Anthony Burgess (1917-93) - angielski pisarz, kompozytor, filolog, wykładowca na Uniw. W Birmingham i innnnych, autor ok 40 powieści, kilkunastu dzieł biograficznych i eseistycznych, a z powieści z najsłynniejszą "Mechaniczną pomarańczą" na czele, jedną z najważniejszych dystopii XX wieku w literaturze światowej. Dystopia (czyli antyutopia) to kluczowe słowo dla zrozumienia 1985 – oto Burgess (napisawszy już przecież Pomarańczę, postanawia pójść dalej dystopijnym tropem i odpowiedzieć na bodaj jeszcze słynniejszą wizję przerażającego świata niż jego Mechaniczna…czyli na 1984 Georga Orwella. Sam, co ciekawe, odczytuje w nich powieść Orwella w sposób typowy dla niektórych lewicujących Brytyjczyków, ale raczej obcy czytelnikom z Polski i świata. Nie jako paszkwil na komunizm, tylko złośliwą karykaturę Wielkiej Brytanii tuż po wojnie, kiedy nadal obowiązywała reglamentacja żywności i na poły skoszarowane życie codzienne. 1985 składa się z dwóch części – pierwsza pod tytułem 1984 to próba zrozumienia i odniesienia się w formie eseju (i przeprowadzonego z samym sobą wywiadu) do dzieła Orwella. Część druga, pisana w roku 1978 powieść będąca niesłychanie ponurą wizję przyszłości Wielkiej Brytanii w roku 1985, przez który drogą ku samozagładzie zmierza główny bohater Bevin Jones. Nawiasem mówiąc już samo to imię i nazwisko to nawiązanie do orwellowskiego bohatera Winstona Smitha (Winston to aluzja do Churchilla, Bevin zaś nawiązuje do Ernesta Bevina, powojennego ministra spraw zagranicznych, za którego kadencji nastąpił demontaż brytyjskiego imperium). Orwell w latach 40. bał się państwa wszechmocnego, zaś Burgess w latach 70. bał się państwa słabego, terroryzowanego przez rozmaite grupy nacisku. Zuklandia (nazwa pochodzi od Zjednoczonego Królestwa, czyli UK) nie jest państwem Wielkiego Brata z 1984. Jest państwem, słabym, którego ulicami rządzą gangi nastolatków, gospodarka jest w chaosie niszczona przez związki zawodowe i inne grupy interesu, a majątek opanowują i zmieniają kulturę obcokrajowcy, tu czytaj po prostu muzułmanie, Arabowie, którzy dążą do przekształcenia Anglii w państwo islamskie. Czy Burgess nie wypowiada tu proroczych słów? Nie ma w tej wizji Wielkiego Brata ani powszechnej kontroli, przeciwnie - jest totalny chaos, ale okazuje się to nie mniej przerażające od orwellowskiej dyktatury. Koniecznie trzeba porównać - Burgess to pisarz wybitny i w wielu aspektach ponuro proroczy.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii fantasy
W jaki sposób książka "1985" nawiązuje do słynnego dzieła George'a Orwella?
Publikacja stanowi bezpośrednią polemikę z wizją totalitaryzmu przedstawioną w klasycznej powieści "1984". Autor w pierwszej części książki analizuje tekst Orwella przez pryzmat brytyjskich realiów powojennych, odrzucając interpretację systemu jako wyłącznie komunistycznego. Zamiast państwa wszechmocnego, Burgess kreuje wizję państwa słabego, które upada pod ciężarem wewnętrznych konfliktów i chaosu. Druga część to samodzielna powieść osadzona w alternatywnej rzeczywistości, gdzie główny bohater zmaga się z rozkładem struktur społecznych. Jest to fascynujące studium ewolucji strachu przed przyszłością, napisane z perspektywy intelektualisty lat siedemdziesiątych.
Jakiego nastroju i tematyki można spodziewać się po lekturze tej pozycji?
Lektura oferuje niezwykle mroczny i pesymistyczny obraz społeczeństwa pogrążonego w anarchii oraz kryzysie wartości. Czytelnik styka się z wizją Zuklandii, w której ulice są terroryzowane przez gangi, a gospodarka zostaje sparaliżowana przez radykalne grupy interesu. Burgess skupia się na problematyce utraty tożsamości kulturowej oraz niebezpieczeństwach wynikających z braku stabilnej władzy państwowej. Atmosfera jest duszna i niepokojąca, co sprawia, że książka mocno zapada w pamięć jako ponura przestroga. To literatura wysokiej próby, która zamiast taniej sensacji oferuje głęboką refleksję nad kondycją cywilizacji zachodniej.
Czy ta pozycja jest odpowiednia dla czytelników szukających klasycznej literatury dystopijnej?
Tak, jest to jedna z najważniejszych dystopii XX wieku, która redefiniuje ten gatunek literacki. Anthony Burgess wykorzystuje swoje doświadczenie jako filolog i obserwator życia społecznego, aby stworzyć wiarygodny opis upadku struktur państwowych. Książka zadowoli osoby ceniące intelektualne wyzwania, gdyż łączy w sobie cechy powieści politycznej oraz eseju krytycznego. Autor nie unika trudnych tematów, takich jak wpływ radykalnych ruchów religijnych na kształtowanie się nowych norm społecznych. Wybór tego tytułu gwarantuje kontakt z prozą wybitną, która w wielu aspektach okazała się prorocza dla współczesnego świata.
Z jakich elementów konstrukcyjnych składa się to wydanie autorstwa Anthony'ego Burgessa?
Książka posiada unikalną, dwudzielną strukturę, która łączy analizę teoretyczną z praktyczną realizacją literacką. Pierwsza sekcja to obszerny esej i wywiad autora z samym sobą, w którym precyzyjnie wyjaśnia on swoje intencje oraz różnice względem wizji Orwella. Druga część to właściwa fabuła, śledząca losy Bevina Jonesa w świecie zdominowanym przez związki zawodowe i obce wpływy kulturowe. Takie zestawienie pozwala na pełne zrozumienie warsztatu twórczego Burgessa oraz kontekstu historycznego, w jakim powstawało dzieło. Jest to kompletne opracowanie tematu, które wykracza poza ramy zwykłej powieści beletrystycznej.
Dla jakiej grupy odbiorców ta mroczna wizja przyszłości może okazać się nieodpowiednia?
Książka nie jest polecana osobom poszukującym lekkiej rozrywki lub optymistycznych scenariuszy rozwoju wydarzeń. Ze względu na brutalne opisy chaosu społecznego oraz bardzo pesymistyczny wydźwięk, może być ona przytłaczająca dla czytelników wrażliwych na tematykę upadku cywilizacji. Osoby unikające w literaturze szerokich komentarzy socjologicznych i politycznych mogą uznać pierwszą, eseistyczną część za zbyt wymagającą. Nie jest to również pozycja dla czytelników oczekujących wartkiej akcji typu fantasy, gdyż ciężar utworu spoczywa na analizie procesów społecznych. Wybór tego tytułu wymaga od odbiorcy gotowości na konfrontację z trudną i bezkompromisową diagnozą kondycji ludzkiej.
