Stany ostre. Jak psychiatrzy leczą nasze dzieci

Marta Szarejko rozmawia w swojej książce „Stany ostre” z psychiatrami zajmującymi się dziećmi. Dziecmi z różnego rodzaju zaburzeniami. W rozmowach wykształca się stan polskiej psychiatrii na dzień dzisiejszy. Nie jest źle. Jest tragicznie. Przepełnione szpitale, brak refundacji leków, zamykanie poradni – a niewinni cierpią. Szczególnie w małych miejscowościach i wsiach gdzie dostęp do psychiatry jest utrudniony przez kilometry i zabobony. Pandemia też zrobiła swoje – zamknięci w domach czasami z oprawcami, czasami z emocjonalnie niedostępnymi osobami młodzi ludzie są skazani sami na siebie. Smutna książka bo pokazuje że człowiek się szybko wypala. Bo nie chce. Bo nie rozumie. Ale książka „Stany ostre” zachwyca że może jest nadzieja. Absolutnie polecam nie tylko rodzicom przeczytanie tej wyjątkowej pozycji.

Psychiatria to obok onkologii najbardziej niedofinansowana gałąź medycyny w Polsce. Jeszcze gorzej dzieje się, kiedy pochylimy się nad najmłodszymi pacjentami. Jednak pieniądze to nie wszystko, problemów jest o wiele więcej, niż można by przypuszczać. Szczerze, boleśnie i prawdziwie o stanie polskiej psychiatrii mówi w swojej najnowszej książce “Stany ostre. Jak psychiatrzy leczą nasze dzieci” Marta Szarejko.

👉 Było źle, a jest jeszcze gorzej - czyli czemu udajemy, że problem nie istnieje?

Trudno o temat, który wzbudza tak wiele emocji, jednocześnie będący tak pomijanym w publicznym dyskursie. Ale czego spodziewać się po poważnym traktowaniu psychiatrii dziecięcej, skoro systemowo nie mamy wsparcia, a społecznie zrozumienia w temacie psychiatrii osób dorosłych?

Temat zdrowia psychicznego w Polsce wciąż jest tematem tabu, chociaż odsetek osób leczących się oraz potrzebujących pomocy nieustannie wzrasta. Dlaczego więc wolimy udawać, że problem nie istnieje?

Odpowiedź na to pytanie jet wielowątkowa. Z jednej strony towarzyszy nam ogromny wstyd w stosunku do wizji hospitalizacji zaburzeń na tle psychicznym. Niejednokrotnie uważamy, że jeśli my lub nasz bliski cierpi na zaburzenia tego typu, jest w jakiś sposób wybrakowany, zepsuty. Być może “leniwy, wymyśla, szuka atencji lub nie zaznał w życiu prawdziwych problemów”.

Pod płaszczykiem tych oskarżeń chowa się tak naprawdę lęk i niezrozumienie realności i skomplikowania tego typu zaburzeń. A bez przyznania, że problem istnieje i jest jak najbardziej realny, trudno o wyciągnięcie ręki po pomoc.

Sprawa komplikuje się dodatkowo w kontekście młodszych pacjentów, którzy potrzebują zgody i obecności rodziców na konsultacji, rodzice jednak nie są w tej sytuacji wspierający.

W mrowiu przeszkód stojących na drodze zadbania o dobrostan psychiczny dzieci znajduje się także jeden z najtrudniejszych do przeskoczenia. Niedofinansowanie placówek, przez co brak specjalistów i brak miejsc dla nowych pacjentów.

Sytuacja ta wyglądała źle przez ostatnie dekady, a kiedy ogłoszono obcięcie budżetu państwa finansującego tę gałąź medycyny, stanęła na skraju przepaści… O tym i o wielu innych problemach psychiatrii dziecięcej w Polsce ze specjalistami z kraju rozmawia w swojej najnowszej książce Marta Szarejko.

👉 “Stany ostre” - wieloaspektowa diagnoza problemów

“Stany ostre” są tytułem, którego potrzebujemy. Potrzebujemy, żeby zobaczyć, żeby zrozumieć i żeby podjąć rozmowę. Obserwując działalność charytatywną znanych osobistości, nie zobaczymy ich raczej przy łóżku szpitalnym osoby, która podjęła próbę samobójczą. Która choruje na zaburzenia nastroju, zaburzenia odżywiania, która się samookalecza. Dlaczego?

Z jednej strony można pokusić się o ocenę – nie jest to medialne. Z drugiej zaś pomyśleć, że po często takie osoby nie wiedziałyby jak się zachować. Nic dziwnego, ponieważ problem zaburzeń psychicznych, a zwłaszcza wśród dzieci, w publicznej opinii nie istnieje. Dlatego reportaż Marty Szarejko jest tak ważny.

W książce “Stany ostre” poznamy wieloaspektowość problemów, z jakimi mierzą się zarówno specjaliści, dzieci, jak i ich rodziny, które przecież również uczestniczą w procesie i przechodzą zmiany. Autorka przeprowadziła wywiad z piętnastoma lekarzami, którzy opowiadają o problemie z perspektywy swojej praktyki lekarskiej.

Na światło dzienne wychodzą więc ogromne problemy w dostępności specjalistów, podejściu do młodzieży i dzieci dotkniętych stresem mniejszościowym, braki w kontekście dostępności farmakologii dziecięcej, czy też nieświadomość istnienia psychiatrii niemowlęcej. A problemów jest o wiele więcej.

Książka nie jest jedynie smutnym reportażem niosącym jedynie bezradność. To także tytuł oswajający Czytelnika z tematyką, zachęcający do podjęcia działań w kontekście zadbania o swoje zdrowie psychiczne i odczarowujące mroczny i zniekształcony obraz leczenia psychiatrycznego. Mam ogromną nadzieję, że jest to również początek publicznej rozmowy o problemie i mały krok w kierunku polepszenia sytuacji polskiej psychiatrii dziecięcej.

Gdyby przeciętnego człowieka zapytać o jego skojarzenia z psychiatrią można śmiało założyć, że będą one raczej negatywne. Niestety popkultura i media wciąż podtrzymują stereotypowy obraz szpitala psychiatrycznego rodem z horroru. Słyszymy tylko o aferach i kontrowersjach, a przecież psychiatria to dziedzina medycyny ważna jak każda inna. Z mnóstwem świetnych specjalistów, dla których spotkanie z pacjentem to nie tylko wypisanie kolejnej recepty. Ogromnie istotna również w dobie pandemii, gdyż zdalna nauka i izolacja u wielu dzieciaków wywołała szereg problemów, z którym same nie zdołają sobie poradzić...

"Stany ostre. Jak psychiatrzy leczą nasze dzieci" to zbiór 15 wywiadów Marty Szarejko z psychiatrami i psychologami. Wszystkie rozmowy dotykają problemu psychiatrii dziecięcej i trudności, z jakimi ta dziedzina boryka się w naszym kraju. Każdy wywiad ma jednak także swój przewodni temat. Specjaliści poruszają rozmaite zagadnienia od emocji towarzyszących spotkaniom z psychiatrą, przez ukryte formy przemocy w rodzinie, do konkretnych problemów, zaburzeń i chorób takich jak samookaleczanie, zespół stresu pourazowego, ADHD, zaburzenia odżywiania, czy schizofrenia.

Ten reportaż pozwala spojrzeć na psychiatrię z innej perspektywy. Uświadamia, że szpital nie jest odpowiednim miejscem na pierwszy kontakt dziecka ze specjalistą. Tak naprawdę znajduje się na końcu łańcucha, który powinny otwierać gabinety szkolnych pedagogów, psychologów i psychoterapeutów. Zwraca uwagę na to jak ważne jest szybkie dostrzeżenie problemu przez rodzica, czy nauczyciela, a następnie wizyta u specjalisty i odpowiednia diagnoza. Niestety w naszym kraju brakuje kadry wykwalifikowanej do pracy z dziećmi, a na wsiach i w małych miastach problemy próbuje się załatwić wizytą u egzorcysty.

Rozmówcy autorki nie szczędzą krytyki skierowanej do rodziców, których niedojrzałość, egoizm i nieodpowiednie podejście do dziecka może przerodzić się w wiele problemów u młodego człowieka. Zawodzi też polskie prawo dające nieskończoną liczbę szans na poprawę rodzicom niewydolnym wychowawczo, skazując tym samym dzieci na tułaczkę między ośrodkami wychowawczymi, a domem rodzinnym, gdzie nierzadko obecna jest przemoc i alkohol. Zamiast perspektywy lepszej przyszłości młode osoby z depresją, stanami lękowymi, czy po próbach samobójczych trafiają prosto na przepełnione oddziały. Problemy psychiatrii wynikają często właśnie z nieudolnego systemu i nieprawidłowo funkcjonującej pomocy społecznej i oświaty.

"(...) oddział jest miejscem, do którego trafia dziecko dramatycznie poobijane. Nikt nie próbuje zrobić niczego, żeby ono tam nie trafiło."

Najnowsza książka Marty Szarejko to pozycja skłaniająca do myślenia i wywołująca mnóstwo emocji. Pochłonęła mnie bez reszty i mimo niezwykle trudnej tematyki nie byłam w stanie jej odłożyć. Myślę, że jeszcze przez długi czas pozostanie w mojej głowie. Obowiązkowa lektura dla rodziców, przyszłych rodziców i wszystkich, którzy pracują w otoczeniu dzieci. Serdecznie polecam!

„Stany ostre...” czytałem, czując jak jednocześnie żołądek zawiązuje mi się w supeł. Niedowierzanie, niepokój, strach, zdumienie – to tylko kilka uczuć i emocji, które mi towarzyszyły podczas poznawania relacji polskich psychologów i psychiatrów dotyczącej zdrowia psychicznego polskich dzieci. Myślę, że jest to książka ogromnie potrzebna. Powinna zostać przeczytana przez każdego, kto ma kontakt z dziećmi – choćby po to, aby wiedział, co im grozi i jak szukać dla nich wsparcia, gdy zajdzie taka potrzeba. Przed lekturą nie wiedziałem, że nawet niemowlęta czasami powinny być objęte opieką lekarza psychiatry – to wiedza, którą, jak sądzę, niewiele osób posiada, a powinno. Temat ten jest szczególnie ważny w trakcie pandemii, gdy tyle dzieci mierzy się z trudnościami związanymi z lockdownem i edukacją zdalną. Moim zdaniem – lektura obowiązkowa.

Reportaż Marty Szarejko stara się ujawnić dokładnie to, co sugeruje jego podtytuł: „Jak psychiatrzy leczą nasze dzieci”. Autorka zebrała głosy specjalistów i specjalistek w dziedzinie psychiatrii, by przedstawić czytelnikom sytuację na oddziałach od środka, a więc bez zbędnego upiększania, ale za to z dozą realizmu. Z jednej strony wybór takiej tematyki może zdecydowanie ucieszyć – z uwagi na aktualną potrzebę zwiększania świadomości oraz podejmowania działań w kontekście zdrowia psychicznego. Mimo to warto zwrócić również uwagę na fakt, że do głosu dopuszczono tylko osoby, które pracują z chorymi – a do dopełnienia tego obrazu przydałyby się wypowiedzi tych, którzy po pomoc się zgłaszają i, być może, napotykają wiele przeszkód w trakcie podejmowania leczenia. W konsekwencji po lekturze odczuć można lekki niedosyt, jednak uważam, że jest to przestrzeń, którą wypełnić powinien już inny reportaż.

Mimo wszystko niezmiernie ważne jest to, że autorka nie boi się stawiać swoim rozmówcom bezpośrednich pytań – przyjmując niemal detektywistyczną postawę, która stara się uwzględnić mnogość niuansów w obrębie opisywanego zjawiska. By zilustrować tę postawę, warto przytoczyć jedno pytanie otwierające rozmowę z rozdziału piątego: „Chodzi wyłącznie o pieniądze?”.

Całość przybiera formę spisanych wywiadów, a jest ich aż piętnaście – każdy poruszający inną kwestię w powiązaniu z psychiatrią dziecięcą: od relacji rodziców, dziecka i psychiatry rozpoczynając, przez „wychowywanie przez foch”, a na schizofrenii czy oddziałach sądowych kończąc. Często w tych rozmowach powraca temat aktualnego zaniedbania tej dziedziny w kontekście opieki nad pacjentami – specjaliści mają różne wizje co do tego, co mogłoby doprowadzić do realnej zmiany w systemie, ale jedno jest pewne: to zdecydowanie działalność niedofinansowana, obarczona wielką odpowiedzialnością oraz wieloma stereotypami, które potrafią atakować mocniej niż sama choroba.

Można odczuć ulgę, że oto oddano głos tym, którzy czuwają nad dziecięcą psychiką i zmagają się z systemem, by tylko im pomóc, ale czy to wystarczy? Czy te zapisane strony mają faktycznie współcześnie jakąś sprawczość i ten głos zostanie usłyszany?