Isaac Bashevic Singer (1904-91) - żydowski pisarz, krytyk literacki, dziennikarz, laureat nagrody Nobla w 1978 roku, autor kilkudziesięciu powieści i zbiorów opowiadań.
Pochodził z Polski, urodził się w Leoncinie, w rodzinie rabina, debiutował w Polsce, znany był jednak tylko społeczności żydowskiej gdyż pisał w języku jidysz. W 1935 roku wyemigrował do USA.
Do jego najwybitniejszych dzieł należą Sztukmistrz z Lublina, Dwór, Spuścizna czy Śmierć Matuzalema. Zbiór Czas wojny i czas pokoju.
Teksty z lat 1939-45 to amerykańska publicystyka Singera czasu II wojny światowej, której próbkę zebrano w niniejszym tomie, to spojrzenie ocalałego na ginący świat środkowoeuropejskich Żydów.
Bezpieczny w wymiarze fizycznym, niezagrożony śmiercią czy deportacją, Singer rejestruje unicestwienie swego naturalnego środowiska, żydowskiej Polski, która ukształtowała go jako człowieka i pisarza.
Z artykułów przebija wola walki o ocalenie choćby okruchów sztetl i warszawskiej żydowskiej ulicy, o zachowanie śladów przedwojennej Grzybowskiej, Twardej, Gnojnej, o przechowanie tego, co – zdawałoby się - zniszczyć najtrudniej, ale co wobec eksterminacji całego narodu również straciło podstawę bytu – świata ducha Żydów środkowoeuropejskich ich języka, obyczaju, sposobu myślenia.
Odrodzone za oceanem żydowskie życie, nie będzie już (Singer pozostaje tego świadom) przypominało tego ze starego kraju, choć biografka Singera, Agata Tuszyńska nazwie zamieszkałe przez środkowoeuropejskich Żydów apartamentowce Nowego Jorku wertykalnymi sztetl.
Walka Singera zdaje się więc skazana na przegraną.
Na Manhattanie nie odrodzą się ani Nalewki, ani Leoncin. Pozostaną jednak żywe w kolejnych powieściach i zbiorach opowiadań Singera, pisanych już w Ameryce.
Zbiór niniejszy stanowi zatem zapis stanu ducha, w którym przyszły noblista przystępuje do stworzenia swoich najważniejszych dzieł, jest ich szkicem programowym i zapowiedzią.
Czy książka "Czas wojny. Teksty z lat 1939-1945" to powieść fabularna?
Nie, publikacja ta jest zbiorem publicystyki oraz esejów, a nie literaturą piękną. Tom zawiera artykuły prasowe pisane przez Singera dla amerykańskiej prasy żydowskiej w okresie trwania II wojny światowej. Autor dokumentuje w nich proces znikania świata środkowoeuropejskich Żydów, łącząc fakty historyczne z osobistą refleksją emigranta. Jest to doskonałe źródło dla osób szukających autentycznych świadectw z epoki pisanych na gorąco. Teksty te stanowią bazę ideologiczną, na której noblista zbudował później swoje najsłynniejsze powieści.
Jaką tematykę poruszają eseje zawarte w tym zbiorze publicystyki?
Zbiór skupia się na dokumentowaniu zagłady żydowskiej kultury w Polsce oraz próbie ocalenia pamięci o sztetlach. Singer opisuje z perspektywy Nowego Jorku unicestwienie swojego naturalnego środowiska, w tym warszawskich ulic takich jak Grzybowska czy Twarda. Teksty analizują kondycję ducha, języka i obyczajów narodu żydowskiego w obliczu totalnej eksterminacji. Autor wyraża w nich bolesną świadomość, że odrodzone za oceanem życie nigdy nie zastąpi w pełni utraconego świata. Czytelnik znajdzie tu głębokie rozważania nad rolą pisarza jako kustosza pamięci narodowej.
Czy lektura tych tekstów wymaga wcześniejszej znajomości twórczości Singera?
Znajomość innych dzieł noblisty nie jest wymagana, aby w pełni zrozumieć treść tej książki. Publikacja służy jako samodzielne świadectwo historyczne i doskonały wstęp do zrozumienia późniejszej ewolucji twórczej autora. Lektura pozwala poznać motywacje i stan emocjonalny Singera przed napisaniem jego najważniejszych dzieł, takich jak "Sztukmistrz z Lublina". Dla stałych czytelników autora będzie to cenne uzupełnienie biograficzne, wyjaśniające genezę wielu wątków literackich. Początkujący odbiorcy docenią natomiast klarowny styl reportażowy i konkretny kontekst historyczny.
Jaki jest styl i wydźwięk tekstów pisanych przez Singera w tym okresie?
Teksty cechują się dużą powagą, analitycznym podejściem oraz silnym ładunkiem emocjonalnym związanym ze stratą. Singer pisze w sposób bezpośredni, rejestrując tragiczne wydarzenia z dystansu geograficznego, ale przy zachowaniu ogromnej bliskości duchowej. W jego stylu dominuje wola walki o zachowanie okruchów przeszłości poprzez precyzyjne słowo pisane. Autor unika zbędnych upiększeń, skupiając się na oddaniu atmosfery przedwojennych Nalewek i rodzinnego Leoncina. To lektura wymagająca skupienia, ukazująca wybitny warsztat dziennikarski przyszłego laureata Nagrody Nobla.
Dla jakiego czytelnika ten zbiór tekstów może okazać się nieodpowiedni?
Książka nie będzie odpowiednia dla osób szukających lekkiej lektury rozrywkowej lub dynamicznej akcji. Ze względu na charakter publicystyczny i trudną tematykę Holokaustu oraz utraty tożsamości kulturowej, wymaga ona od czytelnika dojrzałości emocjonalnej. Nie jest to pozycja dla osób oczekujących fikcji literackiej, gdyż składa się wyłącznie z tekstów dziennikarskich i esejów. Czytelnicy niezainteresowani historią Żydów środkowoeuropejskich lub ewolucją myśli społecznej Singera mogą uznać te treści za zbyt specyficzne. Publikacja stawia na głęboką refleksję i dokumentację, co odróżnia ją od beletrystyki.
