Chwilowa anomalia. O chorobach współistniejących naszego świata

„Chwilowa anomalia” to książka, która idealnie wpasowuje się w dziwną i niepewną teraźniejszość. Pandemia dotyka nas wszystkich, tu nie ma żadnych podziałów. Jedni radzą sobie z nią lepiej, a inni gorzej. Część z nas nie dopuszcza do siebie myśli, że wirus naprawdę istnieje. Doszukujemy się kłamstw, tajnych spisków, ataków na naszą wolność, negujemy wszystkie informacje z nim związane. Inni grzecznie stosują się do coraz to nowszych obostrzeń, z napięciem oglądają serwisy informacyjne, śledzą statystyki zachorowań. Ja jednak jestem chyba w tej trzeciej grupie, która stara się nie popadać w panikę i podchodzić do wszystkiego z dystansem i logiką. Nowa książka Tomasza Michniewicza była świetną lekturą, która dała mi nowe i szersze spojrzenie na to, co obecnie dzieje się wokół nas.

Pandemia, która okazała się być ciosem w całą ludzkość, nie tylko osłabiła nasz świat i nas samych. Za jej sprawą światło dzienne ujrzały choroby współistniejące gnębiące całą populację. Panika, ignorancja, fake newsy, upadająca gospodarka, kulejąca edukacja, irracjonalne zachowania, niewystarczająca opieka medyczna, absurdalne zachowania polityków i władzy. Autor zadaje swoim rozmówcom ważne i nurtujące pytania, które z pewnością gryzą niejednego z nas, a które obecnie coraz częściej sobie zadajemy. Czy warto śledzić serwisy informacyjne i wierzyć we wszystko, co tam podają? Czy robienie zapasów na czarną godzinę ma jakikolwiek sens? Co dzieje się z człowiekiem w obliczu zagrożenia? Jak władza radzi sobie z rządzeniem w czasie kryzysu i jak go wykorzystuje na swoją korzyść? Czy dążymy do katastrofy klimatycznej? Na te i wiele innych pytań odpowiadają specjaliści z przeróżnych dziedzin, począwszy od instruktora psychologii konfliktu, profesor ekonomii, dziennikarza naukowego, politolożki, a skończywszy na badaczce sztucznej inteligencji, instruktorze survivalu i klimatologu. Spektrum dotykanych w książce tematów jest bardzo szerokie, ale wszystkie są idealnie wyważone i zobrazowane w taki sposób, że każdy bez problemu je zrozumie i dowie się z nich wartościowych rzeczy. Bardzo podobało mi się wnikliwe, rzetelne, nieoceniające i wyważone podejście autora do poruszanych kwestii.

Książka jest zapisem rozmów autora ze specjalistami z różnych dziedzin i taka forma bardzo mi się spodobała. Dzięki temu spojrzałam na wszystkie poruszane problemy z innego punktu widzenia. Z jednej strony te rozmowy wyjaśniły mi sporo kwestii, o których nie wiedziałam co myśleć, albo w ogóle nie interesowałam się nimi. Autor skłonił mnie do dokładniejszego obserwowania tego, co dzieje się w naszym kraju, analizowania tego i wyciągania konkretnych wniosków. Z drugiej strony po skończeniu tej lektury mam jeszcze większe obawy co do tego, jak zakończy się ta cała pandemia i w jakim stanie z niej wyjdziemy. Niektóre aspekty są dla mnie bardzo niepokojące i nawet nie chcę myśleć o czarnym scenariuszu, który tak naprawdę ludzie sami sobie napisali i ciągle dopisują do niego coraz gorsze sceny. Mam jednak nadzieję, że to wszystko, co obecnie dzieje się wokół nas jest jedynie chwilową anomalią, z której szybko się otrząśniemy i przede wszystkim wyciągniemy wnioski na przyszłość.

Zastanowiliście się choć raz, dlaczego po ogłoszeniu pandemii w sklepach najbardziej brakowało papieru toaletowego? Nie lekarstw, nie wody, nie bandaży, ale akurat papieru do [motyla nóżka]???  W stanie zagrożenia życia w pierwszej kolejności myślimy o... o tym jak bardzo spaczony jest ten świat opowiada Tomek Michniewicz, oraz goście, których zaprosił do dyskusji. Tak powstała książka "Chwilowa anomalia. O chorobach współistniejących naszego świata", która dobitnie pokazuje, że przed wybuchem ogólnoświatowej paniki covidowej było źle, natomiast w trakcie tego szaleństwa zrobiło się sto razy gorzej i lepiej już nie będzie (zdaję więc sobie sprawę, że część czytelników będzie zawiedziona brakiem opcji optymistycznej w tej pracy, a dla takich czarnowidzów jak ja, to będzie woda na młyn).

Autor wnikliwie obserwuje otaczający świat i sytuację, w której wszyscy się znaleźliśmy, przy okazji poruszając tematy, które dotyczą każdego z nas, w mniejszym lub większym stopniu. Komunikacyjny chaos, ogromna dezinformacja, perfidna manipulacja ludźmi, irracjonalne zachowania stadne a  przede wszystkim cała ta sytuacja pokazała, jak bardzo nieodpowiedni ludzie rządzą tym państwem, jak swobodnie pozwalają sobie na coraz większe przekręty i jak coraz mniejsze wrażenie to na nas robi, trochę się oburzamy, ale nic poza tym. Poniewieranie ludźmi i czerpanie korzyści własnych to obraz, który spowszedniał, a który pandemia szczególnie mocno uwypukliła.

Nieważne, czy będziemy się zgadzać z Michniewiczem czy nie, warto się nad książką pochylić, a potem zastanowić nad niektórymi aspektami życia codziennego. Myślenie nie boli.

"Chwilową anomalię" Tomasza Michniewicza zamówiłam w ciemno. Nie czytałam żadnych recenzji, żadnych zapowiedzi wydawcy, choć widziałam, że przewijały się gdzieniegdzie w internetach. Byłam tak zachwycona jego reportażem pt. "Chrobot", że z niecierpliwością wyczekiwałam kolejnej książki. Wstęp mnie pochłonął, lecz kiedy przeczytałam pierwszy rozdział "Trzy miesiące do dnia zero", pomyślałam sobie: No nie. Znowu ten koronawirus! Ile można?!. Rozdział jednak szybko się skończył, a ja na nowo przeżywałam początek pandemii, wchodząc w temat całą sobą. I tak przejęta i wsłuchana w rozmowy i trafne spostrzeżenia autora, niepostrzeżenie dotarłam do ostatniej strony.

Wybuch pandemii choć zburzył nasze poczucie bezpieczeństwa, zamknął nas w domach, odizolował od przyjaciół i rodzin, dawał nadzieję, że docenimy drugiego człowieka, staniemy się bardziej empatyczni, serdeczni i pomocni. Tęskniliśmy za ludźmi, za relacjami face to face, za ściskaniem się na powitanie... "Stara", dobrze nam wszystkim znana nienawiść przyszła bardzo szybko. Początkowo uderzyła w służbę medyczną, która stała na pierwszej linii frontu. Oklaski i koncerty na balkonach, zamieniły się w wyrzucanie medyków ze sklepów z obawy o zarażenie. Kolejne ataki wycelowane były w osoby nie noszące maseczek. To nie było zwykłe zwracanie uwagi, to była agresja. Dalej szło coraz szybciej. Nieuprzejmości w sklepie, na ulicy, w pracy (u tych, którzy jeszcze ją mieli). Aż doszło do apogeum i protestów na ulicach w całej Polsce. Tak, chodziło i nadal chodzi o prawa kobiet, ale wylała się czara goryczy również z innych ważnych powodów. Obecnie między nami wszystkimi trwają przepychanki na temat szczepionek- ci co czekają w kolejce na szczepienie z nienawiścią patrzą w stronę tych, którzy nie zamierzają się jej poddać. Gdzie się podziała ta empatia, współczucie i zrozumienie?

Po zaledwie kilku tygodnia globalnego locdownu, zaczęły do nas docierać podnoszące na duchu informacje o poprawie jakości powietrza, o budzącej się do życia przyrodzie, o coraz czystszych wodach w oceanach, morzach czy kanałach weneckich, o dzikiej zwierzynie, która w końcu odzyskała spokój i swoją przestrzeń. Niestety w tym samym czasie zaczęliśmy produkować tony jednorazowych rękawiczek oraz maseczek, które porzucone na ulicach i w sklepach na nikim nie robią już wrażenia.

Zanim zamknięto nas w domach, chodziły słuchy i fake newsy, że pozamykają granice miast, zamkną sklepy. Masowo więc ruszyliśmy na zakupy, by zrobić zapasy. Mąka, ryż, makaron, konserwy, mydło i papier toaletowy stały się towarem deficytowym (do dziś nie rozumiem o co chodzi z tym papierem toaletowym? Czy wcześniej go nie używano czy obawiano się epidemii biegunki?!). Zaczęliśmy baczniej przyglądać się temu, co jemy. Niektórzy nawet nauczyli się piec domowy chleb, choć z drugiej strony wielu w dalszych ciągu (albo i bardziej) zajada stres batonikami.

Kiedy pierwsi Polacy mierzyli się z objawami covid-19, dla naszego narodowego bezpieczeństwa zamknięto nas w domach. Wojsko wraz z policją patrolowało ulice. Nawet spacerowanie po lesie groziło karą! Akcja #zostańwdomu nabrała cechy odpowiedzialności za zdrowie i życie swoje i drugiego człowieka. Kiedy jednak chorych przybywało o kilkaset dziennie, a wybory zbliżały się wielkimi krokami, zniesiono wiele z restrykcji, byle tylko szybko i odpowiednio oddać głos.

W ciągu ostatnich miesięcy, wielu z nas straciło pracę, a tym samym stabilność finansową. Wszyscy jakoś baczniej liczymy złotówki w portfelu i na koncie, szukamy pomocy, składamy wnioski o zasiłki. Tymczasem w Sylwestra, nie żal nam było puścić z dymem odłożone oszczędności.

Mogłabym wymieniać jeszcze wiele absurdów, które obnażył ostatni rok. Pandemię, choć okrutną, można by rozpatrywać w kategorii szansy. Ukazała ona bowiem obszary, w których mamy szansę na zmianę. Brutalnie otworzyła nam oczy na to, co nie działa. Pokazała w którym kierunku powinniśmy się udać. Ale my nadal jesteśmy ślepi i zbyt głupi, by coś zmienić. Winy ciągle szukamy w innych, myślimy w kategoriach JA, nie MY, liczy się to, co teraz, a nie to co będzie za kilka dekad. Dolegają nam przede wszystkim egoizm, panika, niewiedza, nienawiść, bezrefleksyjność i inne ludzkie zaburzenia. Koronawirus ukazał wiele naszych słabości, z którymi nie mamy ochoty się zmierzyć.

"Chwilowa anomalia" nie należy do przyjemnych lektur. Ale ważne tematy, które trzeba w końcu przegadać, nie są łatwe. Tomasz Michniewicz po raz kolejny zmierza się z ludzkimi słabościami. Wcale nie oskarża, nie przekonuje zbytnio do swoich opinii, lecz obiektywnie próbuje znaleźć odpowiedzi u specjalistów: psychologa konfliktu szkolącego siły specjalne, politolożkę, klimatologa, analityka spraw międzynarodowych, profesor ekonomii, socjolożkę, prepersa, popularyzatora nauki i kilku innych. Rozmawiają zatem o władzy, o strachu, statystykach, mediach, politykach, nauce, teoriach spiskowych, kryzysie, umiejętności przetrwania, zmianach klimatycznych, przyszłości- wszystko w kontekście covidu. To, co z tych rozmów wynika, niestety nie napawa optymizmem...

[Adres usunięty]

SARS-CoV2, COVID-19, lockdown, protesty, gospodarka, polityka, społeczeństwo i Tomasz Michniewicz. Dzięki temu, mamy rewelacyjną mieszankę wybuchową w postaci bardzo dobrze napisanej książki. Czytając o zaistniałych sytuacjach, aż się prosi o dowody i Tomasz Michniewicz wychodzi temu naprzeciw z jak najwyżej uniesiona głową. W jednej książce znajdziemy wypowiedzi rewelacyjnych specjalistów, od instruktora psychologii konfliktu, politolożki, dziennikarza naukowego, popularyzatora nauki w zakresie modelowania i symulacji w naukach społecznych, dyrektorów wielu radiostacji, autora audycji i programów w TVP Kultura, Dr Hab. w dziedzinie stosunków międzynarodowych, członka zarządu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, aż po klimatologa – eksperta polityki ochrony klimatu i wielu, wielu innych. Każda wypowiedź jest oparta o naukowe doświadczenie, niemalże żadne słowo nie jest w tej książce przypadkowe i pozostawione do samoobrony. Autor książki nie pozostawia nas w niewiedzy. Obszernie wyjaśnia poruszanych zagadnień, do tego prywatne notatki i własne spostrzeżenia z którymi ja osobiście utożsamiałam się w stu procentach. (…)” Zapominamy już o tym wirusie, zostaje w tle jak brzęcząca mucha, która stale irytuje…Główna niedogodność jest taka, że w sklepach trzeba nosić maseczkę. Na parterze stale łapie się na tym, że jej zapominałem. Wracam po schodach na trzecie piętro, zły na siebie. Kto nie ma w głowie, ten ma w nogach.” I kto choć raz rak nie miał? Książka tak bardzo mnie wciągnęła, że uczelniane podręczniki odstawiłam na bok. Byłam ciekawa tych wszystkich wypowiedzi. Ilość zakładek, dzięki którym zaznaczyłam (jak dla mnie) świetne cytaty, zaczęła przypominać dywan z kolorowymi frędzlami. Po prostu genialnie i prosto wyjaśnia lęk, panikę, strach, istotę koronawirusa, politykę zagraniczną jak i tą polską. Odpowiada na wiele nurtujących w dobie obecnych wydarzeń pytań, a odpowiedzi są tak skonstruowane, że każdy sobie z nimi poradzi. (…)” Panie Profesorze, Pan zdaje sobie sprawę, że wiele osób przeczyta ten wywiad i machnie na Pana ręka? Uznają, że to wszystko przesada, głupoty, jakaś katastroficzna futurologia. Albo że jest Pan nawiedzonym wariatem. Oczywiście. To jest syndrom żaby. Jeśli do garnka z wodą włoży się żabę i postawi się garnek na gazie, żaba będzie spokojnie siedzieć, aż się ugotuje. Bo na początku jest jej fajnie, cieplutko, potem coraz cieplej i cieplej, trochę za ciepło, aż w końcu gotująca się woda ją sparaliżuje i szlag ją trafi, bo nie będzie mogła się ruszyć…No więc my jesteśmy na tym etapie, gdy jest nam już trochę za ciepło.” Książka jest napisana w formie wywiadu i dla tego też czyta się ją z lekkością i szybkością. Podzielona jest na rozdziały, nie są ani za długie, ani za krótkie. Forma idealna dla mnie, takie książki pochłaniam z przyjemnością. Nie mogłoby być inaczej, studiując i pasjonując się psychologią, niczym na talerzu miałam wyjaśnione podstawowe zachowania ludzi w trudnych dla nich momentach, od prezydenta, premiera, zbieranego materiału do programu telewizyjnego, po przeciętnego Kowalskiego - który po sklepie w maseczce chodzi. Z całego serca polecam! Czekam na więcej, mam cichą nadzieję, że właśnie powstaje część o strajku kobiet.

Choć unikam książek z tematem koronawirusa, to znając wcześniejsze reportaże Tomasza Michniewicza sięgnęłam po nią z ciekawością. Książka składa się zarówno z wywiadów ze specjalistami z różnych dziedzin, jak również ze swoistego sprawozdania z kolejnych tygodni pandemii i związanych z nią emocji. Siłą rzeczy nie obejmuje drugiej fali, która niewątpliwie również dostarcza szerokiego pola do obserwacji.

Przecież to nie pierwszy kryzys, który dotyka świat. Czy nie można się było lepiej przygotować? Czy nauczeni doświadczeniem wcześniejszych pokoleń nie powinniśmy spodziewać się niespodziewanego? Dlaczego dawne tragedie zacierają się w naszej pamięci, wypieramy je z naszych myśli, uznając że nas nie dotyczą?

Autor na podstawie wnikliwych obserwacji opisuje nasze reakcje począwszy od paniki, po pewnego rodzaju zobojętnienie i akceptację obecnego stanu. Pokazuje chaos organizacyjny, nieprzygotowanie rządów, manipulowanie społeczeństwem, spadek zaufania do władz spowodowany nieprzemyślanymi działaniami i sprzecznymi informacjami. Jego rozmówcy dzielą się z nami swoimi wnioskami dotyczącymi najbliższej i dalszej przyszłości, które nie napawają optymizmem.

"Kryzys jest zbyt strasznym zjawiskiem, żeby go zmarnować." Czy jednak w jego wyniku jest szansa na przywrócenie równowagi świata? "Kryzysy skutkują pewnym otrzeźwieniem, niestety przeważnie tylko na krótko." I już po tych kilku miesiącach, mimo, że pandemia wiele zmieniła w naszym życiu, nie sposób się nie zgodzić z tym stwierdzeniem.

Świetnie napisany, zajmujący i ciekawy reportaż. Daje możliwość spojrzenia na temat z różnych perspektyw i zmusza do refleksji.