Strzelby, zarazki i stal. Książka wielkich pytań i równie wielkich odpowiedzi

"Nie gloryfikując bynajmniej ludów wywodzących się z zachodniej Europy, przekonamy się, że większość najbardziej podstawowych składników ich cywilizacji została stworzona przez ludy zamieszkujące inne części naszego globu, a następnie dopiero sprowadzone do zachodniej Europy."

Ostatnio mam szczęście do sięgania po naprawdę rewelacyjnie napisane książki z gatunku popularnonaukowych. Znajomość z nimi owocuje znacznym poszerzaniem horyzontów, cennym zdobywaniem interesującej wiedzy, przekalibrowaniem opinii, silnym impulsem do dalszych studiów. Nie inaczej jest z publikacją "Strzelby zarazki stal", która przez wiele dni zapewniała mi fantastyczne zaczytanie, wyjątkową rozrywkę intelektualną, frapujące interpretacje i zaskakujące idee. Zdecydowanie rekomenduję, aby uwzględnić w planach czytelniczych, literatura popularnonaukowa z górnej półki, która cieszy, relaksuje, wzbogaca.

Jared Diamond przybliża dzieje świata z perspektywy trzynastu tysięcy lat, koncentruje się nie na europejskiej i azjatyckiej odsłonie, co na docieraniu do ciekawych miejsc na innych kontynentach. Oczywiście, wszystko nawiązuje do zachodnich cywilizacji, lecz one same stanowią uzupełnienie omawianych bezpośrednich i pierwotnych przyczyn znacznej dywersyfikacji ludzkich społeczności skutkujących zrealizowanym łańcuchem wydarzeń historycznych. Frapująco poszukuje wzorca prawidłowości historycznych. Niezwykła rozmaitość ścieżek rozwoju ludów zamieszkujących poszczególne części globu, różne style życia, odmienne trajektorie władzy, dysproporcje rozwoju społecznego, politycznego i technologicznego. Fascynująco jest dokonywać porównań ludzkich społeczności z całego świata bez rasowych uprzedzeń i z góry ustalonych jedynie słusznych tez. Kto pozostał w tyle w kształtowaniu cywilizacji, kto wyprzedził innych, a kto zaginął niemal bez śladu. Bez ustanawiania mniej lub bardziej słusznych kategorii, ale przede wszystkim dlaczego? Czy tylko z powodu stopnia zaawansowania technik i instrumentów walki, organizacji władzy, zakaźnych chorób, stali, kultury, pisma, znaczenia jednostek, a może również środowiska naturalnego, natury biologicznej, klimatu. Zerkamy na teorie, które nie wytrzymały próby czasu, obalamy błędne założenia, wnikamy głęboko w subtelne analogie, chwytamy nowe interpretacje.

Autor posługuje się lekkim i przyjaznym językiem, pomimo ogromnej szczegółowości potrafi sprawić, że płynnie mknie się po stronach publikacji. Nie popada w żargon, stawia na przystępną popularną formę przekazu. Wciągamy się od pierwszych stron, poddajemy klimatowi naukowych rozważań, wykształcamy zmysł interesujących analiz w ujęciu przyczynowym i skutkowym, poszukujemy przekonujących argumentów, dostarczamy rzetelnych uzasadnień, wysuwamy merytoryczne podsumowania. Diamond z szerokiej panoramy prowadzi ku wiedzy. Poruszamy się po obszarach historii i geografii, intensywnie zahaczamy o socjologię, biologię, antropologię, lingwistykę. Wiele informacji ulega powtórzeniu podczas kolejnych rozdziałów, jednak dla mnie to plus, bo dzięki temu stwarzana jest okazja na ugruntowanie tematu, powrót do kluczowych tez, umiejscowienie kontekstu w wielostronnym wymiarze. Pełne poznanie książki to cykl spotkań rozłożonych w czasie, ponieważ oprócz tego, co znajdziemy na łamach jej stron, sugestywnie zachęca do dalszych wnikliwych poszukiwań wiedzy, sprawdzania wybranych informacji, wyciągania bliskich tematycznych wiadomości, tropienia analogicznych porównań i zaprzeczeń.

[Adres usunięty]

Zastanawialiście się kiedyś dlaczego jedni cywilizacyjnie rozwinęli się szybciej, a inni są daleko w tyle?

Tą kwestie wyjaśnia autor w tej książce. Pomimo trudnego tematu jest to napisane przystępnym językiem.

Zaczynamy podróż tysiące lat wcześniej, ale jest to idealny star aby wszystko zrozumieć.

Mnie ta pozycja porwała, więc polecam ją ;)

Co dokładnie spowodowało, że w niektórych regionach świata powstało uprzemysłowione i wykształcone społeczeństwo, a w innym wciąż mamy jedynie wspólnoty łowiecko-zbierackie, które w zasadzie niewiele różnią się od tych sprzed wielu tysięcy lat? To właśnie staje się punktem wyjścia do rozważań autora i jednocześnie udowodnienia, że to właśnie trzy tytułowe czynniki, czyli strzelby, zarazki i stal, ukształtowały to jak wygląda nasz świat. W tym celu autor cofa się wiele tysięcy lat wstecz i rozpoczyna historię od opowiedzenia jak uprawa roli i hodowla zwierząt doprowadziły do pierwszych osiadłych społeczności, rozwoju techniki i organizacji państwowej, a w konsekwencji wynalezienia produkcji stali, czy strzelb. Może to troszkę dziwić, dlaczego Jared Diamond cofa się aż tak daleko w przeszłość, ale ma to ogromne znaczenie i byłem zaskoczony jak duże. Okazuje się bowiem, że pewne regiony naszego globu były "bogatsze", a inne "uboższe" w rośliny i zwierzęta, które można było udomowić. W konsekwencji pewne społeczności ludzkie rozwijały się szybciej od innych. Pokazuje to, że cechy kulturowe różnych ludów, miały marginalne znaczenie na to, jak potoczyła się nasza historia, a ogromne to, na jakich terenach przyszło im żyć. W ten sposób autor obala wiele rasowych uprzedzeń, jakoby niektórzy ludzi byli mniej inteligentni od innych.

Jared Diamond posiada ogromną wiedzę i znakomicie porusza się po wielu odmiennych tematach i zagadnieniach. Wielokrotnie byłem pod wrażeniem przenikliwości umysłu autora i wyszukiwaniu wielu powiązań, które spowodowały, że historia danego regionu potoczyła się w taki, a nie inny sposób. Jared Diamond zadaje trudne pytania, często niejednoznaczne i później stara się na nie odpowiedzieć. Skłania tym samym do refleksji i własnego zastanowienia się nad poruszanymi tematami. Nie sposób przejść obojętnie obok tej książki.

Książka została napisana językiem ciekawym i przystępnym, choć miejscami bardzo naukowym, co powoduje, że nie jest to pozycja lekka do czytania, w sensie dosłownym i w przenośni, wymaga skupienia i uważnego czytania. Jednak zdecydowanie warto poświęcić czas na przeczytanie tej książki, ponieważ pozwala inaczej spojrzeć na całą historię świata.

Strzelby, zarazki i stal. Krótka historia ludzkości to bardzo pouczająca książka, która pokazuje co nadało bieg historii i przyczyniło się do największych przemian, jakie ukształtowały nasz świat. Jared Diamond wykorzystuje w tym celu wiele różnych dziedzin nauki, aby dotrzeć do przyczyn tych przemian. Polecam!