Tematem książki są artystyczne praktyki troski rozumiane jako gesty opieki wobec świata oraz tych wszystkich, których i które określa się jako Innych i Inne, bo nie mieszczą się w granicach antropocentrycznego, patriarchalnego zachodniego świata. Wyrażają one sprzeciw wobec dziejącej się przemocy, towarzyszą wykluczonym i pominiętym, wsłuchują się w głosy przemilczane i niezrozumiałe. Ujmują się za Innymi, również nieludzkimi, akcentując ich sprawczość. Są to praktyki relacyjne, mówiące o naszych związkach z ludźmi, więcej-niż-ludźmi oraz z całą planetą. Odnoszą się do możliwości rezyliencyjnych i praktyk reparacyjnych. Autorka proponuje myślenie wraz ze sztuką, które jest myśleniem wraz z Innymi i o Innych oraz jest „myśleniem z troską”, co wynika z faktu, że coraz częściej prace artystyczne wskazują na aktualne zagrożenia, ostrzegają, mówią o niesprawiedliwościach, o katastrofie klimatycznej, wojnach, dyskryminacji i przemocy dotykającej Innych. Przedstawiona perspektywa badawcza odwołuje się do myśli posthumanistycznego feminizmu, łączącego m.in. teorie ekofeministyczne, postkolonialne i queerowe, nowy feministyczny materializm oraz wiedzę rdzenną. W odwołaniu do myśli Timothy`ego Mortona pojawia się pytanie: czy sztuka może nas prowadzić „ku logice przyszłego współistnienia”?, a za nim następne: czy sztuka może nam dać, postulowaną przez Rebeccę Solnit, „nadzieję w mroku”? Głównym celem książki jest namówienie osób czytelniczych, aby myśląc wraz ze sztuką i wraz z Innymi, spróbowały zatroszczyć się o nasz świat.
Izabela Kowalczyk, badaczka i teoretyczka współczesnej sztuki polskiej napisała kolejną książkę, która – podobnie jak jej wcześniejsze monografie poświęcone polskiej sztuce krytycznej lat 90. – może wyznaczyć kierunek analizy aktualnych, ważnych kulturowo i społecznie, prac artystycznych. A wobec tychże jesteśmy często zagubieni. Jak bowiem rozumieć, „czytać” prace, które operują nie tylko narzędziami artystycznymi, wykraczającymi poza repertuar dziedzin sztuki, ale też osadzone są w szczególnym kontekście kulturowym i społecznym? Co istotne, Kowalczyk pisze głównie o twórczości artystek i artystów polskich, środkowoeuropejskich, z peryferii świata zachodniego (jeśli chcemy nadal to rozróżnienie centrów i peryferii stosować). Pokazuje zatem nieco zmienioną geografię zglobalizowanego świata. Można by dodać, nieco anegdotycznie, że ważna jest dla nas zarówno Wenecja, jak i Poznań, gdyż zjawiska wynikające ze zmian klimatu dotyczą obu tych miejsc (choć w innym stopniu). To jednak książka nie tylko o zmianach środowiskowych, ale przede wszystkim o problemach, których efektem są dzisiejsze kryzysy, wojny, nierówności. Pozwala to autorce umiejscowić lokalne zagrożenia w kontekście zagrożeń globalnych.
dr hab. Marianna Michałowska, prof. UAM
Izabela Kowalczyk – historyczka sztuki i kulturoznawczyni, nauczycielka akademicka, krytyczka i kuratorka wystaw. Pracuje na Wydziale Edukacji Artystycznej i Kuratorstwa Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu. Autorka monografii, artykułów oraz zbiorów naukowych na temat sztuki krytycznej, feminizmu, kultury popularnej oraz reinterpretacji historii w sztuce najnowszej. Do jej najważniejszych publikacji należą książki: Ciało i władza. Polska sztuka krytyczna lat 90. (2002), Matki-Polki, Chłopcy i Cyborgi. Sztuka i feminizm w Polsce (2010), Podróż do przeszłości. Interpretacje najnowszej historii w polskiej sztuce krytycznej (2010), Polki, Patriotki, Rebeliantki (2018). Laureatka Nagrody Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy. Jej zainteresowania badawcze obejmują styk sztuki i aktywizmu, problem relacji między sztuką a rzeczywistością, zwłaszcza w kontekście sprawczości więcej-niż-ludzi. Poszukuje odpowiedzi na pytanie, jak tworzyć oraz kuratorować sztukę w czasach nawarstwiających się kryzysów, w tym kryzysu klimatycznego.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii historia i teoria sztuki lub z serii Horyzonty Nowoczesności
Jakie główne zagadnienia porusza książka "Wraz z Innymi. Artystyczne praktyki troski"?
Książka przedstawia sztukę jako formę opieki nad światem oraz istotami wykluczonymi z patriarchalnego i antropocentrycznego porządku. Autorka skupia się na tzw. praktykach troski, które stanowią bezpośrednią odpowiedź na przemoc, katastrofę klimatyczną oraz współczesne kryzysy społeczne. Publikacja łączy głęboką refleksję nad kondycją planety z badaniem relacji międzyludzkich i międzygatunkowych w kontekście sprawczości artystycznej. Jest to propozycja odnalezienia nadziei poprzez aktywne myślenie wraz ze sztuką o przyszłym współistnieniu.
Czy w opracowaniu znajdę analizy dzieł współczesnych artystów z Polski?
Opracowanie koncentruje się przede wszystkim na twórczości artystek i artystów z Polski oraz Europy Środkowo-Wschodniej. Izabela Kowalczyk świadomie wybiera perspektywę peryferyjną, ukazując lokalne zagrożenia i problemy w szerokim, globalnym kontekście. Dzięki temu czytelnik zyskuje unikalny wgląd w rodzimą scenę artystyczną analizowaną przez pryzmat najnowszych teorii socjologicznych i politycznych. Takie ujęcie pozwala lepiej zrozumieć specyfikę sztuki powstającej w naszym bezpośrednim sąsiedztwie kulturowym.
Na jakich nurtach naukowych opiera się autorka w swoich analizach?
Analizy osadzone są w fundamencie posthumanistycznego feminizmu, teorii queer oraz ekofeministycznym nowym materializmie. Autorka czerpie z dorobku badaczy takich jak Timothy Morton czy Rebecca Solnit, badając możliwości rezyliencyjne i praktyki reparacyjne we współczesnej kulturze. W treści znajdziemy również liczne odwołania do wiedzy rdzennej i teorii postkolonialnych, co nadaje publikacji wybitnie interdyscyplinarny charakter. To profesjonalne narzędzie teoretyczne dla osób zainteresowanych zaawansowaną krytyką artystyczną i historią idei.
Dla kogo ta publikacja może okazać się zbyt trudna w odbiorze?
Publikacja "Wraz z Innymi. Artystyczne praktyki troski" nie jest odpowiednia dla osób szukających lekkiego albumu o czystej estetyce malarstwa. Jest to zaawansowana monografia naukowa operująca gęstym językiem akademickim i wymagającą terminologią z zakresu nauk humanistycznych i teorii krytycznej. Czytelnicy oczekujący jedynie biografii artystów bez kontekstu politycznego mogą poczuć się przytłoczeni poziomem skomplikowania teoretycznego wywodu. Książka wymaga od odbiorcy dużego skupienia oraz podstawowej orientacji w problematyce współczesnej teorii sztuki.
Jak lektura tej książki pomaga zrozumieć skomplikowaną sztukę współczesną?
Tekst dostarcza konkretnych ram interpretacyjnych, które ułatwiają sprawne "odczytywanie" prac wykraczających poza tradycyjne dziedziny sztuki. Wyjaśnia on mechanizmy działania sztuki zaangażowanej, która często operuje nietypowymi narzędziami i gestami o charakterze społecznym. Dzięki lekturze łatwiej jest zrozumieć, dlaczego dany projekt artystyczny powstał w określonym, trudnym kontekście kulturowym lub ekologicznym. Wiedza ta pozwala świadomie i krytycznie uczestniczyć w wystawach prezentowanych w galeriach oraz muzeach sztuki nowoczesnej.
