Twórczość artystyczna nie ma ani wagi, ani miary. Nie można jej wyrazić
w cyfrach porównawczych. Albo się podoba, albo się nie podoba. To rzecz ściśle subiektywna, ściśle prywatna. Wprawdzie zawodowa krytyka artystyczno-literacka wypracowała pewne konwencjonalne formy smaku, poziomu, wartości itp., przeistaczając je w autorytatywne tzw. kryteria, ogólnie przyjętei uświęcone przez erudytów danej dziedziny artystycznej, ale mnie się one wydają zawsze dlaczegoś sztuczne. Umowne, zależne od mody, obyczajów i zwłaszcza autorytetów. Uznając je, musiałbym wyjść z założenia, że od roku 1564 nie tylko nie narodził się większy dramaturg od Williama Szekspira, ale narodzić się nie może. A to stoi w sprzeczności z moim poglądem na historię naturalną człowieka. Tymczasem porównanie kogoś z późniejszych lub współczesnych do Szekspira stawia automatycznie autora takiego porównania poniżej krytyki przyjętych form, jak wyjście na ulicę bez kołnierzyka i bez ogolenia. Po co więc mam się narażać? Dla mnie Balzak np. jest znakomity tylko ze względu na opis spraw ludzkich w jego cyklu Ludzkiej komedii. Nie znaczy to jednak, że od tego czasu co najmniej dziesiątki innych literatów, piszących o ludzkich sprawach, nie zrobiło tego lepiej od Balzaka. W moim przekonaniu, nawet na pewno. Ale każda próba przesunięcia ciężkiej szafy wypełnionej uświęconą hierarchią, równa się porywaniu z motyką na słońce. Toteż w warunkach ustalonych konwencji, krytyka literacko-artystyczna wydaje się czynnością raczej niewdzięczną, spekulatywną i szczególnie bezpłodną. Ba, mogłaby stać się i szczerą, i ciekawą, gdyby krytyk oceniał sam tylko utwór, nie znając nazwiska jego autora. Dopieroż by było śmiechu z gaf popełnianych przez największych w dziedzinie krytyki erudytów!
Józef Mackiewicz
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna polska
Jaką tematykę porusza Józef Mackiewicz w zbiorze "Wieszać czy nie wieszać?"?
Książka stanowi zbiór esejów i felietonów koncentrujących się na subiektywizmie w sztuce oraz bezkompromisowej krytyce literackiej. Autor podważa w nich skostniałe hierarchie artystyczne i autorytety, które jego zdaniem ograniczają wolność odbioru dzieła przez czytelnika. Mackiewicz analizuje mechanizmy tworzenia sztywnych kanonów i zestawia je z własnym, często kontrowersyjnym spojrzeniem na historię naturalną człowieka. Lektura ta zachęca do samodzielnego myślenia i odrzucenia narzuconych konwencji estetycznych, które uważa za sztuczne. Jest to pozycja obowiązkowa dla osób chcących poznać publicystyczne oblicze tego wybitnego pisarza.
Czy ta publikacja jest powieścią fabularną z dialogami?
Nie, ta pozycja to literatura faktu i publicystyka, a nie klasyczna powieść z fabułą czy akcją. Składa się ona z tekstów o charakterze polemicznym, w których autor dzieli się swoimi przemyśleniami na temat literatury, sztuki i kondycji współczesnego twórcy. Czytelnik znajdzie tu refleksje dotyczące m.in. twórczości Balzaka czy Szekspira, ujęte w ramy krytycznego i bardzo osobistego dyskursu. Publikacja ta służy raczej intelektualnej stymulacji niż dostarczaniu typowej rozrywki literackiej opartej na losach bohaterów. Każdy rozdział to osobna lekcja krytycznego spojrzenia na otaczającą nas kulturę i jej uświęcone zasady.
Jakim językiem i stylem posługuje się autor w tych esejach?
Józef Mackiewicz używa języka precyzyjnego, analitycznego, a jednocześnie bardzo bezpośredniego i prowokacyjnego. Styl autora charakteryzuje się brakiem lęku przed konfrontacją z powszechnie uznanymi opiniami oraz jasnym formułowaniem nawet najbardziej niepopularnych sądów. Teksty są gęste merytorycznie, co wymaga od odbiorcy skupienia oraz pewnego przygotowania humanistycznego do pełnego zrozumienia kontekstów. Dzięki klarowności wywodu, czytelnik ma poczucie obcowania z wyrazistą osobowością intelektualną, która nie uznaje kompromisów w kwestii prawdy. To pisarstwo surowe, konkretne i pozbawione zbędnych ozdobników retorycznych.
Dla kogo lektura "Wieszać czy nie wieszać?" może okazać się zbyt wymagająca?
Publikacja ta nie jest odpowiednia dla osób szukających lekkiej lektury do poduszki lub tradycyjnej beletrystyki opartej na dynamicznych wydarzeniach. Ze względu na swój eseistyczny i głęboko analityczny charakter, może zniechęcić czytelników nieprzepadających za rozważaniami teoretycznymi o teorii literatury. Mackiewicz nie stosuje tutaj żadnych uproszczeń, dlatego odbiorcy oczekujący potwierdzenia powszechnie uznanych prawd mogą poczuć się skonfrontowani z jego radykalnym subiektywizmem. Nie jest to również pozycja dla osób, które preferują obiektywne i neutralne opracowania krytycznoliterackie. To wybór świadomy, skierowany do miłośników głębokiej i często niewygodnej analizy intelektualnej.
Czego można się dowiedzieć o podejściu autora do klasyki literatury światowej?
Mackiewicz prezentuje rewizjonistyczne podejście do klasyków, twierdząc, że ich wielkość jest często wynikiem umownych konwencji, a nie obiektywnej miary. Podważa on dogmat o niedoścignionej doskonałości największych dramaturgów, sugerując, że współcześni twórcy mogą opisywać ludzkie sprawy równie trafnie lub nawet lepiej. Według autora krytyka artystyczna staje się bezpłodna, gdy opiera się na nazwiskach zamiast na rzetelnej ocenie samej treści utworu. Takie postawienie sprawy zmusza czytelnika do przewartościowania własnych definicji tego, co uznaje za wybitne. Lektura dostarcza argumentów do dyskusji nad tym, jak moda i autorytety kształtują nasze dzisiejsze gusta literackie.
