Zosia z Wołynia. Prawdziwa historia dziewczynki, która ocaliła żydowskie dziecko

Babcia i dziadek to osoby, które kojarzą się z ciepłem, naleśnikami i kołysankami na dobranoc. Przynajmniej mi. Jako dziecko nigdy nie interesowałam się tym, co w młodości robili moi dziadkowie. Kochali mnie, przyjmowali na noclegi, kiedy tylko chciałam… na nic mi była ta wiedza. A szkoda. Kiedy ich zabrakło, a ja dorosłam, dopiero Mama opowiedziała mi, że mój dziadek był w obozie pracy i tak cierpiał, że chciał popełnić samobójstwo. Aby osiągnąć swój cel wypił benzynę, która wywołała jedynie silną biegunkę. Oczywiście, ku swojej rozpaczy – przeżył. Moja babcia, jako młoda dziewczyna z Kaszub, część wojny spędziła z siostrami w studni, chowając się najpierw przed Nazistami, a potem Rosjanami. Bardzo żałuję, że nie miałam okazji z Nimi o tym porozmawiać.

Autor książki pt. „Zosia z Wołynia…” miał tę okazję, czego zazdroszczę. Mateusz Madejski to wnuk tytułowej Zosi, a że jest z zawodu dziennikarzem, bez trudu przeniósł wspomnienia swojej babci na karty książki, tworząc powieść, która powinna być czytana na głos i to kilka razy.

„Zosia z Wołynia. Prawdziwa historia dziewczynki, która ocaliła żydowskie dziecko” to swoistego rodzaju wywiad wnuka z własną babcią. Zofia Hołub do szesnastego roku życia wiodła szczęśliwe życie na Wołyniu. Ramię w ramię, z osobami innych narodowości, żyła spokojnie i dostatnio. Aż przyszła II Wojna Światowa, a wraz z nią nienawiść każdego do każdego. Żyjący do tej pory za płotem przyjacielski sąsiad – Ukrainiec, nagle stawał się wrogiem. Z drugiej strony płotu, sąsiad żydowskiego pochodzenia nagle zostawał zwierzyną. W tym narodowościowym tyglu nie wiadomo było, kto przyjaciel a kto wróg. Wyjaśnienie przyniosły lata 1943-1944, kiedy to ukraińscy nacjonaliści zamordowali ponad 60 tysięcy Polaków. Zosia wraz z rodziną w ostatniej chwili uciekła z rodzinnej wsi Biała Krynica do miasteczka, o nazwie Radziwiłłów. Szybko z ofiary stała się wybawicielem, gdyż w niedługim czasie los postawił na jej drodze kilkuletnią żydowską dziewczynkę. To właśnie Inka (dzisiaj Sabina Heller) zawdzięcza naszej Zosi swoje życie.

Powieść jest wyjątkowo poruszająca. Pamiętnik z okresu wojny, który Zofia Hołub tworzy przy niewielkiej pomocy swojego wnuka. Tyle tu emocji i zdarzeń, tyle radości i tragedii, że wystarczyłoby do obdarowania niejednego ludzkiego życia. Bohaterki bardzo cierpiały i często na szali wydarzeń kładły swoje życie. Trudno tu mówić o heroizmie – po prostu wiedziały, że tak należy postąpić i już.

Ta książka to kolejna powieść, która powinna być lekturą szkolną. Niestety świadkowie tamtych wydarzeń pomału odchodzą od nas. Pozostają po nich właśnie pamiętniki i wywiady, które trzeba czytać i ujawniać. Ciągle powtarzany zwrot „ku przestrodze” staje się trochę wyświechtany, ale szczerze mówiąc, nie znajduję lepszego. Bo właśnie dlatego należy takie książki wydawać i kolportować. Ku przestrodze.

77. rocznica Krwawej Niedzieli na ziemiach wołyńskich to najlepszy moment na to, by sięgnąć po książkę Mateusza Madejskiego "Zosia z Wołynia. Prawdziwa historia dziewczynki, która ocaliła żydowskie dziecko". 11 lipca 1943 roku w 99 miejscowościach jednocześnie dokonano masowej eksterminacji polskiej ludności cywilnej. Wołyń przez jakiś czas stanowił doskonały model kulturowego współistnienia, ludzie szanowali swoje poglądy i religie, nie negowano kultury większości, ani też nie stygmatyzowano przekonań mniejszości. Trwało to do momentu, kiedy złe emocje, takie jak chciwość, zawiść i chęć postawienia na swoim, rozrosły się do rozmiarów, nad którymi nie sposób było już zapanować. Wybuch wojny był jak biało-czarna szachownica na torze wyścigowym, potwór uwolnił się i kroczył, niszcząc po drodze wszystko, co napotkał. Teoretycy ukraińskiego nacjonalizmu głosili, że wszystko, co robi się w walce o swój kraj, będzie rozgrzeszone. Rozumiecie więc, że nie było żadnych hamulców.

W tych przedziwnych, niewyobrażalnych czasach przyszło żyć Zosi, młodej dziewczynie, która na obcej ziemi wykazała się niezwykłym heroizmem, ratując małą dziewczynkę, zdaną przez "opiekunów" na śmierć głodową w ciemnej komórce. Wyobraźcie sobie dwuletnie dziecko, które nie płacze, nie hałasuje, nie drapie i nie puka w drzwi, bo mu źle, bo mokro, bo ciemno, bo samotnie, bo coś boli. Żyje cichutko, bo wie, że tylko to pozwoli mu przeżyć. Wola przetrwania tej dziewczynki wręcz zawstydza, kiedy przypomnimy sobie na nasze własne utyskiwania.

Zofia to babcia autora tej książki, który przedstawił jej historię w formie wywiadu rzeki, co jest zadaniem podwójnie trudnym, bo wszystkie wydarzenia dotyczą przecież kogoś bardzo bliskiego. Za uratowanie Inki Zofia Hołub została odznaczona medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata חֲסִידֵי אֻמּוֹת הָעוֹלָם‎ a także Orderem Odrodzenia Polski za zaangażowanie w ratowanie Żydów w czasach Holokaustu. Książkę serdecznie polecam!

IG @angelkubrick