Ze wstępem dr hab. Katarzyny Klinger-Prot
W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat medycyna dokonała ogromnych postępów. Dzięki przełomowym odkryciom udało się całkowicie wyeliminować niektóre choroby, inne zaś w dużym stopniu opanować.
Wydawałoby się, że postęp dotyczy również psychiatrii. Dysponujemy coraz większą liczbą farmaceutyków najnowszej generacji, które lekarze chętnie przepisują cierpiącym pacjentom. Dlaczego zatem liczba osób zmagających się z poważnymi kryzysami psychicznymi zamiast spadać, rośnie, i to w zastraszającym tempie? Czy wynika to ze zmiany podejścia diagnostycznego? Czy zaczęliśmy patologizować – i leczyć – każdą odmienność? Co powinno być celem leczenia psychiatrycznego – całkowicie usunięcie objawów choroby, bez względu na skutki uboczne, czy raczej stworzenie pacjentowi warunków do satysfakcjonującego życia, czasem pomimo objawów?
Zmącony umysł ukazał się w 2010 roku i wówczas był lekturą kontrowersyjną. Dziś, choć wyniki kolejnych badań publikowane w najważniejszych periodykach naukowych potwierdzają trafność spostrzeżeń Whitakera, książka nadal budzi emocje. Tym bardziej warto zmierzyć się z pytaniami, które przed nami stawia.
Opinie o książce
Od lat nie czytałem równie niepokojącej książki. Autor nie próbuje wchodzić z nikim w polemiki, nie jest ideologiem. Opiera się na rzetelnej wiedzy naukowej i historycznych dokumentach. Starannie niczym prokurator przedstawia mocny akt oskarżenia.
dr Carl Elliott, Centrum Bioetyki Uniwersytetu Minnesoty, autor książki „Better than Well: American Medicine Meets the American Dream”
Wstrząsająca krytyka współczesnej psychiatrii. […] Pewnego dnia wszyscy spojrzymy wstecz i zadamy sobie pytanie: „Czy myśmy powariowali?”. Wszyscy psychiatrzy i wszyscy pacjenci powinni przeczytać „Zmącony obraz”.
Shannon Brownlee, specjalistka ds. badań w New America Foundation, autorka książki „Overtreated: Why Too Much Medicine Is Making Us Sicker and Poorer”
„Zmącony obraz” to niezwykle rzetelna, świetnie napisana krytyka powszechnie przyjmowanych teorii na temat biologicznych podstaw zaburzeń umysłowych i psychofarmakologii. Książka Whitakera jest mądra i bardzo ważna. To lektura obowiązkowa dla każdego, kto sam doświadczył zaburzeń psychicznych lub kto opiekował się chorą osobą – czyli dla wszystkich.
Jay Neugeboren, autor książek „Imagining Robert: My Brother, Madness, and Survival” i „Transforming MadnessTransforming Madness: New Lives for People Living with Mental Illness”
„Dlaczego tak znacząco przybywa osób niepełnosprawnych z powodu chorób psychicznych? Dlaczego osoby ze zdiagnozowanymi zaburzeniami żyją o dziesięć, a nawet dwadzieścia pięć lat krócej? Dziennikarz Robert Whitaker opowiada o ułomnych badaniach naukowych, o chciwości i kłamstwach i przekonuje, że leki, które miały pomóc chorym, na dłuższą metę pogarszają ich stan. Zarazem daje nam nadzieję na lepszą przyszłość: przypomina o rzetelnych badaniach, z których wynika, że dzięki odpowiednim relacjom z innymi ludźmi choroby psychiczne z czasem ustępują.
Daniel Dorman, profesor psychiatrii w Szkole Medycznej Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles, autor książki „Dante`s Cure: A Journey Out of Madness”
Amerykanie łykają psychotropy jak cukierki, należałoby się więc spodziewać, że od 1954 roku, gdy dopuszczono do sprzedaży pierwszy lek psychotropowy, liczba osób chorych psychicznie będzie spadała. Nic z tych rzeczy. W 1987 roku, kiedy na rynku pojawił się prozac, 1 na 184 Amerykanów otrzymywał zasiłki z tytułu niepełnosprawności spowodowanej przez chorobę psychiczną. Dwadzieścia lat później odsetek ten z górą się podwoił i wynosił 1 na 76 Amerykanów. Dlaczego? Książka „Zmącony obraz” dostarcza odpowiedzi. Czyta się ją jak wartki kryminał. Whitaker, dziennikarz zajmujący się problematyką medyczną, pisze, że wbrew temu, co twierdzi wiele autorytetów, z literatury naukowej nie wynika, jakoby niektóre choroby psychiczne stanowiły skutek zaburzeń równowagi chemicznej mózgu. […] Whitaker dodaje, że część leków, które w zamierzeniu miały likwidować ową nierównowagę, tak naprawdę ją powoduje. Leki psychotropowe zmieniły życie milionów ludzi, ale książka Whitakera zadaje pytanie, jak ludzie ci poradziliby sobie bez nich. Warto rozważyć tę kwestię.
„Time”
„Zmącony obraz” doczekał się uznania. W 2010 roku książka otrzymała nagrodę przyznawaną przez stowarzyszenie Investigative Reporters and Editors . „New Scientist” stwierdził, że na pierwszy rzut oka argumenty Whitakera sprawiają wrażenie „naciąganych”, ale jeśli poświęcić im więcej uwagi, okazują się „niepokojąco rzeczowe i oparte na porządnych danych empirycznych. Whitaker stawia prowokacyjną, a zarazem całkiem rozsądną tezę. Potrafi wytrącić umysł czytelnika z błogiej równowagi, a przy tym jego książka jest wartka niczym powieść. Głos potępienia łączy się tu z upartym optymizmem. To naprawdę fascynująca książka. Niepokojące, jak bardzo daje nam do myślenia”. Argumenty Whitakera są co najmniej godne uwagi. Przeczytajcie jego książkę i wyróbcie sobie własne zdanie.
John Horgan, wieloletni współpracownik „Scientific American”, wydawca online-owego czasopisma „Cross Check” i wykładowca Stevens Institute of Technology, autor książek „Mind-Body Problems” i „My Quantum Experiment”
Whitaker, uznany dziennikarz zajmujący się problematyką zdrowia psychicznego, laureat Nagrody im. Georga Polka, zagłębił się w literaturze naukowej z ostatnich pięćdziesięciu lat, przeprowadził też liczne wywiady z pacjentami, aby znaleźć odpowiedź na proste pytanie: skoro „cudowne leki” w rodzaju prozacu naprawdę pomagają ludziom, dlaczego liczba niepełnosprawnych Amerykanów otrzymujących zasiłki z powodu chorób psychicznych gwałtownie skoczyła z 1,25 miliona w 1987 roku do 4 milionów? „Zmącony obraz” to pierwsza książka, w której stan pacjentów przyjmujących leki psychotropowe analizowany jest w długim okresie czasowym. Whitaker przekonuje, że w ostatecznym rozrachunku leki te przynoszą więcej szkód niż korzyści. Powołuje się na badania publikowane w najbardziej cenionych czasopismach medycznych i twierdzi, że ludzie chorzy na schizofrenię radzą sobie lepiej, jeżeli nie zażywają leków, a dzieci przyjmujące stymulanty z powodu ADHD są bardziej narażone na epizody manii i chorobę afektywną dwubiegunową. Książka rzuca wyzwanie powszechnym, zdroworozsądkowym przekonaniom na temat leków psychotropowych i z pewnością wywoła gwałtowne reakcje, zwłaszcza w społeczności psychiatrów.
Jed Lipinski, „Salon”
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii psychologia lub z serii Poza serią
Czy książka "Zmącony obraz" zawiera rzetelne dane naukowe na temat leków psychotropowych?
Tak, publikacja opiera się na szczegółowej analizie literatury medycznej i dokumentów historycznych z ostatnich pięćdziesięciu lat. Robert Whitaker przytacza wyniki badań publikowanych w najbardziej prestiżowych periodykach naukowych, podważając popularną teorię o chemicznej nierównowadze mózgu. Treść koncentruje się na długofalowych skutkach przyjmowania farmaceutyków i ich wpływie na statystyki niepełnosprawności w Ameryce. Lektura dostarcza argumentów popartych konkretnymi danymi empirycznymi, co pozwala czytelnikowi na wyrobienie sobie własnego zdania na temat współczesnej psychiatrii.
Jakie konkretne schorzenia i grupy leków są analizowane w tej publikacji?
Autor skupia się przede wszystkim na lekach stosowanych w leczeniu schizofrenii, depresji oraz ADHD u dzieci. W tekście znajdziesz analizę wpływu neuroleptyków, antydepresantów oraz stymulantów na stan zdrowia pacjentów w perspektywie wieloletniej. Whitaker szczegółowo opisuje mechanizm, w którym leki mające przywracać równowagę, paradoksalnie mogą prowadzić do trwałych zmian w funkcjonowaniu mózgu. Książka rzuca nowe światło na diagnozowanie i farmakoterapię najpowszechniejszych zaburzeń psychicznych współczesnego świata.
Czy styl pisania Roberta Whitakera jest przystępny dla osób bez wykształcenia medycznego?
Mimo oparcia na danych naukowych, książka jest napisana językiem zrozumiałym i przypomina stylem wartki kryminał śledczy. Robert Whitaker potrafi przełożyć skomplikowane procesy biologiczne i statystyki medyczne na czytelne dla laika wnioski. Autor prowadzi czytelnika przez historię psychiatrii, unikając hermetycznego żargonu, który mógłby utrudnić odbiór osobom spoza branży medycznej. Dzięki temu pozycja ta jest odpowiednia dla każdego, kto chce zrozumieć mechanizmy działania współczesnego systemu ochrony zdrowia psychicznego.
Dla kogo ta książka nie jest odpowiednia i jakie są jej ograniczenia?
Publikacja ta nie jest poradnikiem medycznym i nie powinna służyć jako podstawa do samodzielnej modyfikacji zaleconego leczenia. Nie jest to lektura dla osób szukających prostych rozwiązań terapeutycznych lub potwierdzenia tradycyjnego, czysto biologicznego modelu leczenia psychiatrycznego. Ponieważ Whitaker prezentuje radykalną krytykę systemu, osoby niegotowe na konfrontację z kontrowersyjnymi tezami mogą odczuwać dyskomfort podczas czytania. Książka wymaga od odbiorcy dużego krytycyzmu i otwartości na argumenty stojące w opozycji do powszechnie przyjętych standardów medycznych.
Czego można się dowiedzieć o alternatywnych metodach wsparcia zdrowia psychicznego z tej lektury?
Książka wskazuje na istotną rolę relacji międzyludzkich i warunków środowiskowych w procesie wychodzenia z kryzysów psychicznych. Whitaker przytacza dowody na to, że pacjenci otoczeni odpowiednim wsparciem społecznym często osiągają lepsze rezultaty niż ci leczeni wyłącznie farmakologicznie. Lektura skłania do refleksji nad tym, czy całkowite usunięcie objawów za wszelką cenę jest zawsze najlepszą drogą dla dobra pacjenta. Autor daje nadzieję, pokazując rzetelne badania, z których wynika, że odpowiednie podejście terapeutyczne pozwala na trwałą poprawę stanu zdrowia.
