Rzeź na Tarlabasi. Opowieść o nowej Turcji

Bardzo dobrze napisany reportaż. Thomas Orchowski pokazuje w swojej książce jedną dzielnicę, Tarlabasi. Jest ona wyrywkiem Stambułu, a jednocześnie to właśnie w tym miejscu na przestrzeni XX i początku XXI wieku działy się najważniejsze rzeczy, umierali najważniejsi ludzie, mieszkali najznamienitsi. Tam w 1855 roku zmarł na cholerę Adam Mickiewicz. Tam także swoje miejsce znajdowali wykluczeni, pogardzani w innych miejscach.

Pośród rozpadających się kamienic kryje się prawdziwa historia.

To tam niczym w soczewce skupia się historia XX-wiecznej Turcji, kraju, który zmienił się jak rzadko który.

Przemiany Turcji to przede wszystkim ludobójstwa, czystki etniczne i przymusowe migrację dokonane przez tureckie elity i wiele innych drażliwych, tragicznych wydarzeń. Do tego dochodzi współczesna głęboka polaryzacja polityczna społeczeństwa tureckiego, wydarzenia z ostatnich kilku lat. Jednolita, nowoczesna Turcja przed laty to tylko pozory, teraz państwo cofające się do... to już sami zobaczycie w trakcie lektury tej bardzo dobrze opracowanej książki.

Książka Orchowskiego to miks, patchwork. Z różnorodnych elementów autor utworzył obraz kraju wielkiego, zróżnicowanego, a jednocześnie jednolitego, kraju który ewoluuje od kilku dekad, nieustannie się zmienia. Czy na lepsze? Sami to musicie ocenić.

Rzeź... czyta się bardzo dobrze, szybko. Książka jest doskonale dopracowana, nieprzegadana. Mam wrażenie, że każde słowo zostało kilkakrotnie przemyślane, że jego użycie ma jakiś konkretny cel. Atutem jest także fascynacja autora Turcją. Z każdego zdania przebija wiedza o tym kraju. Widać także, iż Orchowski nie bazuje tylko na tym co zobaczył, czego się dowiedział. Przez treść książki przebija porządny, dogłębny resarch, merytoryczne podejście do tematu, ogromna wiedza dot. zarówno historii sprzed dekad, współczesnej, jak i kultury, spraw społecznych, religijnych, gospodarczych, obyczajowych..

Mam tylko jedno zastrzeżenie. Książka nie jest bezstronna. Orchowski ukazuje swoją ocenę wszystkich opisanych wydarzeń, swój punkt widzenia. Wolałbym, żeby autor był bardziej bezstronny.

Polecam tym bardziej, iż zamieniając częściowo w tekście Turcję na Polskę dojrzymy w wielu aspektach uderzające podobieństwa i smutne wnioski nasuną się same.

Tak jak Nowy York jest zupełnie różny niż reszta Stanów Zjednoczonych tak Stambuł jest takim miastem-państwem Turcji. Ale „Rzeź na Tarlabasi” Thomasa Orchowskiego nie dotyczy tylko nowego Konstantynopola ale to opowieść o całej Turcji, jej konfliktach, przeszłości, przyszłości, ideach. Stambuł był w przeszłości tyglem kulturalnym i społecznym państwa osmańskiego, tam spotykali się i żyli w zgodzie i Żydzi, i Ormianie, Turcy, Europejczycy, Kurdowie. To się z czasem zmieniło choć sentyment pozostał. Stambuł zawsze kojarzy mi się z miastem nadziei, tam spotyka się Europa i Azja, tam jest słynna Hagia Sofia, ogrody Taksim, pałac Topkapi. Tam kończył bieg słynny już Orient Expres. „Ja nie mam swojego kraju. Mam małą ojczyznę. Stambuł. Mimo, że miasta, w którym się wychowałem, już nie ma, to nadal jest to moje miejsce na ziemi”. W książce pokazany jest oczywiście nie tylko najsłynniejsze miasto Turcji ale różnorodność i kryzysy, które dotykają przeszłych i współczesnych Turków – strajki w parku Gezi, ludobójstwa Ormian i Kurdów, dzisiejszy prezydent, stosunki z Europą. W książce wspomina się o Mustafie Kemalu, Orhanie Pamuku, Nazimie Hikmecie, Latife Hanim. Jest też podejmowany problem chust, Kurdów i wielu innych problemach. Bardzo polecam tę książkę, szczególnie takim jak ja, dla których Turcja stanowi jeden z koników. I przepraszam oczywiście za odmianę nazwisk bo niestety jeszcze się języka tureckiego nie uczyłam.