Cesarzowa Piotra. Tom 1

Właśnie zamknąłem „Cesarzową Piotra. Tom 1” i wciąż nie mogę się otrząsnąć. To nie była zwykła lektura – to było doświadczenie. Czułem, jakbym siedział przy łóżku Katarzyny I w jej ostatnich godzinach i słuchał jej szeptu, gdy opowiadała o swoim życiu – pełnym bólu, miłości, zdrad i niewyobrażalnych poświęceń.

Zaskoczyło mnie, że tak szybko zniknął dystans między mną a tą postacią. Historyczne tło? Owszem, imponujące. Ale najważniejsze było to, co kryło się pod koroną – kobieta, która kiedyś była nikim, a stała się cesarzową. I która tuż przed końcem pyta samą siebie: czy warto było?

Kristina Sabaliauskaitė napisała książkę tak sugestywną, że miałem wrażenie, że widzę każdy detal Carskiego Sioła, czuję chłód pałacowych ścian, a nawet słyszę jej ciężki oddech. Narracja godzina po godzinie potęguje napięcie, przypominając, że czas ucieka, a z nim życie. Nie mogę przestać myśleć o jednym – co ja sam wspominałbym, gdyby zostało mi tak niewiele czasu? Jakie decyzje bym żałował, a z jakich byłbym dumny? Książka nie daje łatwych odpowiedzi. Ona zostawia w nas echo, które długo nie cichnie. To jedna z tych powieści, które kończy się z uczuciem, że trzeba chwilę posiedzieć w ciszy. Żeby poukładać w głowie własne myśli. I właśnie za to ją kocham.

Dzisiejsza recenzja dotyczy książki co do której miałam mieszane uczucia (w sensie bardziej pozytywne) Nie wiem jak u was ale ja uwielbiam książki które mnie odcinają od rzeczywistości. „Cesarzowa Piotra” według mnie to nie jest kolejna nudna powieść historyczna. Dla mnie to raczej „jazda bez trzymanki” przez życie kobiety, o której każdy powinien usłyszeć, a która ciągle jest jakąś taką wielką zagadką. Serio, wciąga to lepiej niż najmocniejszy serial na Netflixie.

Autorka wpada z drzwiami tam, gdzie inni zwykle kończą, czyli prosto w ostatnią dobę życia Katarzyny I. To była pierwsza cesarzowa Rosji i wdowa po słynnym Piotrze Wielkim. Zapomnijcie o sztywnych datach i faktach. Mamy tutaj 24 godziny zamknięte w 24 rozdziałach. Każdy z nich czyta się jak osobną scenę filmową, która trzyma w mega napięciu. Największe wrażenie zrobiły na mnie emocje. Katarzyna nie jest jakąś wyidealizowaną postacią z pomnika. To kobieta pełna sprzeczności, którą boli ciało i dusza. Kocha, traci bliskich i ucieka przed własnymi demonami. Dzięki temu, że narracja jest prowadzona w pierwszej osobie, po paru stronach masz wrażenie, jakbyś siedział tuż obok niej i słuchał tych wszystkich szeptów, pretensji czy trudnych pytań.

Jej droga to czysty kosmos. Zaczynała jako biedna sierota z litewsko polskimi korzeniami, a skończyła na samym szczycie rosyjskiej władzy. I to nie był żaden przypadek, tylko miks sprytu, szczęścia i brutalnej siły charakteru. Autorka nie próbuje jej wybielać. Pokazuje ją jako postać z krwi i kości, czasem okrutną, a czasem kruchą. Po prostu prawdziwą, mimo że od jej czasów minęło trzysta lat. Mega szanuję to, że autorka nie zrobiła z niej płaskiej ikony. Czujesz ciężar każdej decyzji i każdej zawiedzionej nadziei. Tutaj nie ma co liczyć na przesłodzony happy end. To raczej mocna lekcja o tym, jak władza potrafi złamać człowieka i jednocześnie go ulepić na nowo. Według mnie autorka nie boi się pokazywać brutalności, ale potrafi też niesamowicie opisać ulotne chwile czułości.

Dla mnie to przede wszystkim historia o zderzeniu kultur i o toksycznym małżeństwie, które było jednocześnie sojuszem i więzieniem. To opowieść o kobiecie, która zaszła dalej niż jakikolwiek facet w tamtych czasach. Krótko mówiąc, ta książka zostawia w głowie trwały ślad. To nie jest suchy podręcznik, tylko historia, która boli i inspiruje naraz. Jeśli szukacie czegoś, co przeniesie was w inny świat i pozwoli poczuć go każdym zmysłem, to bierzcie się za czytanie, bo warto każdą minutę.

Spotkał mnie niebywały zaszczyt. Dzięki powieści „Cesarzowa Piotra” napisanej przez Kristinę Sabaliauskaite mogłam zagościć w sypialni samej carycy Katarzyny I. Władczynię zastałam w bardzo ciężkim stanie. Trawiona chorobą weneryczną i astmą sprawiała wrażenie, że to ostanie momenty jej życia. Jednak miała jeszcze siłę, aby wspominać, aby opowiadać. A ja tę opowieść wysłuchałam pełna żalu nad jej losem i podziwu dla jej siły.

„Cesarzowa Piotra” to historia osoby, która ciągle musiała walczyć o przetrwanie. Los obszedł się z nią brutalnie, a ona... Trudno mi napisać, że wykorzystywała okoliczności, bo właściwie „łapała resztki tlenu” i cieszyła się, że żyje. „Ale co to za życie” mówił klasyk. Jeżeli liczycie na piękną dworską opowieść o miłości cara i zwykłej dziewczyny to się srogo pomylicie. Nie takie numery z Kristiną Sabaliauskaite. To bezlitosny obraz epoki. A litewska autorka potrafi pisać wyjątkowo dosadnie. Ze stron tej książki czuć pot, krew, strach, ból. I czuć władzę jednego człowieka nad drugim. Katarzyna jest właściwie przekazywana z rąk do rąk i ma niewiele do powiedzenia, jednak potrafi wykorzystać swoje atuty i niezwykły wpływ na cara. To z jednej strony ofiara, ale też wyrafinowany gracz. Czy jej celem był tron? Nie, jej celem było przetrwanie.

Treść tej powieści to niezwykłe doświadczenie. Sabaliauskaite potrafi pisać sensualnie, wielowymiarowo, dzięki czemu książek jej autorstwa się nie czyta, a przeżywa. Natomiast forma „Cesarzowej...” jest nieco monotonna. Monolog „ubrany” w dość długie akapity. Co prawda misternie zbudowanych zdań złożony, których tak wiele było w tetralogii „Silva rerum”, aż tylu tu nie znajdziemy. Język jest tu znacznie prostszy, a momentami nawet wulgarny. Jednak „Cesarzowa...” jest jak skała przez, którą trzeba się przebić. Katarzynie trzeba dać czas, żeby opowiedziała swoją historie po swojemu. Trzeba jej pozwolić zakochać się ponownie, przepracować lęki, a czasami zapłakać.

Czy uroda Katarzyny była błogosławieństwem czy przekleństwem? Warto sięgnąć do powieści autorstwa Kristiny Sabaliauskaite i prześledzić losy tej postaci z jakże ciekawej perspektywy. Uważny czytelnik tej recenzji przyłapie minie, że wcześniej napisała, że forma jest momentami monotonna. Owszem, nie jestem fanką monologów. Jednak przyznać też muszę, że próba spojrzenia na carycę jej własnymi oczami dodaje tej powieści brutalnego naturalizmu. Pokazanie tej bohaterki w okolicznościach, w których nic nie zyskuje i nie traci sprawia, że odbieramy ją jako bezwzględnie szczerą. A ja nie ukrywam, że jestem pod wrażeniem warsztatu Sabaliauskaite. Jej podejście, jej pomysły na literaturę historyczną już po raz kolejny trafiły do mego serca.

Sabaliauskaitė konstruuje narrację w niezwykle odważny sposób. Mamy 24 godziny, 24 rozdziały, jedno odchodzące życie. Ostatnia doba cesarzowej opowiedziana jest w pierwszej osobie, w czasie teraźniejszym, tak że czytelnik niemal czuje ciężar osuwającego się w chorobie ciała. Nie ma tu dystansu podręczników historii ani taniego sentymentalizmu biografii. Jest życie, są myśli niezwykłej kobiety, która wspomina drogę od litewsko-polskiej sieroty po władczynię imperium, od nędzy i przemocy po purpurę i absolutną władzę – która wcale nie okazała się wybawieniem.

Autorka odwołuje się do licznych źródeł i dokumentów epoki, ale zamiast nużącej faktografii dostajemy literaturę najwyższej próby – plastyczną, pełną emocji, a przy tym intelektualnie uczciwą. Widzimy dwukolorowe włosy Katarzyny, słyszymy szepty dworu, czujemy ciężar każdego z dwunastu porodów. Historia nie jest tu bajką o awansie społecznym, lecz opowieścią o cenie, jaką płaci się za bliskość władzy. Sabaliauskaitė w mistrzowski sposób pokazuje trójkąt miłosno-polityczny sugerując, że w grze o tron nie ma czystych ról: nikt nie jest tylko ofiarą ani tylko manipulatorem.

Ogromnym atutem książki jest język – gęsty, wręcz esencjonalny, a zarazem przejrzysty. Sabaliauskaitė potrafi jednym zdaniem uchwycić paradoks życia na carskim dworze: przepych naznaczony strachem, triumf podszyty upokorzeniem. Czytelnik nie tylko poznaje wydarzenia, ale też wchodzi w głąb psychiki kobiety, która do ostatniego oddechu pozostaje zagadką – dla siebie i dla innych.

Cesarzowa Piotra to nie jest książka, która odpowiada na wszystkie pytania. To raczej powieść, która każe je zadawać, np. Czy Katarzyna I była narzędziem w rękach potężnych mężczyzn, czy raczej sama nauczyła się ich ogrywać?

Sabaliauskaitė po raz kolejny udowadnia, że można pisać powieść historyczną bez patosu czy egzaltacji, a jednocześnie tak, by czytać ją jak literacki thriller. Każda godzina ostatniego dnia cesarzowej jest tu wręcz namacalna.

To książka dla tych, którzy szukają historii żywej, wciągającej i wolnej od schematów. Dla tych, którzy chcą poczuć dworski przepych, ale też odór choroby; którzy wolą trudne pytania od łatwych morałów. Cesarzowa Piotra to powieść, która nie tylko ożywia przeszłość, ale pokazuje, jak bardzo władza – zwłaszcza kobieca – pozostaje aktualnym tematem także dziś. Bardzo polecam.

Kristina Sabaliauskaitė, litewska autorka powieści historycznej, tym razem zachwyca w nowej książce „Cesarzowa Piotra”. Rosja XVIII wieku, rządy Piotra Wielkiego, ale i Katarzyny I. Kim właściwie była Marta Helena Skowrońska i jaka była jej droga do tytułu przyszłej Cesarzowej? Losy Katarzyny poznajemy z jej własnej perspektywy – na łożu śmierci przedstawia nam swoje życie.

Powieść pochłania czytelnika, choć na początku obawiałam się jej rozmiaru i tego, że będzie to nudna, bo już dawno miniona historia. Autorka nie tylko rekonstruuje epokę XVIII wieku, lecz także obnaża mechanizmy pamięci, władzy i manipulacji, które pozostają aktualne do dziś. To także opowieść o zderzeniu cywilizacji – zachodniej i wschodniej. Katarzyna przedstawia nam ten świat ze swojego punktu widzenia, kobiety wykorzystywanej przez mężczyzn, ale też mającej wpływ na nich, poprzez swoją inteligencję i spryt.

Książka porusza emocje, bo pokazuje człowieka uwikłanego w wielką historię, a jednocześnie próbującego ocalić własną tożsamość. Styl Sabaliauskaitė jest barwny, pełen szczegółów, ale nigdy przytłaczający. „Cesarzowa Piotra” to lektura nie tylko dla miłośników historii, lecz także dla tych, którzy szukają w literaturze uniwersalnych pytań o władzę, lojalność i wolność. Mnie ta powieść zachęciła do zobaczenia, co o Katarzynie I mówią źródła historyczne. To książka, która nie pozwala pozostać obojętnym wobec ludzkich wyborów i ceny, jaką płaci się za bliskość władzy.

Polecam gorąco i czekam niecierpliwie na 2 tom!

M.J.

Szkolny Klub Recenzenta