Prywatne życie sułtanów. Sekrety władców Imperium Osmańskiego

Skąd u mnie zainteresowanie tego typu tematyką? Zaczęło się od serialu "Wspaniałe stulecie", którego tak na prawdę do dziś nie obejrzałam - nawet jednego odcinka. Opisy, które mnie zachęciły w jego przypadku przerzuciłam na książki. Tak zaczęło się poszukiwanie wszystkiego co ma związek z sułtanatem i Imperium Osmańskim. Pierwsza pozycja była zapoznaniem się z tematyką, druga to już ciekawość by zgłębić go bardziej, a każda kolejna to już po prostu chętka by wręcz przenieść się do tego świata, którego do tej pory nie znałam. Część pozycji to fikcja, część to dokument, a jeszcze inna część to fabularyzowane fakty. Tu do czynienia miałam akurat czystymi faktami, których potrzebowałam by poukładać sobie parę spraw.

John Freely tą książką podzielił się z czytelnikiem wieloma ciekawostkami i faktami. Podzielona na ciekawe rozdziały, które do siebie nawiązują daje nam możliwość szybkiego czytania, ale i wracania do konkretnych i interesujących nas aspektów. Co autor nam podaje na tacy?

Kto i kiedy wybudował Pałac Topkapi; czy istniała, a jeśli tak to czym była Klatka dla Książąt; który z sułtanów miał najwięcej dzieci, a który nie miał ich wcale; który kochał polowanie, a który wolał seks; który sułtan został zamordowany; którzy z nich byli szaleni; czy któryś był w stanie poświęcić się dla syna i dla niego abdykował oraz wiele, wiele innych.

I choć jest tego wiele to jednak kilku rzeczy mi brak jako, że zaciekawiona tematem zaczęłam go zgłębiać za pomocą internetu i nie tylko. Ale jak to mówią im mniej rzeczy w jednej pozycji tym więcej się ich przeczyta by dopiąć swego. Więc wychodzę z założenia, że nie ma tego złego co by na dobre nie wyszło. Jestem w stanie na te ubytki przymknąć oko z kilku powodów. Jednym z nich jest wiarygodność opisów, które funduje nam autor. Do tego słowniczek wyrazów oraz pisowni i wymowy, który przyznaję dość szybko zignorowałam, bo nie potrafiłam zapamiętać co i jak wypowiadać, więc czytałam tak jak mi było wygodnie i nie wybijać się z rytmu wracaniem i poprawianiem samej siebie. No i oczywiście drzewo genealogiczne - Sułtani z dynastii Osmanów, genealogia sułtanów oraz ich matki z oznaczeniem, które z nich były Valide Sultan.

Gdy dodamy do tego kilka przepięknych zdjęć Pałacu Topkapi, rycin oraz obrazów dostajemy na prawdę godną uwagi i poświęcenia czasu pozycję. Warto ją przeczytać nie tylko jeśli polubiliśmy "Wspaniałe stulecie". Jeśli kultura wschodnia oraz sułtanat są ci bliskie albo chcesz zacząć je poznawać to myślę, że to dobra pozycja by z nią taką przygodą zacząć. Już samo ukazanie różnic między naszą kulturą, a ich jest świetnym pretekstem by zajrzeć na strony "Prywatnego życia sułtanów. ..."

Więcej na:

[Adres usunięty]

Sułtańskie cienie czy serial wciąż trwa? Prywatne życie sułtanów. Sekrety władców Imperium Osmańskiego Johna Freely

Miewam czasami takie wrażenie, po lekturze książek, jakby ich autor spóźnił się ze swoim dziełem o jakieś pięć, sześć lat. Owszem książka może i nawet jest przyjemna, dobrze napisana, nawet czasami odkrywcza, ale po prostu w moim pojęciu spóźniona. Moda na nią minęła kilka lat wcześniej.

Takie uczucia przepełniały mnie po i w trakcie Prywatnego życia sułtanów… Johna Freely, wydanego przez krakowski „Znak” w 2017 r. Pozycja świeża, z pierwszej połowy roku, dość gruba czyli jest co czytać. Pytanie tylko po co? Dzieło Johna Freely to plon jego badań i dociekań nad Imperium Osmańskim, które od 1453 roku, od zdobycia Konstantynopola do 1918 roku dumnie dzierżyło prymat nad bliskim wschodem. Dynastia Osmańska, począwszy od Mehmeda Zdobywcy (Hahna) dumnie zmieniała oblicze Konstatynopola, który odtąd miał zwać się po wsze czasy Istambułem. Rozdziały książki to biogramy kolejnych mniejszych i większych sułtanów: jest zatem najciekawszy dla mnie i chyba dla wszystkich widzów bardzo popularnego serialu Wspaniałe Stulecie rozdział dotyczący Sulejmana Wspaniałego i jego słowiańskiej ( na pewno polskiej) żony Hurrem (Nadzieja), jest rozdział o Kara Mustafie, który za baty jakie otrzymał pod Wiedniem od naszego króla Jana III Sobieskiego, dostał od wielkiego wezyra jedwabny sznur- „Miałeś Chamie złoty róg, ostał ci się jeno sznur” – opis bardziej pasuje właśnie do Kara Mustafy niż do Jaśka z Wesela Wyspiańskiego. Co ciekawe, nie wiem czy to przypadek, czy celowy zabieg Johna Freely: po każdym wielkim sułtanie, wstępował na tron jakiś nieudacznik, narkoman, alkoholik czy babiarz po prostu. Przez kolejne strony zwiedzamy zatem rozbudowywany Pałac Topkapi, najpiękniejszy niegdyś kościół świata czyli Hagia Sophia- dziś jeden z największych meczetów, zwiedzamy pełne niegdyś haremy, łaźnie, jadalnie i komnaty w Pałacu Szczęśliwości. Jesteśmy wreszcie świadkami upadku domu Osmanów, cichej ucieczki po przegranej w 1918 roku wojnie, gdzie kilkoma samochodami, zabierając tylko najpotrzebniejszy dobytek, ostatni sułtan z dynastii osmańskiej, Mehmed VI, w 1922 roku, o zmroku opuszcza na zawsze Istambuł. Po nim będzie jeszcze tylko jeden przedstawiciel rodu Osmanów, ale nie jako sułtan lecz kalif, wygnany przez rodaków po rozwiązaniu kalifatu w 1924 roku.

Przyznam szczerze, że jakoś tak bez żalu skończyłem czytać tę opowieść. Ani mi po drodze z tureckimi sułtanami, ani z autorem książki Prywatne życie sułtanów Johnem Freely. W opisie na okładce czytamy informacje o tajemnych naradach, schadzkach, tajemnicach haremów itp. A dostajemy rzetelne, podbudowane naukowymi przypisami dzieło akademickie, które równie dobrze mogłoby nosić tytuł „Biografie sułtanów z dynastii Osmańskiej”. Ciekawe rozdziały np. o rabowaniu Konstantynopola w 1453 r. przeplatane są dłużyznami o mniej udolnych władcach. Najciekawszy dla polskich widzów serialu Wspaniałe stulecie rozdział o Sulejmanie Wspaniałym też na kolana nie powala. Książka jest rzetelnie napisana, udokumentowana . Pytanie tylko, czy była pisana jedynie dla naukowców i historyków orientu?

Kończę moje rozważania z uczuciem zawodu. Oto ciekawy skądinąd temat, jakoś dla Polaków bliski dzięki nieocenionym powieściom historycznym Sienkiewicza, nasze „przewagi nad Turycznem” skonfrontowane z książką Johna Freely bledną, duszą się wręcz. Nudni byli ci Osmanowie. Setki nałożnic, eunuchów, służby, haremy, prywatne zoo z lampartami i tygrysami, złote arrasy, kaftany, safianowe buty, perły, bakalie i tony szafranu w każdym posiłku, słowem cały, sulejmanowy background wydaje się nudny i przeciętny. Czy rzeczywiście sułtanów lepiej oglądać na filmach o Markizie Angelice niż o nich czytać?

John Freely, Prywatne życie sułtanów. Sekrety życia władców Imperium Osmańskiego, przeł. J. Hunia, A. Sak, Kraków 2017.

Maciej Samolej

Mnie osobiście książka bardzo rozczarowała i przytłoczyła ilością typowo historycznej wiedzy, która do poznania prywatnego życia sułtanów chyba nie jest najważniejsza. Oczywiście bratobójcza walka usankcjonowana prawem, zamknięte bramy haremu i ciągle problemy z wojskiem znacząco wpływały na prywatne życie sułtanów, ale nie tego oczekiwałam.

Początek książki czyta się niestety jak podręcznik historii, aż pożałowałam, ze musze przez nią przejść. Daty wojen, zwycięstw czy też przegrań. Opis całego pałacu w Satmbule (jeśli się nie mylę). To wszystko było tak nudne i nużące, ze chwilami nie wiedziałam co czytam. JEDNAK jak doszłam do rozdziału o Sulemanie Wspaniałym, czytało się co raz lepiej (Muszę przyznać, że jestem "fanką" "Wspaniałego Stulecia" i bardzo ciekawiło mnie co wydarzyło się po śmierci Sulejmana.) Zaczęło dziać się więcej niż same wojny, więcej szczegółów, miłości, namiętności , intrygi, zdrady itd.

I chodź nadal bywały fragmenty przy, których się nudziłam to jestem zadowolona, ze mogłam przeczytać tę książkę. Głównie z powodu zaspokojenia mojej ciekawości związanej z serialem "Wspaniałe stulecie". Dużym plusem książki sa także fragmenty listów Sulejmana i Roksolany, ale tez i innych osób towarzyszących sułtanom. Którzy opisywali życie sułtanów oraz osób, które były w jakiś sposób znimi związane  (matki, faworyty, dzieci, wezyrowie itd.)

Treść została napisana w bardzo łatwy do czytania sposób, więc momentami naprawdę szybko czyta się tą książkę. A czasem ciężko było się oderwać. W dodatku książka została zbogacona o zdjęcia pałaców oraz obrazów na których znajdują się ważne osobistości dla tamtych czasów. Za wiele ich nie ma bo raptem 8 stron, ale zawsze to coś ciekawego.

Ostateczne wrażenie jest bardzo dobre. Książkę polecić mogę wszystkim fanom serialu Wspaniałe Stulecie oraz miłośników historii. Zwłaszcza zagranicznej. 

Ostatnio w literaturze można zauważyć „trend” na arabskie klimaty. Powstają kolejne powieści, pojawia się coraz więcej reportaży oraz książek historycznych na ten temat. Do tej pory nie miałam okazji na własnej, czytelniczej skórze przekonać się czy również i ja poddam się tej modzie, dlatego z wielką przyjemnością przyjęłam propozycję od Wydawnictwa Znak zrecenzowania pozycji autorstwa Johnego Freely.

Imperium Osmańskie zawsze było kojarzone z ogromnym przepychem, bogactwem… i owianym woalem tajemniczości haremem. Czy nikt nie zastanawiał jak ponad pięćset lat temu rozumiany był luksus, w którym żyli kolejni sułtani? A może interesowaliście się tym w czyich rękach spoczywała faktyczna władza, kto był tak zwaną szarą eminencją na sułtańskim dworze? Jeśli tak, koniecznie musicie zajrzeć do pozycji Johnego Freely!

Prywatne życie sułtanów to przygotowana z niezwykłą dbałością o detale, lekcja historii. Autor skrupulatnie przedstawił czytelnikom całą linię władców z dynastii Osmanów, zaczynając na Osmanie I (XII-XIV wiek), a kończąc na Abdülmecid II (lata .20 XX wieku). John Freely przedstawił wszystkie intrygi, z którymi musieli się mierzyć bądź w których uczestniczyli kolejni władcy Imperium Osmańskiego; zapoznał czytelnika z upodobaniami poszczególnych sułtanów oraz przybliżył wielkie miłosne uniesienia, które miały miejsca na sułtańskim dworze.

Przelanie ponad 800 lat tureckiej historii na niespełna 400 stronach książki to nie lada wyzwanie. Nic więc dziwnego, że niektóre wątki wręcz prosiły się o jakieś rozwinięcie. Nie mniej jednak przedstawienie władającej w Imperium dynastii jest na tyle dobrze skonstruowane, że może dać dość dokładne pojęcie tego egzotycznego świata. W lekturze występuje tak dużo imion, że łatwo można pogubić się w tych zawiłych powiązaniach – kto jest bratem tego, a kto wnukiem takiego – dlatego na końcu znajduje się zgrabne drzewo genealogiczne Osmanów, które pozwala czytelnikowi na szybkie ułożenie sobie wszystkiego. Podobnie sprawa przedstawia się z wyrazami i terminami tureckimi – ich objaśnienie można znaleźć w słowniczku na końcu. Szkoda, że przypisy nie pojawiały się na tej samej stronie, wtedy nie trzeba byłoby „latać” po całej książce.

Tytuł książki daje możliwość przypuszczać, że w środku czeka nas spotkanie z sułtanami „prywatnie”, niestety w większości lektury przytaczane są polityczne zagrywki, więc poznajemy władców od tej drugiej, „zawodowej” strony.

Sam warsztat autora można jak najbardziej ocenić na plus, tym bardziej, że nie starał się w żaden sposób fabularyzować, ani wchodzić w psychikę przedstawianych przez siebie postaci. Ponadto nie oceniał ich czynów, dając czytelnikowi pole do własnych przemyśleń i opinii.

Moje pierwsze spotkanie z „arabskim” światem uważam za jak najbardziej udane. Nie jestem pewna czy odnalazłabym się z powieści w tych klimatach, ale za to literatura faktu i książki historyczne jak najbardziej za mną przemawiają. Z pewnością dalej będę poszukiwać takich pozycji i mam nadzieję, że te przyszłe spotkania będę tak samo owocne jak te z Prywatnym życiem sułtanów.