Jeśli nie przeczytałeś/aś do tej pory "Czystki" autorstwa Katarzyny Surmiak-Domańskiej to zdecydowanie powinieneś/aś to nadrobić. Jest to bowiem kultowe dzieło opowiadające o dramatycznych wydarzeniach odbywających się w trakcie II Wojny Światowej na Wołyniu. Tytuł z którym koniecznie trzeba się jak najszybciej zapoznać.
Książka opowiada historię rodziny autorki, która zostaje poddana badaniu jej przeszłości i historii. Opiera się ona na informacjach z zachowanych rodzinnych pamiątek, takich jak listy, czy wspomnienia. Na podstawie tego powstała opowieść przedstawiająca obraz życia wiejskiego na Kresach Wschodnich. Znajdziemy w niej wątek codziennego przedwojennego życia, grozy wojny, czy traumatycznych wydarzeń roku 43, związanych z rzezią wołyńską. Nie zabraknie także późniejszej próby odbudowy życia w innym, nowym miejscu. Cała historia ubarwiona została za pomocą postaci drugoplanowych, do których zaliczamy ciotka pracująca jako służąca we Francji, czy wuj pochodzący z pięknej Ameryki.
Na rynku znajdziemy wiele innych dzieł o podobnej charakterystyce. Należy do nich między innymi "Anomalia" Herve Le Telliera, "Lato, gdy mama miała zielone oczy" Tatiany Ibuleac, lub "Dziewczyna, kobieta, inna" autorstwa Bernardine Evaristo. Warto także wspomnieć o samej autorce "Czystki". Jest to polska reporterka, która zyskała popularność dzięki odegraniu roli Kaśki Marczak w filmie "Tylko Kaśka". Napisała 7 książek z czego "Czystka" jest najnowszą, wydaną po raz pierwszy w 2021 roku.
O książce
Myślę, że takich osób jak ja jest w Polsce więcej. Nasi rodzice przyszli na świat w ubogich domach chłopskich, boleśnie doświadczyli wojny, a po niej stali się beneficjentami przemian społecznych o niespotykanej wcześniej skali. Zdobyli wykształcenie, wyprowadzili się do dużych miast. Odcięli się od rodzinnych wzorców, a swoje dzieci postanowili wychowywać bez wiedzy o przeszłości, uznając zapewne, że będzie je ona ciągnąć w dół. „Czystka” to również opowieść o międzypokoleniowym przekazywaniu traum. O tym, jak skutecznie można je przenosić na bliskich także poprzez milczenie.
Katarzyna Surmiak-Domańska
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii reportaż lub z serii Poza serią
Czy "Czystka" jest klasycznym reportażem wojennym o wydarzeniach na Wołyniu?
"Czystka" to wielowymiarowy reportaż łączący sagę rodzinną ze śledztwem genealogicznym, wykraczający poza ramy zwykłej kroniki wojennej. Autorka rekonstruuje losy swoich przodków z Kresów, wykorzystując listy, strzępy wspomnień oraz analizę przemilczanych traum. Książka skupia się na procesie odzyskiwania tożsamości i zrozumieniu, jak dramatyczna historia rzezi wołyńsko-galicyjskiej ukształtowała kolejne pokolenia. To lektura dla osób szukających osobistego i intymnego spojrzenia na wielką historię przez pryzmat jednostkowych losów.
Jaką rolę w narracji odgrywa temat traumy międzypokoleniowej?
Temat traumy międzypokoleniowej jest centralnym punktem książki, ukazującym wpływ milczenia przodków na życie współczesnych członków rodziny. Katarzyna Surmiak-Domańska analizuje mechanizm wypierania bolesnych wspomnień przez pokolenie, które po wojnie budowało nowe życie w miastach. Autorka udowadnia, że brak wiedzy o korzeniach i doświadczonych krzywdach może negatywnie oddziaływać na poczucie tożsamości potomków. Książka staje się próbą przerwania tego cyklu poprzez nazwanie i zrozumienie odziedziczonych przez lata lęków.
Dla kogo lektura książki "Czystka" może okazać się zbyt wymagająca lub nieodpowiednia?
Książka "Czystka" nie jest odpowiednim wyborem dla czytelników poszukujących lekkiej beletrystyki lub sensacyjnej literatury faktu opartej wyłącznie na drastycznych opisach. Ze względu na poruszaną tematykę rzezi wołyńskiej oraz głęboką analizę psychologiczną traumy, lektura wymaga od odbiorcy dużego skupienia i odporności emocjonalnej. Osoby oczekujące ścisłego opracowania historycznego z dużą ilością map i statystyk mogą poczuć niedosyt, gdyż narracja jest bardzo subiektywna. To pozycja skierowana do świadomego czytelnika gotowego na konfrontację z trudną przeszłością własnego narodu i rodziny.
Czy w książce znajdę opisy życia codziennego na dawnych Kresach?
Tak, autorka szczegółowo odtwarza obraz wiejskiego życia na Kresach, od przedwojennej wielokulturowości po powojenne wysiedlenia. Czytelnik poznaje realia bytowania w ubogich domach chłopskich oraz skomplikowane relacje społeczne panujące w tamtym okresie. Narracja obejmuje również proces zajmowania domów po Niemcach i próby budowania egzystencji na nowo w obcym środowisku. Dzięki wprowadzeniu postaci drugoplanowych, takich jak krewni z Francji czy Ameryki, tło historyczne staje się pełne i niezwykle barwne.
W jaki sposób autorka prowadzi śledztwo dotyczące historii swojej babci Franciszki?
Katarzyna Surmiak-Domańska buduje opowieść na podstawie skrawków informacji, zamazanych wspomnień oraz analizy rodzinnych niedopowiedzeń. Proces ten przypomina detektywistyczną pracę genealogiczną, w której kluczowe stają się zachowane listy i interpretacja milczenia ojca autorki. Pisarka dąży do przywrócenia miejsca w pamięci babci Franciszki, która przez lata była w jej życiu postacią nieobecną. Taka konstrukcja pozwala czytelnikowi towarzyszyć autorce w mozolnym procesie odkrywania prawdy o własnym pochodzeniu.
