Spotlight. Zdrada

Pierwszy raz czytam książkę o tej tematyce. Wcześniej byłam raczej za młoda na spiski religijne, a później nie było czasu na wyszukiwanie nowych typów literatury. Wiadomo, matura, nauka, ważne wybory. Ale natrafiając na tę pozycję stwierdziłam że warto poczytać od czasu do czasu coś innego. I tak rozpoczęła się moja czytelnicza przygoda.

Już od początku zostałam zalana sporą ilością nazwisk i nowych faktów oraz wydarzeń i dat. I to mnie troszkę zgubiło. Wpuszczona w wir zdarzeń oraz nieznająca licznych postaci, czułam się troszkę ogłupiała w całym tym świecie. Dopiero po jakimś czasie poukładałam sobie wszystko w całość. A tu nagle pojawiali się nowi bohaterowie i nowe okoliczności. I cała zabawa od nowa. Troszkę to przeszkadzało w czytaniu i burzyło moją stabilność, ale poradzi łam sobie. Do książki zachęcała bowiem jej fabuła. Nie dość że wartka i ciekawa to jeszcze szokująca! Nie sądziłam ze wśród księży potrafią dziać się tak obleśne i niewłaściwe rzeczy. Oczywiście znając tematykę książki, przewidywałam możliwe zawarte w niej zdarzenia, jednak były pewne elementy fabuły mnie bardzo zaskoczyły. Zwłaszcza, iż jest to literatura faktu.

Ciężko cokolwiek mówić o bohaterach, gdyż jak wiadomo, nie były to kreacje utworzone przez autorów, ale przedstawione rzeczywiste postaci. Jednak to jak były one opisane, okazało się bardzo realistyczne i autentyczne. Czytając pewne fragmenty, czułam się jakbym oglądała bardzo dobry film dokumentalny lub byłam świadkiem tych wydarzeń. A część z nich była nawet nie tyle co absurdalna co idiotyczna pod względem zachowania ludzi.

Cóż, książka nie okazała się idealna, ale dobrze się ją czytało. Na pewno obejrzę jej ekranizację zwłaszcza, iż otrzymała 2 Oskary. Poza tym przedstawia ona wyjątkowo realne i przede wszystkim interesująca. Jak najbardziej warta przeczytania.

Nie jest to powieść ani książka, której twórcą jest jedna osoba. Jest to reportaż, który jest efektem zbiorowej pracy dziennikarzy z amerykańskiego Boston Globe. Na podstawie tej pracy powstał również film Spotlight, który w tym roku okazał się być multioskarowym dziełem.

Zapewne wielu z Was słyszało o skandalu, który wybuchł w 2002 roku, skandalu, który zmienił podejście wielu chrześcijan na całym świecie do duchowieństwa. W 2002 roku Boston Globe opublikowało szokujący raport na temat pedofilii wśród kapłanów katolickich. Był to przełomowy moment w dziejach katolicyzmu oraz świadomości społecznej, gdyż od tamtego czasu do dziś ciągle słyszymy o zbrodniach na tle seksualnym popełnionych przez księży. Dziennikarze z Boston Globe odbyli wiele rozmów z ofiarami katolickich księży oraz ich rodzinami, po czym w rzetelny sposób walczyli o ujawnienie prawdy oraz o zadośćuczynienie dla ofiar.

Książka podzielona jest na dziewięć rozdziałów, każdy jest poświęcony innemu zagadnieniu. Poznajemy postacie okrytą złą sławą - ojca Geoghana, jednego z największych zbrodniarzy, duchownego, na którego wpłynęło ponad 200 zarzutów molestowania seksualnego oraz gwałtów na młodych chłopcach, dowiadujemy się również o przypadku księdza Birminghama, który oprócz tego, że zabierał na wycieczki młodych chłopców po to, by ich wykorzystywać seksualnie - doprowadził również do śmierci jednego z nich. Zaznajomieni zostajemy również z postacią ks. Paula Shanleya, który był księdzem o bardzo kontrowersyjnych poglądach - oprócz dopuszczania się przez niego czynów seksualnych na nieletnich, kapłan ten propagował również rzeczy takie jak miłość pomiędzy dojrzałymi męzczyznami i chłopcami, a nawet stosunek ze zwierzętami. Te trzy postacie to tylko wierzchołek góry lodowej. Od czasu opublikowania dziennikarskiego śledztwa w 2002 roku w przeciągu kilku następnych miesięcy odnotowano ponad 3000 nowych zarzutów o tej samej treści w stosunku do tysięcy innych duchownych.

To, co szokuje nas najbardziej to nie to, do jak perfidnych czynów dopuścili się Ci "słudzy Boży", ale perfidia w postępowaniu ich przełożonych. Zaczynając na ignorowaniu sprawy przez świadków, proboszczów, biskupów, a kończąc na kardynałach oraz papieżu. Kościół oprócz zawierania potajemnych ugód zobowiązujących ofiary do milczenia również nie podejmował żadnych kategorycznych działań w stosunku do księży, którzy dopuścili się takich czynów. Zamiast odwoływać ich ze stanowiska - księża Ci trafiali do innych, nowych parafii, której wierni nie byli świadomi niebezpieczeństwa czyhającego na ich dzieci.

Gwałt, czy molestowanie seksualne na dzieciach, niezależnie jakiej płci, w jakim wieku czy jakiego pochodzenia pozostawia po sobie straszliwe piętno, którego ofiary nie mogą się pozbyć do końca życia. Piętno to ma wpływ na ich przyszłe lata, zaczynając od ludzi, którzy odeszli od Kościoła, a kończąc na osobach, które nie dając sobie rady skończyły na ulicy lub popełniły samobójstwo. To piętno, to również nie tylko cierpienie ofiar, ale również ich rodzin oraz wszystkich wiernych. To przede wszystkim ból, gniew oraz poczucie zdrady ze strony księży, religii, a nawet Boga, którego duchowni są sługami. Ksiądz od zawsze cieszył się powszechnym respektem oraz zaufaniem, jednak ostatnie czasy sprawiły, że zaufanie to zostawało przez kler nadużywane.

Wraz z wybuchem skandalu, wybuchł również kryzys szacunku i wiary w instytucję Kościoła Katolickiego. Wielu wiernych zmieniło odłam wiary lub stało się zgorzkniałymi ateistami. Kościół od średniowiecza zwykł być ostoją edukacji, patriotyzmu oraz sprawiedliwości, jednak przez te wszystkie lata okazał się być nadgnity od środka, skorumpowany oraz niemoralny.

Wydarzenia te miały również wpływ na samych duchownych oraz hierarchię kościelną. Zaczęto dyskutować nad nowym prawem kościelnym, nowymi przywilejami, sprawą homoseksualizmu, zniesienia celibatu oraz wyświęcania kobiet. Kościół boleśnie został przekonany o tym, że stracił dotychczasowe poważanie wiernych, którzy są rdzeniem religii oraz o tym, że osoby świeckie powinny mieć wpływ na to, w jakim kierunku Kościół się rozwija.

Oprócz historii na temat oprawców, ofiar, duchownych oraz przyczynach w książce znajdziemy również sporo zdjęć oraz rzetelną dokumentację, która na wniosek Boston Globe i sądu została odtajniona przez Kościół. W dokumentacji tej znajdziemy przede wszystkim korespondencje, dzięki którym poznamy mechanizm tuszowania tego procederu.

Jedyną rzeczą, która w treści mi się nie spodobała, to występowanie wielu nazwisk, które nierzadko przewijają się przez całą treść i które niełatwo zapamiętać. Minusem jest również to, że niektóre wątki się powtarzają.

Jest to książka szokująca, aczkolwiek bardzo wartościowa. Temat ten jest od ponad dziesięciu lat bardzo popularny oraz niestety nadal "na czasie", gdyż księża nadal dopuszczają się tak odrażających czynów. Myślę, że wielu zainteresowanych tematem osób oraz zaściankowych katolików powinno zapoznać się z tą lekturą, gdyż nie jest to fikcja, a autentyczne historie ofiar oraz ich oprawców.

Książka ta to rzetelna praca, którą można uznać za ideał dziennikarskiego śledztwa, śledztwa, jakich teraz już mało. Śledztwa, które niesie ze sobą przesłanie oraz jest prowadzone dla ludzi i świata.

Nagrodzone Pulitzerem śledztwo dziennikarzy Boston Globe, na podstawie którego powstał głośny film Spotlight, laureat: dwóch Oscarów, za najlepszy film i scenariusz oryginalny i BAFTY za najlepszy scenariusz.

"Ta książka zawiera odkrycia zespołu reporterskiego Spotlight, pracującego dla ,,Boston Globe" - twarde fakty i bolesne doświadczenia ofiar molestowania, prawników i księży, ukrywane przez dziesiątki lat. Połączone w całość stanowią wstrząsającą historię przemilczeń i głębokiego zepsucia, opowiadają o skandalu, który rozegrał się w samym sercu bostońskiej archidiecezji. Właśnie te odkrycia doprowadziły do podjęcia podobnych śledztw w dziesiątkach miast w Stanach Zjednoczonych i w innych częściach świata. Rzuciły światło na wieloletni problem przestępstw seksualnych popełnianych przez księży, a także na fakt tuszowania tych działań przez instytucje kościelne, które nie robiły nic, by je powstrzymać. To problem, z którym mierzymy się do dziś."

Ksiądz to osoba, która powinna wzbudzać szacunek. Osoba, do której idzie się po radę i pomoc. Nie jestem ślepo wierząca, krzyżem w kościele nie leżę, ale bardzo żałuję, że ten odsetek księży, który dopuszcza się czynów lubieżnych, rzutuje na cały Kościół. Zdaję sobie sprawę, że ksiądz jest tylko człowiekiem i nie jest wolny od różnego rodzaju słabości. Jednak powinien za swoje grzechy płacić taką samą cenę jak my, cywile.

Molestowanie seksualne dzieci uważam za zbrodnię ohydną. Brzydzę się tym i ludźmi, którzy dopuszczają się takich praktyk. Dzieci są niewinne, łatwowierne, a szczególnie w stosunku do księży. Garną się do nich, ufają im, sądząc że nie zaznają od nich krzywdy. Najgorsze jest to, że boją się wyznać prawdy w obawie, że nikt im nie uwierzy. Gdy skargi przynoszą oczekiwany efekt, zazwyczaj jest już za późno i psychika dziecka już ucierpiała.

Musimy pamiętać, że księża to nie święte krowy i nie powinni być nietykalni. Dobrze, że istnieją ludzie, którzy nie boją się grzebać w takim ,,szambie" i wyciągać na światło dzienne podobne historie. Każdy z nas jest zobligowany do pomocy ludziom chcącym ujawnić prawdę za wszelką cenę. Ksiądz, czy nie ksiądz, powinien odpowiedzieć za swoje czyny i być bezwzględnie dożywotnio odsunięty od kontaktów z ludźmi, zwłaszcza z dziećmi.

"Michael McCabe był początkującym ministrantem. Dotyk nie wydawał mu się niczym podejrzanym. Były wczesne lata sześćdziesiąte, chłopiec niewiele wiedział o seksie i seksualności. To zawsze działo się mimochodem, wręcz od niechcenia. Nigdy nie przyszło mu do głowy, by powiedzieć cokolwiek rodzicom. Przecież mówił do Josepha Birminghama ,,ojcze"."

Spotlight to książka bardzo ważna i wartościowa, zdecydowanie bulwersująca i oburzająca, ale boleśnie prawdziwa. Śledztwo przeprowadzone przez dziennikarzy Boston Globe ujawniło szokujące fakty. Dramaty setek dzieci, setek ofiar zwyrodnialców. Czytając tę książkę odczuwa się gniew, gniew tym większy im więcej pokrzywdzonych. A takich ofiar na całym świecie liczy się w tysiące, jeżeli nie dziesiątki tysięcy. Żadne pieniądze, nawet wielkie, nie są w stanie wymazać tego ohydnego procederu. Tego nie da się zapomnieć.

"Zrobił z tego normalny element naszych rozmów. Najpierw czułem się onieśmielony, ale ON mówił: ,,Wiem, że to może być trochę dziwne i że się wstydzisz, ale nie ma czego. To normalne rozmawiać o swojej seksualności" (...) Zanim się zorientowałem, dotykał mnie w intymnych miejscach. A potem doprowadził mnie do wytrysku. Był przy tym bardzo łagodny, wycofywał się, gdy tylko wiedział, że robię się spięty i mówił: ,,Wszystko w porządku? To zupełnie normalne." Tłumaczył mi, że dobrze jest mieć wytrysk, i że dobrze, żebym czuł się przy nim swobodnie."

Dziennikarze Boston Globe nie wykorzystują pseudonimów. Piszą o tych obmierzłych poczynaniach używając pełnych imion i nazwisk, tak katów, jak ich ofiar. Strach bierze na myśl, że w twoim kościele ksiądz, którego znasz od dziecka może uprawiać taki proceder. Możliwe jest, że właśnie jego postępowanie w tej chwili zamiatane jest pod dywan, a prawnicy pracują nad ustaleniem kolejnego ,,zadośćuczynienia".

Spotlight to nie jest książka łatwa, miła i przyjemna. Nie czyta jej się jednym tchem. Ja musiałam robić co jakiś czas przerwy. Za dużo tego ohydztwa na mnie spłynęło. Chwilami miałam problemy ze swobodnym oddychaniem. Nie jest to książka dla osób, które czytają tylko lekkie historie. Polecam czytelnikom o silnych nerwach. Tę książkę trzeba przeczytać ku przestrodze i ku pamięci.

"Tych, którzy proszą, abyśmy wybaczyli i zapomnieli, proszę o zrozumienie. Każdy z ocalałych próbuje żyć dalej, po swojemu, nieustannie ważąc również drugą opcję. Niektórzy wcześnie zakończyli swoje zmagania poprzez samobójstwo, nadużywanie różnych substancji albo przemoc. Każdy z nas zaczął w jakiś sposób zdrowieć. Wróciliśmy do naszych marzeń, obroniliśmy dyplomy, założyliśmy rodziny, poszliśmy do pracy, a nawet szukaliśmy ukojenia w praktykach duchowych. Ale nie możemy uciec od skutków zdrady popełnionej w imię Boga. Jest ona niezbywalną częścią tego, kim się staliśmy (...)

Nie wolno nam zapomnieć."

[Adres usunięty]

Oto Baranek Boży!

Kardynał Stanisław Dziwisz w 2009 roku, w słowie pasterskim na adwent, zwracał się do młodej społeczności katolickiej tymi słowami: „Powiedzcie nam, dlaczego nie ma was wśród nas? Co wam przeszkadza, abyście się modlili razem z nami?”. I choć na to pytanie nie ma prostej odpowiedzi, to można się zastanawiać, na ile przyczyną jest kryzys wiary jako takiej, upadek powszechnie dotąd uznawanych wartości, a na ile powodem masowego opuszczania Kościoła przez wiernych są … sami księża. Ostatnie lata przyniosły szereg afer z ich udziałem, uporządkowania wymagają zarówno finanse Kościoła, jak i szeregi jego przedstawicieli. Działalność księży wymknęła się już spod kontroli, a wśród nich są tacy, którzy w jednej chwili potrafią straszyć ogniem piekielnym, zaś w drugiej – dopuszczać się najbardziej zwyrodniałych czynów, takich jak gwałty oraz molestowanie seksualne nieletnich.

Jedną z takich afer, która okazała się być zaledwie wierzchołkiem góry lodowej, odkrył zespół reporterski Spotlight pracujący dla „Boston Globe”. Wciągająca, ale i bulwersująca książka „Spotlight. Zdrada. Kryzys w Kościele katolickim”, opublikowana nakładem wydawnictwa HarperCollins, stanowi historię upadku moralności i prawości tych, którzy powinni dawać świadectwo swojego głębokiego umiłowania ludzi, których życie powinno stanowić przykład do naśladowania. Książka ta jest również dowodem na to, iż większość czynów karalnych, dokonywanych na małoletnich członkach Kościoła, odbywała się pod parasolem ochronnym kościelnych zwierzchników – trudno bowiem uznać przeniesienie do innej parafii za karę dla pederastów i zwyrodnialców.

Trudno jest się dziwić, że informacje zawarte w książce, a właściwie wyniki dziennikarskiego śledztwa, wstrząsnęły światem. Trudno też wytłumaczyć fakt, że problem przestępstw seksualnych dokonywanych przez księży ujrzał światło dzienne tak późno, skoro w sprawę, a także jej ukrycie, było zaangażowanych tak wiele osób. Bulwersuje świadomość, jak wielkie siły i jak wielkie środki musiały być uruchomione, by zatuszować skandal, któremu daleko jest do incydentu. Czujności w przedstawicielach prawa, w rodzicach, nie zwiększył nawet artykuł z 1997 roku, kiedy to „Boston Globe” ujawnił sprawę księdza Johna Geoghana – został ON wysłany na zwolnienie lekarskie po wpływie złożonego przez jedną z matek doniesienia do urzędników kościelnych o wykorzystywaniu synów. Szokujący jest fakt, że już rok później ksiądz wrócił do posługi kapłańskiej, zyskując niejako milczące przyzwolenie na oddawanie się swoim bezeceńskim praktykom.

Jednym ze współwinnych cierpienia setek molestowanych dzieci jest kardynał Bernard Francis Law, arcybiskup diecezji rzymskokatolickiej w Bostonie, choć istnieją dowody, że o sprawie wiedział doskonale również papież Jan Paweł II. Niezrozumiała jest bezczynność kościelnych zwierzchników oraz praktyki polegające na płaceniu odszkodowań bez rozprawy, niszczeniu dowodów, wchodzeniu w układy z adwokatami. Dlatego wyniki śledztwa prowadzonego przez dziennikarzy i reporterów są krzykiem rozpaczy ofiar, są wołaniem o sprawiedliwość i powstrzymanie się od bulwersujących i obrzydliwych czynów.

W książce znajdziemy nie tylko kulisy prowadzonego śledztwa i kolejne tropy, ale i sylwetkę samego Geoghana, a także szokujące wyznania jego ofiar, w tym mężczyzny, który dopiero po latach (jak większość pokrzywdzonych) zdecydował się ujawnić fakt, że w wieku trzynastu lat był ofiarą molestowania. Autorzy opisują ponadto mechanizm, który miał na celu ochronę księży przed skandalem i uniknięcie przez nich odpowiedzialności karnej oraz społecznego ostracyzmu. Wspomniany ksiądz to zaledwie jeden z wielu oprawców ukrywających się w Domu Bożym i pod pretekstem świadczenia posługi kapłańskiej, wykorzystujących dziecięce słabości, naiwność i strach – tylko w samych Stanach Zjednoczonych w ciągu piętnastu lat o wykorzystywanie seksualne zostało oskarżonych około tysiąc pięciuset księży! Autorzy przybliżają ich praktyki, przytaczają wypowiedzi psychoterapeutów, piszą zarówno o sprawcach, jak i o ich ofiarach. Publikacja zawiera również przedruki dokumentów zebranych w trakcie śledztwa, między innym pisma Geoghana kierowane do przełożonych, opinie o księdzu i o jego gotowości do pracy, opisy spraw sądowych czy korespondencję pomiędzy zwierzchnikami dotyczącą zdeprawowanych księży.

Zarówno tematyka, jak i świadomość, że wszystkie opisane historie miały miejsce, czynią książkę „Spotlight. Zdrada. Kryzys w Kościele katolickim” publikacją szokującą, ale konieczną. Fakt, że przez całe lata udawało się (i zapewne dalej udaje) unikać księżom odpowiedzialności za popełnione czyny jest niewiarygodny i bulwersujący, dlatego też tak istotne jest, by głośno mówić o popełnionych przez przedstawicieli Kościoła przestępstwach, by uświadomić ofiarom, że nie są winne tego, co ich spotkało, że na potępienie zasługują nie oni, ale ich oprawcy. Mam nadzieję, że zarówno książka, jaki nakręcony na jej podstawie głośny film, staną się początkiem końca takich praktyk w Kościele katolickim, a wszelkie ich przejawy będą surowo karane. I choć lektura zebranego materiału nie jest łatwa, z uwagi na emocjonalny stosunek do sprawy, to jednak warto wiedzieć, co dzieje się w zaciszu parafii, co skrywają skromne sutanny. W tym kontekście odpowiedź na pytanie kardynała Dziwisza wydaje się oczywista …

Justyna Gul

Qulturasłowa

Choć zabrzmi to niewłaściwie to jednak to napiszę: uwielbiam czytać o wszelkiego rodzaju tragediach. Po co? Żeby wstrząsnąć samą sobą, żeby dowiedzieć się co ludzie wydawało by się tacy jak ja są w stanie zrobić drugiemu, żeby otrzeźwieć, żeby pomyśleć... Powodów jest wiele, a każdy z nich ma dla mnie jakiś cel. Czytam, bo potrzebuję właśnie czegoś takiego. I choć czasami odczuwam wręcz traumatyczne przeżycia jak bohaterowie takiej pozycji to często właśnie tego chcę.

"Zdrada" to śledztwo przeprowadzone przez reporterski zespół pracujący dla "Boston Globe". To oni w 2001 roku postanowili rozwikłać i przede wszystkim upublicznić sprawę księdza pedofila, który od wielu lat miał kontakty seksualne z dziećmi. Wszystko zaczęło się od Johna Geoghana. I nagle okazało się, że nie była to czarna owca, jedna rysa na szkle. Sprawa, która miała być pojedynczym przypadkiem stała się szokiem, tragedią, która zatrzęsła całym światem, ale przede wszystkim Kościołem, a raczej jego wiernymi. Jak się okazało śledztwo to było wierzchołkiem góry lodowej. Gdy zespół zaczął szukać, zgłębiać i dopytywać okazało się, że oskarżeń było na prawdę wiele i to na wielu księży tyle, że wszystko rozwiązywane było poufnie. Najczęściej przez wypłacanie odszkodowań i podpisywanie przez ofiary zachowania milczenia. Tyle, że zmowa milczenia nie obejmowała tylko księży molestujących, ale również biskupów, kardynałów, ale także osoby świeckie! A to co zszokowało mnie najbardziej to nie fakt występowania pedofilii w Kościele, bo przyznajmy sobie szczerze, że tacy ludzie byli, są i będą wszędzie. To nie fakt, że nie ujawniano tego publicznie, bo nikt z czymś takim się obnosić nie chce. To co mnie zszokowało to fakt, że takich księży nie odsuwano od posługi, nie zwalniano, tylko przenoszono do innej parafii. Mało tego nie zabraniano im nawet kontaktu z dziećmi...

Książka nie jest przyjemna, nie jest łatwa w czytaniu i nie jest też lekturą miłą. Ona szokuje, powoduje ból i żal, że nikt nic z tym nie robił. Za największy plus tej pozycji uważam fakt iż reporterzy nie komentują, nie oceniają. Oni tylko podają nam fakty i to poparte dowodami. Ciężko mi dodać coś jeszcze, ale polecam. Kto może i wytrzyma niech przeczyta. Po prostu polecam żeby zrozumieć, żeby się dowiedzieć, żeby zwrócić uwagę na własne dziecko i jego zachowanie. Bo coś takiego może wydarzyć się wszędzie i zawsze. Uważajmy!