Księżna de Cleves, autorstwa Marie-Madeleine de Lafayette, jest – jak dotychczas – jedyną siedemnastowieczną francuską powieścią psychologiczną, z którą polski czytelnik miał możliwość się zapoznać, dzięki tłumaczeniu Tadeusza Boya-Żeleńskiego z 1927 roku. Tymczasem to nie jedyny utwór narracyjny francuskiej pisarki, a ona sama nie jest jedyną reprezentantką pisarstwa kobiet w siedemnastowiecznej Francji. Autorka publikacji oddaje do rąk czytelników polską wersję dwóch pozostałych nowel pani de Lafayette (Księżna de Montpensier oraz Hrabina de Tende), a także opowieści Catherine Bernard (Hrabia d`Amboise) i Claudine-Alexandrine de Tencin (Pamiętniki hrabiego de Comminge). Są one przykładem dyskusji z Księżną de Cleves, a nawet próbą reinterpretacji, czy wręcz prze-pisania tej powieści, pozostającej punktem odniesienia dla francuskich pisarzy końca XVII wieku. Tragi-komiczna nowela Niezawinione cudzołóstwo Paula Scarrona, stanowiąca swoisty kontrapunkt dla pozostałych tekstów zawartych w tym wyborze, pozwoli dostrzec kontrast między poetyką francuskich romansów barokowych pierwszej połowy XVII stulecia a zupełnie nową formułą noweli historyczno-sentymentalnej epoki Ludwika XIV. Przekłady zawarte w tej edycji czyta się bardzo dobrze. Wykonane są z filologicznym znawstwem, opatrzone cennymi, zróżnicowanymi przypisami, polszczyzna przekładu jest finezyjna, a tłumaczenie w pełni oddaje treści oryginału. Tłumaczka znakomicie poradziła sobie z zawiłymi czasami zdaniami wyrażającymi stany psychologiczne postaci. […] Polski tekst zachowuje głębię oryginału, a jednocześnie sens nie budzi żadnych wątpliwości. Użyty język jest współczesny, zrozumiały dla czytelnika, ale też wyszukany i elegancki, dopasowany do typu tłumaczonego tekstu. Z recenzji dr hab. Moniki Kuleszy, prof. UW Dr hab. Barbara Marczuk, prof. UJ, wykładowca literatury francuskiej w Instytucie Filologii Romańskiej UJ, autorka licznych publikacji dotyczących pisarstwa kobiecego w XVI i XVII wieku oraz polsko-francuskich związków literackich w tych epokach. W swym dorobku ma także cenione przekłady literatury francuskiej na język polski: Krwawy amfiteatr. Antologia francuskich historii tragicznych epoki renesansu i baroku (Kraków 2007); Francuskie pisma o dramacie (1537–1631) (Kraków 2016). Jej ostatnia monografia to Marie de Gournay (1565–1645) pierwsza francuska emancypantka (Kraków 2020).
Jakie konkretne teksty literackie zawiera publikacja "W kręgu Księżnej de Cl?ves"?
Książka stanowi unikalny zbiór pięciu francuskich nowel z epoki klasycyzmu, w tym rzadko publikowanych utworów Marie-Madeleine de Lafayette. Czytelnicy odnajdą tu "Księżną de Montpensier" oraz "Hrabinę de Tende", a także teksty Catherine Bernard, Claudine-Alexandrine de Tencin i Paula Scarrona. Wybór ten pozwala na głębsze zrozumienie ewolucji noweli historyczno-sentymentalnej i jej dialogu z kanoniczną "Księżną de Cl?ves". Całość została opracowana tak, aby ukazać bogactwo kobiecego pisarstwa XVII-wiecznej Francji.
Czy język zastosowany w tych przekładach jest zrozumiały dla współczesnego czytelnika?
Przekłady przygotowane przez dr hab. Barbarę Marczuk łączą współczesną polszczyznę z elegancją i wyrafinowaniem właściwym dla epoki klasycyzmu. Tłumaczka precyzyjnie oddaje skomplikowane stany psychologiczne bohaterów, dbając jednocześnie o klarowność i płynność narracji. Tekst jest w pełni zrozumiały, a liczne przypisy merytoryczne pomagają w interpretacji dawnych realiów obyczajowych i historycznych. Dzięki temu lektura jest przystępna zarówno dla studentów filologii, jak i pasjonatów literatury pięknej.
Czy ta książka to tylko zbiór opowiadań, czy zawiera również opracowanie naukowe?
Publikacja ma charakter literaturoznawczy i zawiera profesjonalne opracowanie tekstów źródłowych wraz z rozbudowanym aparatem krytycznym. Oprócz samych nowel, czytelnik otrzymuje dostęp do cennych przypisów oraz kontekstu historyczno-literackiego przygotowanego przez ekspertkę z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pozwala to na głębszą analizę motywów, takich jak tragizm, miłość czy konwenanse społeczne panujące w XVII wieku. Jest to pozycja obowiązkowa dla osób szukających rzetelnej wiedzy o francuskim baroku i klasycyzmie.
Czym różni się nowela Paula Scarrona od pozostałych utworów w tym zbiorze?
Utwór "Niezawinione cudzołóstwo" Paula Scarrona pełni funkcję tragi-komicznego kontrapunktu dla pozostałych tekstów o charakterze sentymentalnym. Podczas gdy nowele Lafayette czy Tencin skupiają się na subtelnej psychologii i powadze, Scarron reprezentuje poetykę francuskich romansów barokowych pierwszej połowy XVII stulecia. Zestawienie to pozwala czytelnikowi dostrzec wyraźny kontrast między dawną formą a nową formułą noweli epoki Ludwika XIV. Dzięki temu wybór prezentuje szerokie spektrum ewolucji francuskiej prozy krótkiej tamtego okresu.
Dla kogo publikacja "W kręgu Księżnej de Cl?ves" może okazać się zbyt wymagająca?
Książka ta nie jest typową literaturą rozrywkową i może nie przypaść do gustu czytelnikom szukającym lekkich, współczesnych romansów o szybkim tempie akcji. Treść skupia się na głębokiej analizie psychologicznej, niuansach obyczajowych oraz specyficznej dla epoki etykiecie, co wymaga od odbiorcy dużego skupienia. Stylistyka tekstów z XVII wieku, mimo nowoczesnego przekładu, zachowuje pewną dozę dostojeństwa i intelektualnego rygoru właściwego dla klasyki. Jest to produkt skierowany przede wszystkim do humanistów, badaczy literatury oraz osób ceniących ambitną literaturę dawną.
