których z ręki można było stracić życie, by ktoś inny miał na flaszkę wódkiNie można było liczyć na ludzką życzliwość, bo ludzie sobie nie ufali. Za to alkohol lał się strumieniami, i to władzy nie przeszkadzało – pijanym narodem łatwiej było rządzić.

Pierwszą sprawę Maryli Major, opisaną w „Elementarzu zbrodni” , Nadia Szagdaj oparła na prawdziwej historii śledztwa, którą poznała dzięki byłemu milicjantowi. Powieść co prawda nie wywołuje wypieków na twarzy ani nie trzyma w napięciu od pierwszej do ostatniej strony, ale w jakiś sposób intryguje i wzbudza zainteresowanie. Autorka nie skupia się na krwawych czy brutalnych opisach, lecz porusza trudne tematy – cierpienie dzieci i cenzurę, która była nieodłącznym elementem PRL-u.

„Elementarz zbrodni” to znakomity kryminał retro, w którym wspaniale przedstawione jest tło historyczne i społeczne. Autorka stworzyła w nim ciekawą postać głównej bohaterki – Maryli Major, silnej i charakternej kobiety, która przeżyła II wojnę światową, a teraz stara się odnaleźć w powojennej rzeczywistości Polski. Maryla prowadzi dziennikarskie śledztwo, zmaga się z codziennymi trudnościami, starając się utrzymać pracę, jednocześnie walcząc z pokusą, by nie zabić swojego współlokatora, co niejednokrotnie stanowi dla niej poważne wyzwanie.

Nadia Szagdaj zarówno zagadkę, jak i jej rozwiązanie przedstawiła w sposób niezwykle intrygujący, a częściowo odkryte tajemnice bohaterów zapowiadają równie fascynujące kolejne tomy przygód Maryli Major.

“Elementarz zbrodni” Nadii Szagdaj to pierwszy tom cyklu kryminalnego Śledztwa Maryli Major, który osadzony jest we Wrocławiu, w czasach powojennych. Jego historia toczy się wiosną 1955 roku, a intryga osadzona jest na zbrodni, do której doszło naprawdę - tyle że w rzeczywistości było to trzydzieści lat później. Zbrodnia jest okropna, jest przerażająca, najgorsza z możliwych - popełniona na dziecku. Nie wygląda też, żeby milicja za wiele w sprawie rozwiązania zagadki robiła. Robi za to Maryla, dziennikarka “Kuriera Ziem Odzyskanych”, ale też nie do końca oficjalnie - jasne, posługuje się swoją legitymacją, jednak o sprawie pisać nie może. Przecież w komunistycznej Polsce oficjalnie nie ma takich przestępstw! Na pewno nie nierozwiązanych, na pewno nie grasują po ulicach potwory. Potwory w liczbie mnogiej, mimo tego, że sprawca tej zbrodni jest jeden. Autorka w sprytny sposób przyciąga uwagę czytelnika pozwalając nam obserwować nie tylko poczynania Maryli, której zresztą burzliwa wojenna przeszłość sama w sobie budzi ciekawość, ale też kilku mężczyzn, którzy robią coś złego. Te fragmenty wzbudzają niechęć czytelnika, obrzydzenie i zniesmaczenie, nadając lekturze mocnego, brutalnego akcentu. Tym jednak, co w mojej ocenie najmocniej zasługuje na uwagę, jest samo tło - zarówno obraz Wrocławia, jak i warunków życia, tego, jak wyglądała codzienność ludzi zwyczajnych. Ten obraz nie jest wesoły, tym mocniej, że przedstawiony jest przez dziennikarkę, której przecież z założenia chodzi o szerzenie prawdy, a w tym ustroju robić tego nie mogła. Myślę, że jeśli tylko będę miała ku temu możliwość, to będę chciała przygodę z tą serią kontynuować.

Dziennikarka Maryla Major nie sypia dobrze w nocy, a zawirowania w pracy sprawiają, że często jest wyczerpana. Pewnego dnia nie może dostać się do mieszkania, a przerażona sąsiadka zaczepia ją na korytarzu. Schodzą razem do piwnicy, a tam czeka na nie straszny widok. Spod kopca węgla wystaje mała dziecięca rączka. Dziennikarka ratuje dziecko i chce, by o tej sprawie dowiedziało się jak najwięcej osób i co najważniejsze, by zbrodniarz został złapany. Niestety kobieta ściąga na siebie uwagę milicji oraz agentów bezpieki. Jednym z nich jest mężczyzna z jej przeszłości.

Pierwszy rozdział był mocnym zawiązaniem akcji. Aż strach pomyśleć, jakie zamiary może mieć wobec nas druga osoba. Zwróciłam uwagę na bardzo dobrze odzwierciedlony problem nerwicy. Razem z główną bohaterką można było poczuć przebodźcowanie, które skutkowało napięciem - to czasem komplikuje funkcjonowanie w życiu, zwłaszcza jeśli nosi się w sobie brzemię nieprzepracowanych traum z przeszłości. Maryla jest ciekawą postacią, ma swoje zdanie, jest zawzięta, ale jest również zagadką dla czytelnika. Podobało mi się, że mogłam dobrze poznać jej środowisko pracy, które czasem podcinało jej skrzydła. Kobieta chciałaby mieć swobodę w pisaniu, jednak te czasy rządziły się swoimi prawami. Samo śledztwo zapowiadało się na ciężkie, dziennikarka miała mało tropów, nie mogła liczyć na dodatkowe informacje, tak naprawdę nie powinna w ogóle angażować się w tę sprawę...

Przemyślana i dopracowana fabuła, naturalne dialogi oraz dobrze zarysowane tło historii sprawiły, że chętnie wracałam do czytania. Jeśli lubicie klimatyczne kryminały, umiejscowione w czasach PRL-u, koniecznie przeczytajcie 𝘌𝘭𝘦𝘮𝘦𝘯𝘵𝘢𝘳𝘻 𝘻𝘣𝘳𝘰𝘥𝘯𝘪.

Chciałabym zobaczyć ekranizację tej książki.

Polecam 🧡