Zabić. Mordy polityczne PRL

Prawdziwa do bólu historia, Nasza historia. Trudna i nie łatwa, drastyczna i bolesna. Bez szczęśliwego zakończenia. Dla mnie osoby która nie pamięta czasów PRL dodatkowo bardzo przykra Wychowałam się w demokratycznej Polsce i taką ją znam i kocham, ciężko było mi czytać historię tak niesprawiedliwej władzy.

Kto z nas nie słyszał o Grzegorzu Przemyku, księdzu Popiełuszce czy Piotrze Jaroszewiczu są to chyba najbardziej znane „ofiary” PRL. Autor dodatkowo przedstawia nam inne osoby, które spotkał podobny los. W książce znajdziemy opis sytuacji lub działań poszczególnych bohaterów które nie spodobały się ówczesnej władzy. Jednak autor nie skupia się tylko na motywach politycznych. Oprócz obszernego opisu motywów politycznych znajdziemy też opis motywów sugerowanych przez organy śledcze PRL. Autor nie boi się również przedstawiania drastycznych morderstw oraz absurdy prowadzonych dochodzeń. W części opisanych spraw pozostawia ocenę sytuacji czytelnikowi przytaczając mu rożne możliwości rozwiązania i różne motywy.

Trzeba przyznać, że książka jest napisana bardzo profesjonalnie oparta na wielu źródłach i wspomnieniach.

Jak się okazuje, można przedstawiać historię w ciekawej i pasjonującej formie, nie tylko w postaci papki złożonej z suchych dat, nazwisk i faktów... W książce zostało przedstawionych 12 historii zagadkowych śmierci, które do dziś nie zostały w jednoznaczny sposób wyjaśnione. Ks. Jerzy Popiełuszko, Staszek Pyjas, Piotr Bartoszcze... Co ich łączy? Można rzec, że przede wszystkim niechęć do ustroju "słusznie minionego", wyrażana mniej lub bardziej otwarcie. Niestety, żadna z przedstawionych historii nie kończy się jednoznaczną odpowiedzią na pytanie: kto stał za tą śmiercią? Dużo tu domysłów i analizowania różnych możliwości przebiegu zdarzeń.

Najbardziej podobało mi się, że autor nie stara się nas przekonać do wiary w jedyną słuszną wersję, ale przedstawia argumenty i teorie wszystkich stron. Szkoda, bo w takich przypadkach chyba wszyscy wolelibyśmy wiedzieć, kto był odpowiedzialny za zbrodnie systemu.

"Módlmy się, abyśmy byli wolni od lęku, zastraszenia, ale przede wszystkim od żądzy odwetu i przemocy [...]" (str. 201)

Powyższy cytat, to ostatnie słowa ks. Jerzego Popiełuszki wypowiedziane publicznie. Książka "Zabić. Mordy polityczne w PRL" to próba przedstawienia zagadkowych morderstw po 1956 r. (m. in. zabójstwo ks. Jerzego).

Historie opisane w książce łączy bardzo wiele... Są liczne mataczenia, bezkarność i brutalność SB, błyskawiczne umarzanie postępowania, czy też absurdalne uzasadnienia. Łączy je też brak dowodów (lub ich nagłe znikanie lub pojawianie się), brak świadków (większość mówi, że nic nie wie, ale łatwo wywnioskować, że nie mówią z obawy przed zemstą) lub niejednokrotna zmiana zeznań. I mimo sporych zmian w Polsce, sprawy te łączy przede wszystkim brak ujęcia morderców.

Patryk Pleskot podzielił książkę na cztery rozdziały, z których każdy opisuje inną "grupę" ofiar. Mamy tu nastolatków, starszych mężczyzn, księży oraz ofiary z najbliższego otoczenia głównego celu. Każda historia oparta jest o dostępne źródła archiwalne, artykuły prasowe, wspomnienia, czy też artykuły naukowe. Autor dokładnie oddziela fakty od spekulacji, łączy z pozoru oddalone od siebie sprawy.

Urodziłam się w połowie lat osiemdziesiątych, więc nie byłam świadkiem opisywanych zdarzeń. Nie mogłam ich śledzić w prasie, czy telewizji. Nie pamiętam ich również z lekcji historii w szkole. Myślę, że osoby,które znają te głośne w tamtym okresie sprawy mogą mieć więcej do powiedzenia o opisywanych wydarzeniach. Jednak po przeczytaniu książki "Zabić. Mordy polityczne PRL" cieszę się, że ominęło mnie życie w tamtym okresie, bo jak pisze sam autor "to nie było przyjemne miejsce do życia"...

Moje wrażenia po lekturze? Z jednej strony poczucie dobrze napisanej książki, z drugiej - frustracja. Sam autor pisze: "Trudno pozbyć się uczucia frustracji (...). Towarzyszy ono wielu opisywanym w tej książce historiom (jeśli nie wszystkim), ale tutaj jest szczególnie silne. Tak mało wiemy, tak niewiele jesteśmy w stanie ustalić."

Książka Pleskota podzielona jest na cztery rozdziały, każdy z nich opisuje trzy przypadki - konkretne sprawy głośne z telewizji i pierwszych stron gazet. Z tą różnicą, że autor przeprowadza prywatne dochodzenia na bazie faktów, a nie oficjalnych komunikatów mediów i stanowiska prokuratury. Wyniki jego dochodzenia jeżą włosy na głowie.

Każda sprawa to indywidualne dochodzenie, które autor przeprowadził na bazie zebranych faktów. Materiały dowodowe to zeznania świadków, zachowane dokumenty, protokoły sekcji zwłok, raporty policyjne, a także późniejsze badania przeprowadzone przez komisję Rokity. Na bazie ich pracy autor wykonał doskonałą robotę rekonstruując miejsca zbrodni, wydarzenia i wyciągając wnioski.

W swojej pracy demaskuje rolę aparatu władzy, m.in. szefa MSW Czesława Kiszczaka, a ukazuje działanie machiny oraz departamentów, w tym najsłynniejszego - IV, w ramach którego istniała grupa "D" nazwana tak od jej funkcji - destabilizacji kościoła i opozycji. W końcu ujawnia materiały świadczące o istnieniu, na etapie schyłku PRL, specjalnego komanda śmierci.

Mocna i szokująca książka, która rozprawia się z mitami PRL. Utrzymana w formie kryminału stanowi świetną lekturę dla osób, które chciałby koniecznie zapoznać się z mroczną historią Polski Ludowej.