Książka Wojciecha Pestki to zbiór reportaży o mieszkańcach wschodnich ziem II Rzeczpospolitej – Polakach, Ukraińcach, Żydach, Łotyszach, Białorusinach… Doświadczenie totalitaryzmu: hitlerowskiego i komunistycznego, w sposób tragiczny odcisnęło się na ich życiu niezależnie od narodowości i wyznania. Próbowano pozbawić ich ludzkiej godności, języka ojczystego i wiary w imię absurdalnych, zbrodniczych idei.
Wśród bohaterów książki jest Alfred Schreyer z Drohobycza – wychowanek Brunona Schulza, Irena Sandecka z Krzemieńca – ucząca potajemnie dzieci języka polskiego, Stanisław Vincenz – miłośnik i znawca Huculszczyzny i Pokucia, ks. Ludwik Rutyna, który przeżył napady ukraińskich nacjonalistów, „repatriację” i po rozpadzie ZSRR wrócił do rodzinnego Buczacza, Knuts Skujenieks – jeden z najwybitniejszych poetów łotewskich...
Reportaże Wojciecha Pestki mają wymiar ponadczasowy: autor przenosi punkt ciężkości z „wielkiej polityki” na losy jednostki wypowiadającej posłuszeństwo systemowi, w którym przestępstwem jest posiadanie zasad moralnych albo chociażby zwykła ludzka przyzwoitość.
Większość bohaterów reportaży już nie żyje – to docierający do nas z zaświatów, uchwycony w ostatniej chwili głos tych, którzy przeszli przez piekło.
Książka została przetłumaczona na język ukraiński (До побачення в пеклі, przekład Andrij Pawłyszyn, Lwów 2012) oraz rosyjski (До свиданья в аду, przekład Sergiej Morejno, Moskwa 2019) i uhonorowana licznymi nagrodami, między innymi: nominacją do Nagrody im. J. Mackiewicza, Ogólnopolską Literacką Nagrodą im. B. Prusa, Międzynarodową Nagrodą Literacką im. Hryhorija Skoworody (Ukraina) i Międzynarodową Nagrodą Literacką im. Mikołaja Gogola (Ukraina).
Czy książka "Do zobaczenia w piekle" stanowi jedną zwartą historię?
Publikacja jest zbiorem niezależnych reportaży literackich przedstawiających losy mieszkańców dawnych Kresów Wschodnich. Autor koncentruje się na indywidualnych biografiach osób, które przetrwały piekło totalitaryzmów hitlerowskiego i komunistycznego. Każdy rozdział to osobna, zamknięta opowieść o konkretnym bohaterze, co pozwala na lekturę nielinearną. Taka struktura ułatwia zgłębianie trudnej tematyki historycznej w mniejszych, dających do myślenia fragmentach.
Jakie grupy etniczne i regiony opisuje w swoich tekstach Wojciech Pestka?
Autor opisuje wielokulturową mozaikę II Rzeczypospolitej, skupiając się na Polakach, Ukraińcach, Żydach, Białorusinach i Łotyszach. Reportaże przenoszą czytelnika w rejony Drohobycza, Krzemieńca, Huculszczyzny oraz Buczacza. Narracja wykracza poza granice dzisiejszej Polski, ukazując tragiczne losy jednostek na terenach zajętych przez ZSRR i III Rzeszę. To rzetelne świadectwo różnorodności kulturowej, która została brutalnie zniszczona przez wojenną apokalipsę.
Czy treść reportaży opiera się głównie na suchych faktach historycznych?
Wojciech Pestka stawia na emocjonalny i ludzki wymiar historii, oddając głos bezpośrednim świadkom wydarzeń. Zamiast analizować wyłącznie wielką politykę, autor pokazuje, jak systemy totalitarne wpływały na moralność i codzienne wybory zwykłych ludzi. Wiele z tych relacji zostało utrwalonych w ostatnim momencie, tuż przed śmiercią bohaterów, co nadaje książce unikalny charakter dokumentalny. Jest to lektura dla osób szukających prawdy o kondycji człowieka w sytuacjach granicznych.
Dla kogo ta tematyka może być zbyt obciążająca lub nieodpowiednia?
Książka nie jest polecana czytelnikom szukającym lekkiej literatury rozrywkowej ze względu na drastyczne opisy cierpienia i traumy. Poruszane tematy ludobójstwa, prześladowań oraz utraty godności wymagają od odbiorcy dużej odporności emocjonalnej. Osoby unikające opisów brutalnej rzeczywistości wojennej i powojennej mogą uznać te reportaże za zbyt przygnębiające. To pozycja wymagająca skupienia, przeznaczona dla dojrzałego odbiorcy gotowego na konfrontację z bolesną prawdą historyczną.
Czy autor przybliża sylwetki znanych postaci związanych z kulturą dawnych Kresów?
Tak, w reportażach pojawiają się postacie takie jak wychowanek Brunona Schulza czy znawca Huculszczyzny Stanisław Vincenz. Autor przywołuje również sylwetkę łotewskiego poety Knutsa Skujenieksa oraz Ireny Sandeckiej, która potajemnie uczyła dzieci języka polskiego. Dzięki tym biografiom czytelnik poznaje elity intelektualne i duchowe regionu, które stawiały opór wynarodowieniu. Książka stanowi hołd dla osób, które mimo prześladowań zachowały wierność swoim zasadom i ojczystej kulturze.
