Po Prouście francuska literatura celebruje szaloną miłość razem z Bretonem i Aragonem, przemienia się w filozofię wraz z Sartrem, staje się polityką z Malraux, moralnością wraz z Camusem czy też spojrzeniem flaubertowskim wraz z minimalizmem Blanchota i Nouveau Roman, i w końcu, wraz z Célinem, rywalizuje z proustowskim poszukiwaniem emocji, choć sprawia wrażenie, jak gdyby odrzucała jego „francusko-jidyszowy” styl i seksualność. Spośród nielicznych autorów zwracających uwagę na Prousta to Blanchot – i jego orfizm – uprzywilejowuje implozję pustki, która powiększa sferę Czasu odnalezionego. Niemniej jednak owa przenikliwość pozostaje zależna od milczenia w kwestii brutalności zła, które u Prousta jest samotnym rewersem niestałości Bytu. Upierać się przy amoralizmie proustowskiego dzieła będzie dwóch podziwiających go pisarzy: katolicki moralista interesujący się rozkoszami piekielnymi, który go opłakuje – czyli Mauriac – oraz badacz doświadczenia mistycznego, który go wychwala – którym jest Bataille. Natomiast poważny Walter Benjamin będzie się zastanawiał nad tym „eleackim” szczęściem tych odmiennych „materii”. Pełnia proustowskiego doświadczenia – zmysłowa, sztuczna, bluźniercza – ciągle nam się wymyka.
Gilles Deleuze komentuje tę proustowską koncepcję homoseksualizmu z rzeczowością filozofa, który zrozumiał odkrycie Freuda: odróżnia homoseksualizm „ogólny i ścisły” od homoseksualizmu „lokalnego i nieścisłego”. Ten ostatni opiera się na „współistnieniu fragmentów dwóch płci, cząstkowych przedmiotów, które nie mogą się ze sobą porozumieć”, oraz na „oddzieleniu od siebie płci-narządów”. Całość zmierza tutaj w kierunku „transseksualizmu jako ostatecznego poziomu Proustowskiej teorii”.
Homoseksualista jest produktem społecznego odrzucenia, a jego poczucie winy nie istniałoby bez owego wykluczenia, bez owego ostracyzmu, na jaki skazuje go kontrakt społeczny. Proust podkreślał, jak bardzo homoseksualizm jest społecznym artefaktem, i połączył homoseksualistę z Żydem, jako że oboje są ofiarami normatywnej nietolerancji. Do tego protestu narrator dodaje również szczegółowy opis psychotycznej mocy uniwersalnego transseksualizmu. Wszyscy jesteśmy hermafrodytyczymi roślinami i bąkami, lecz niektórzy są nimi bardziej niż inni, aż do szaleństwa, tak jak Palamed z Guermantes’ów, baron Charlus, książę Brabancki, książę de Carency, książę des Dunes, dziedzic de Montargis, książę d’Agrigente, etc. Pani de Guermantes nie waha się mówić, w jego kontekście, o „szaleństwie”. Szaleństwie, które narrator wydaje się sam znać na tyle, że o nim śni: „Otóż śniło mi się, że pan de Charlus ma sto dziesięć lat i że wyciął właśnie kilka policzków własnej matce; że pani Verdurin kupiła za pięć miliardów bukiecik fiołków”. Nikt nie potrafiłby być bardziej szalony. Jeśli wierzyć Freudowi, w postaci ze snu zawsze jest coś ze śniącego. Zatem Charlus policzkujący swoją matkę Verdurin… Cierpienie i śmiech narratora.
Bezsprzecznie, baron wykazuje osobliwe symptomy. Najpierw jego oczy, „rozszerzone uwagą”, „nadzwyczaj żywe”, rzucają „żarliwe spojrzenie, śmiałe, ostrożne, szybkie i głębokie zarazem”, raz po raz roztargnione „z natrętną przesadą”. Oczy „niby szczelina, niby strzelnica, której nie mógł zatkać”, „spuszczone jezuicko”, zdradzają cechy uwięzionej i rozregulowanej energii bąka albo, jeszcze brutalniej, „maszyny palnej, niezbyt bezpiecznej nawet dla tego, kto, nie będąc całkowicie jej panem, nosił ją w sobie, w stanie chwiejnej równowagi i zawsze gotową wybuchnąć”. Na szczęście najczęściej owemu materiałowi wybuchowemu udaje się znaleźć odpowiednie zastosowanie, np. w „racach jego wymowy”. Lecz niekiedy pewien rodzaj obraźliwej i raniącej werbalnej niewstrzemięźliwości odkrywa nagle „maszynę” rozregulowaną.
***
Julia Kristeva (ur. 1941 w Sliwenie)
Bułgarsko-francuska filozofka, psychoanalityczka i semiotyczka, ostatnio również działaczka społeczna, od lat 60. XX w. aktywnie działająca we Francji na uczelniach Paryża a od kilku dekad całego świata. Zainteresowania Kristevej sytuują się na przecięciu filozofii, psychoanalizy i językoznawstwa, ostatnio zaś feminizmu, kwestii tożsamości a także tematów imigracji i emigracji, które stały się główymi problemami globalnej rzeczywistości. Wychowana na Bachtinie, Marksie i formalizmie, początkowo (wraz z innymi sławami francuskiej filozfii, jak choćby Barthes czy Foucault) mocno związana ze strukturalizmem, z którym jednak jej drogi się szybko rozeszły, w latach 70. XX w. ukuła w odniesieniu do teorii literatury termin „intertekstualność”, zmieniając tym samym optykę patrzenia i interpretacji dzieł literackich. Według teorii intertekstualności każdy tekst stanowi mozaikę wielu różnych tekstów, co w praktyce oznacza tyle, że przede wszystkim odnosi się od innych tekstów, że czerpie z tekstów wcześniej napisanych, przez co analiza musi polegać przede wszystkim na odniesieniu danego dzieła do dzieł powstałych wcześniej, co z kolei pozawala umieszczać dany tekst w szerszym kontekście literackim, społecznym czy polityczym. Do jej głównych dzieł należą Rewolucja języka poetyckiego, Czarne słońce. Depresja i melancholia, Potęga obrzydzenia. Esej o wstręcie, Ta niewiarygodna potrzeba wiary, Historie miłosne, Czas odczuwalny. Proust i doświadczenie literackie, Teresa, moja miłość, a także biografie wchodzące w skład serii „Geniusz kobiecy”, tj. poświęcone Hannah Arendt, Melanie Klein i Colette. Od wielu lat Kristeva jest aktywną psychoanalityczką i działaczką społeczną, pracującą na rzecz niepełnosprawnych i walkę o ich prawa, a także o prawa kobiet oraz uchodźców czy imigrantów.
***
Cet ouvrage, publié dans le cadre du Programme d`aide à la publication BOY-ŻELEŃSKI, a bénéficié du soutien du Service de Coopération et d’Action Culturelle de l’Ambassade de France en Pologne et de l`Institut français.
Książkę wydano dzięki dofinansowaniu Wydziału Kultury Ambasady Francji w Polsce oraz Institut français w ramach Programu Wsparcia Wydawniczego BOY-ŻELEŃSKI.
Projekt powstał dzięki wsparciu Centre National du Livre w Paryżu w ramach Programu stypendialnego dla Tłumaczy ,,Bourse de séjour aux traducteurs du français vers les langues étrangères”.
Publikacja powstała dzięki wsparciu finansowemu Instytutu Literatury w ramach Tarczy dla Literatów.
Publikacja dofinansowana ze środków Fundacji Gutenberg.
Czas odczuwalny Proust i doświadczenie literackie
Informacje szczegółowe Pokaż wszystkie
| Wydawnictwo: | Eperons-Ostrogi |
| Oprawa: | Miękka |
| Rok wydania: | 2024 |
| Ilość stron: | 910 |
- Autor: Julia Kristeva
- Wydawnictwo Eperons-Ostrogi
- Oprawa: Miękka
- Rok wydania: 2024
- Ilość stron: 910
- Stan: nowy, pełnowartościowy produkt
- Model: 9788367369091
- Język: polski
- Tłumacz: Jaksender Kajetan
- Nr wydania: 1
- ISBN: 9788367369091
- EAN: 9788367369091
- Wymiary: 140 x 199 x 55 mm
- Dane producenta: Wydawnictwo Eperons-Ostrogi, Małusy Wielkie 62, 42-244 Mstów, Polska, ksiegarnia@ostrogi.eu, tel. 502 112 186?
Dla miłośników Czas odczuwalny Proust i doświadczenie literackie - rekomendacje
1. Polski etos romantyczny, Andrzej Nowak
Etos polski, na dodatek romantyczny, budzi wzniosłe skojarzenia. Przywołuje wizerunki naszych wielkich wieszczów, czyny bohaterów, powoduje zadumę nad szczytnymi ideami, budzi wspomnienia największych uniesień patriotycznych, ale i – miłosnych. Etos to pojęcie, które odnosi się do całej społeczności, do narodu, i dlatego może zaskakiwać w zestawieniu z romantyzmem, ten bowiem wielbił jednostkę, jej indywidualizm, jej emocje. Naród jednakże wybija się ponad przeciętność właśnie silnymi, ...
2. Walentego Skorochoda Majewskiego, Agnieszka Kuczkiewicz-Fraś
Bezsprzecznie na gruncie polskim za pioniera naukowych badań nad Indiami uznać należy autora prezentowanej tu pracy, Walentego Majewskiego herbu Skorochód. Urodzony w 1764 r. na Podlasiu w rodzinie drobnoszlacheckiej, od najmłodszych lat bystrym obdarzony umysłem i przejawiający szczególne zainteresowanie językami, ukończył w 1785 r. mimo perturbacji osobistych i dziejowych warszawskie kolegium pijarów, w którym podjął zaraz potem pracę nauczyciela, porzucając jednocześnie myśl o dalszym kszt...
3. Polskie, arcypolskie..., Werner Andrzej
Sztuka buntownicza i niezależna czy ukryty flirt z władzą? Czym była działalność kulturalna po Październiku 1956 r., jakie oblicze przyjął w niej demon totalitaryzmu? Stawiając te pytania, Andrzej Werner przygląda się twórczości takich artystów, jak: Tadeusz Borowski, Jerzy Andrzejewski, Andrzej Wajda, Sławomir Mrożek, Tadeusz Różewicz, Zbigniew Herbert. Powstał w ten sposób fascynujący dokument epoki następującej po Październiku, a także wciąż żywy i inspirujący opis ówczesnej kultury i lite...
4. Wśród słoweńskich i polskich autorów, Katarina Salamun-Biedrzycka
Dużym walorem tekstów zawartych w książce jest sposób pisania. Wyraźnie ujawnia się autorski podmiot: niejednokrotnie refleksja nad utworami łączy się z dygresjami autobiograficznymi, które wyjaśniają tryb lektury. To bardzo uczciwe postawienie sprawy. Autorka nie skrywa się za swoimi tekstami, pisze całą sobą, swoją osobowością, emocjami, doświadczeniem. Mamy tu różne gatunki: esej, szkic krytycznoliteracki, analizę porównawcza, polemikę, wywiad, a nawet... autokrytykę. Dzięki temu książka j...
5. Światy oświeconych i romantycznych, Red Bożena Mazurkowa
Prace zgromadzone w tomie przybliżają utrwalone przez twórców oświeceniowych i romantycznych rozliczne obrazy wielorako pojmowanego i postrzeganego świata ludzkich doświadczeń, przeżyć i doznań, uroków i zagrożeń natury, miejsc oraz spraw przez człowieka projektowanych i oswojonych. W publikacji odnaleźć można rozprawy opisujące przyrodę otaczającą człowieka, obejmującą zarówno teoretyczne rozważania związane z koncepcją naśladowania natury, jak i architektoniczne opisy kompleksów pałacowo-og...
6. Kafka. Ku literaturze mniejszej, Deleuze Gilles
"Jak wniknąć w dzieło Kafki? To kłącze, jama. Zamek posiada „liczne wejścia”, o nieznanym nam sposobie użytkowania ani rozkładzie. Również hotel Ameryka posiada niezliczoną ilość drzwi, głównych i pobocznych, przy których stróżują liczni dozorcy, a także wiele wyjść i wejść bez drzwi. Wydaje się jednak, że Jama, z opowiadania pod tym tytułem, posiada tylko jedno wejście; być może bestia rozważa istnienie jakiegoś drugiego, które spełniałoby wyłącznie funkcje nadzoru. Lecz to pułap...
7. Incydenty, Roland Barths
W 1979 Barthes zadał sobie pytanie, czy dziennik jest warty zachowania dla czytelników, czy warto go pisać z przeznaczeniem do publikacji. Wówczas zaczął swoje notki w intymnym dzienniku nazwanym Soirées de Paris, w którym w sposób bezpośredni opisał swoje homoseksualne pragnienia, i związane z tym stany ekscytacji, lęku i rozpaczy. Dziennik został połączony razem z trzema innymi tekstami Barthes`a, w tym z dziennikiem pisanym przez niego w Maroku. W ten sposób powstał niezwykły dokument, któ...
8. Białoszewski temporalny (czerwiec 1975 - czerwiec 1976), Agnieszka Karpowicz
Książka dotyczy jednego roku z życia Mirona Białoszewskiego: od czerwca 1975 do czerwca 1976. Okres ten wyznaczają daty pierwszej i ostatniej notatki Chamowa, pisanego po przeprowadzce poety na Lizbońską. Białoszewski podejmuje wówczas szereg praktyk przestrzennych oraz obfitych, relacyjnych, multi- i intermedialnych działań twórczych – chodzi, zbiera „zielska”, urządza seanse magnetofonowe, układa bukiety. W tym „małym czasie” na niewielkim obszarze powstaje wie...
9. Bonifacy Miązek - poeta i badacz literatury polskiej, Justyna Radłowska
Bonifacy Miązek - poeta, kapłan i wybitny profesor Uniwersytetu Wiedeńskiego - to postać, której intelektualna spuścizna wciąż inspiruje i fascynuje. Jego życie było nieustannym budowaniem mostów: łączył literaturę z duchowością, Polskę ze światem, a słowo z głębokim ludzkim doświadczeniem. Czy zastanawiałeś się kiedyś, jak jeden człowiek może z taką pasją i precyzją zagłębiać się zarówno w średniowieczne żywoty świętych, jak i w dramaty Juliusza Słowackiego czy twórczość Kazimierza Wierzyńsk...
10. Wyparte dziedzictwo. Maranizm i inne strategie. Żydowskie i polskie spory o wypartą tradycję, Adam Regiewicz
Książka "Wyparte dziedzictwo. Maranizm i inne strategie" to niezwykła podróż w głąb skomplikowanej historii i literatury, która odsłania strategie przetrwania i zachowania tożsamości w obliczu kulturowego oraz religijnego wykluczenia. Ta publikacja, będąca owocem pracy redakcyjnej Anny Janek i Adama Regiewicza, zaprasza do fascynującego dyskursu na temat dziedzictwa, które, choć często trudne do przyjęcia i praktykowania, stanowi niezbywalny fundament dla wielu twórców żydowskiego pochodzenia...
11. Międzypokoleniowe miejsca wspólne w literaturze oraz tekstach kultury - perspektywa edukacyjna, Anna Janus-Sitarz
Jaki jest współczesny świat nastolatków i dorosłych przedstawiany w literaturze, sztuce, przestrzeni medialnej? Są to światy spójne czy odrębne? Co możemy sobie nawzajem dać? Jak edukacja polonistyczna może wspierać relacje, na których buduje się świat wartości? Odpowiadając na te pytania, proponujemy nowe lektury oraz inne niż dotychczas odczytania tekstów już znanych, w imię międzypokoleniowej solidarności. Staramy się przerzucać mosty i znajdować to, co może łączyć. Pytamy o punkty wspóln...
12. Historia literatury niemieckiej od baroku do romantyzmu, Krzysztof Żarski
Zanurz się w fascynujący świat niemieckiej myśli literackiej, odkrywając jej meandry od epoki baroku aż po burzliwy romantyzm. Książka "Historia literatury niemieckiej od baroku do romantyzmu" to nie tylko zbiór faktów i dat, ale przede wszystkim niezwykła podróż przez epoki, style i koncepcje, które ukształtowały europejską kulturę. To propozycja dla każdego, kto pragnie spojrzeć na literaturę w zupełnie nowy sposób, z perspektywy pełnej pasji, intelektualnego dowcipu i głębokiej refleksji.T...
13. Warstwy ludu. Chłopki, chłopi i inni w literaturach regionalnych (XIX-XXI wiek)
Ramę poznawczą monografii tworzą zagadnienia nowego regionalizmu oraz „zwrotu ludowego”, dotyczące chłopskich, plebejskich tradycji kultury polskiej, natomiast przedmiotem naukowej refleksji są zjawiska literackie, w różny sposób reprezentujące kulturę ludową (od świadectw folklorystycznych po literackie stylizacje), pochodzące z różnych epok. Monografia bardzo udanie wpisuje się w zbiór wcześniejszych tomów wydanych w ramach serii „Nowy regionalizm w badaniach literackic...
14. Młodzież z „dobrych domów”, chłopaki ze „złych dzielnic”. W, Paulina Potasińska
Publikacja jest poświęcona tekstom autobiograficznym, których twórcy utożsamiali się z „dobrymi domami” bądź „złymi dzielnicami” XX-wiecznej Warszawy. Analizowane są autonarracje Jeremiego Przybory, Jarosława Abramowa-Newerlego, Agnieszki Osieckiej, Stanisława Grzesiuka, Marka Hłaski i Andrzeja Stasiuka. Akcent pada na trzy tryby autobiograficzne: osobisty (relacjonowanie przebiegu życia), środowiskowy (przedstawianie relacji z otoczeniem, czyli przede wszystkim rod...
15. Ludowość w literaturze, sztuce i muzyce, Joanna Szadura
Tom zawiera wiele cennych prac, które łączy nie tylko umiejętność wnikliwego obserwowania fenomenu ludowości z różnych punktów widzenia i z różnych perspektyw, ale także potrzeba opisania przejawów specyficznej obecności dziedzictwa ludowego w języku, kulturze, literaturze, sztuce plastycznej, muzyce. Ludowość, ciągle będąca źródłem inspiracji o sporym potencjale, jest również chętnie wykorzystywana jako narzędzie perswazji i manipulacji. Może to prowadzić do jej nadużywania (zwłaszcza propag...
16. Wariacje na temat pieśni nad pieśniami, Piotr Karpiński
Erosa możemy poznać jedynie w kontekście porażki. Przed porażką żadne poznanie nie istnieje. Przychodzi ono zawsze po spożyciu owocu. W erosie ożywa zarówno rozkosz rajskiego ogrodu, jak i jego utrata. Erosa doświadczamy tylko wówczas, gdy jesteśmy wygnani z pełni życia, jaką daje miłość. Z eseju I Ouverture Treść [tej książki] da się wyrazić przy pomocy czterech słów: najważniejsza jest relacja miłości, zarówno z Bogiem, jak i z drugim człowiekiem, gdyż to ona pozwala wyrwać się z więzów ...
17. Wobec zła, Maria Janion
Wobec zła autorstwa Marii Janion to dzieło, które stanowi głęboką analizę kluczowych wątków polskiej kultury oraz tożsamości. Autorka, uznawana za jedną z najwybitniejszych humanistek w Polsce, prowadzi czytelników przez złożony labirynt idei, literackich tropów oraz dramatów historycznych, które kształtowały polską wyobraźnię i podejście do kwestii moralnych. Analiza zła w polskiej kulturze W centrum uwagi znajduje się figura „szalonego patrioty”, archetypowego bohatera narod...
18. Literatura dwudziestolecia, Grzegorz Leszczyński
W krótkim czasie dwóch międzywojennych dekad pisarze, poeci, autorzy tekstów scenicznych, zarówno teatralnych, jak i kabaretowych, stworzyli tak wiele utworów dla dorosłych i niedorosłych czytelników, że można mówić niemal o galaktyce książek. Stały się one inspiracją dla późniejszych twórców, artystów, reżyserów filmowych i teatralnych. O kolorycie tamtego pisarstwa opowiada literaturoznawca – prof. Grzegorz Leszczyński, który odkrywa, w czym tkwi niezwykła siła tych książek i ich...
19. Żydowskie (nie)męskości. O przedwojennej twórczości Adolfa Rudnickiego, Gaweł Janik
Monografia stanowić ma rodzaj kompletnego przewodnika po przedwojennej twórczości Adolfa Rudnickiego. Autor uwzględnił w niej wszystkie wydane wówczas utwory pisarza zarówno książki, jak i opowiadania opublikowane na łamach prasy, a także fragmenty niewydanego nigdy w całości dramatu. Pracę otwiera rozdział, w którym badacz odtwarza niemal wszystkie przedwojenne głosy krytyków literackich na temat wydanych wówczas utworów Rudnickiego. Celem autora było skonfrontowanie głosów badaczy, zdaniem ...
20. Fuksja Małgorzaty Lebdy. Książka o wierszu
Wiersz zwodzi jasnym językiem.Lech Giemza Wiersz Fuksja postrzegam jako jeden wielki świat albo planetę, która nazywa się Lebda.Rafał Rutkowski Fuksję czytam podobnie jak fotograficzny obraz, staram się przyjmować niejeden punkt widzenia.Marcin Sudziński Czytanie jest wspólnym wzrastaniem.Paweł Passini Do puenty prowadzi w tym wierszu rytm, nie semantyka.Wojciech Kruszewski Przeczuwamy tajemnicę relacji, więzi i śmierci, która historię życia każe umieścić w kontekście szerszym niż ten wyzna...
