„To mocna lektura i dobra książka. Uważam, że to jedna z ważniejszych prac na temat antypolskich czystek UPA, jakie dotąd powstały” – prof. Grzegorz Motyka
Chociaż rzeź wołyńska z 1943 roku należy obecnie do najbardziej nagłośnionych w Polsce wydarzeń historycznych, nie wszyscy zdają sobie sprawę, że nie była to jedyna masowa zbrodnia ukraińskich nacjonalistów na ludności polskiej w okresie II wojny światowej. Ludobójstwo dokonane w latach 1943–1945 na obszarze Galicji Wschodniej pochłonęło prawdopodobnie około 30 tysięcy istnień ludzkich i było nie mniej brutalne od ludobójstwa wołyńskiego.
Książka Damiana Markowskiego, znakomitego historyka, znawcy dziejów Europy Wschodniej, byłego członka Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, jest pierwszą publikacją poświęconą wyłącznie tym zapomnianym wydarzeniom. Praca zawiera najdokładniejsze jak dotąd ustalenia, powstałe w oparciu o polskie, ukraińskie, niemieckie i sowieckie źródła, niekiedy zupełnie wcześniej nieznane.
W jakim stopniu wydarzenia w Galicji Wschodniej przypominały te z Wołynia? Jak przebiegała czystka i co oznaczała dla polskich mieszkańców regionu? Jak wyglądały próby oddolnej samoobrony, a jak reakcja zorganizowanego polskiego podziemia? W jaki sposób ustosunkowali się do niej niemieccy, a następnie sowieccy okupanci? I wreszcie – na czym polega polskoukraiński konflikt pamięci historycznej?
Przelana podczas tamtych wydarzeń krew na dziesiątki lat podzieliła dwie bliskie sobie społeczności żyjące na wspólnej ziemi. Podczas pracy autorowi przyświecał ważny cel: ponownie zbliżyć Ukraińców i Polaków. Książka W cieniu Wołynia napisana jest z szacunkiem dla ofiar poległych po obu stronach, ale przede wszystkim z pokorą i respektem wobec źródeł. Podejmuje temat bolesny, przy całej świadomości tego, że dopiero rzetelne mówienie o historycznej prawdzie, a nie przemilczanie faktów, zbuduje wolne od resentymentów relacje polsko-ukraińskie.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii historia polski
Czego konkretnie dotyczy tematyka książki "W cieniu Wołynia"?
Publikacja skupia się na masowych zbrodniach dokonanych przez OUN i UPA na ludności polskiej w Galicji Wschodniej w latach 1943-1945. Autor szczegółowo analizuje wydarzenia, które pochłonęły około 30 tysięcy ofiar i często pozostają w cieniu bardziej znanej rzezi wołyńskiej. Treść obejmuje przebieg czystek etnicznych, reakcje polskiego podziemia oraz postawę okupantów niemieckich i sowieckich. Jest to pierwsza monografia poświęcona wyłącznie temu konkretnemu obszarowi i okresowi historycznemu.
Czym wyróżnia się "W cieniu Wołynia" na tle innych prac o rzezi wołyńskiej?
Książka przenosi punkt ciężkości z samego Wołynia na mniej opisane w literaturze tereny Galicji Wschodniej. Damian Markowski jako pierwszy historyk stworzył tak kompleksowe opracowanie dedykowane wyłącznie tym zapomnianym zbrodniom. Praca opiera się na nieznanych wcześniej dokumentach z archiwów polskich, ukraińskich, niemieckich oraz sowieckich. Autor dąży do rzetelnego przedstawienia prawdy historycznej, zachowując szacunek dla ofiar po obu stronach konfliktu.
Na jakich materiałach źródłowych opierał się Damian Markowski pisząc tę książkę?
Autor wykorzystał szeroki wachlarz dokumentów, w tym rzadkie i dotąd niepublikowane źródła polskie, ukraińskie, niemieckie oraz sowieckie. Dzięki doświadczeniu w Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Damian Markowski dotarł do materiałów pozwalających na najdokładniejsze dotąd ustalenia historyczne. Czytelnik otrzymuje wgląd w raporty z epoki, relacje świadków oraz oficjalną dokumentację formacji zbrojnych. Takie podejście gwarantuje wysoką wartość merytoryczną i obiektywizm przedstawianych faktów.
Czy w książce znajdę informacje o polskiej samoobronie w Galicji Wschodniej?
Tak, autor szczegółowo opisuje próby oddolnej samoobrony podejmowane przez polskich mieszkańców oraz działania zorganizowanego podziemia. Publikacja analizuje skuteczność tych działań w obliczu brutalnych ataków nacjonalistów ukraińskich. Czytelnik dowie się, jak lokalne społeczności organizowały punkty oporu i jakie trudności napotykały w relacjach z okupantami. Jest to istotny element narracji, pokazujący determinację ludności cywilnej w walce o przetrwanie.
Dla jakiego czytelnika ta pozycja może okazać się zbyt wymagająca?
Książka nie jest odpowiednia dla osób szukających lekkiej literatury faktu lub beletrystyki ze względu na drastyczne opisy zbrodni. Jest to rzetelna praca historyczna, która wymaga od odbiorcy skupienia oraz gotowości na zmierzenie się z bolesną tematyką ludobójstwa. Osoby unikające szczegółowych analiz politycznych i militarnych mogą poczuć się przytłoczone ilością faktów oraz przypisów źródłowych. Publikacja jest skierowana przede wszystkim do świadomych czytelników pragnących pogłębić wiedzę o tragicznych losach Polaków na Kresach.
