Pruska zagadka

Czy Szanowny Czytelnik lubi podróże koleją żelazną? Ten sprzed wieku z pewnością potraktuje to pytanie jak zapowiedź czegoś niezwykłego i pięknego zarazem, wszak to niezwykle szlachetny środek komunikacji. Czytelnik współczesny być może również odpowie twierdząco na zadane pytanie. On jednak potraktuje jazdę pociągiem jako coś zupełnie naturalnego, jeśli wsiądzie do nowocześnie wyposażonego przedziału i nie spędzi w nim zbyt wiele cennego czasu, będzie zadowolony.

Pewien literacki bohater, któremu przyszło żyć u progu XX wieku, także traktował kolej "jako zwykłą normalność", wsiadał do pięknego przedziału pociągu renomowanej linii Berlin - Królewiec, czytał gazetę i czasem wdawał się w miłą pogawędkę ze współpasażerkami. On był człowiekiem światowym, pochodził z nowoczesnej i modnej metropolii, rozumiał fenomen przemieszczania się ludzi. Lubił podróże koleją, stukot kół, atmosferę dworca a nawet "sapanie lokomotywy".

Pewnego lutowego dnia 1901 roku wyruszył z Berlina do Prus Zachodnich. Nazywał się Ignaz Braun i był wyjątkowo zdolnym inspektorem policji carskiej czasów panowania Wilhelma II Hohenzollerna. Za jego życie osobiste i karierę zawodową odpowiada pisarz Piotr Schmandt, który powołał go do istnienia na kartach swej powieści "Pruska zagadka".

Tym samym pisarz zapoczątkował cykl kryminalny w stylu retro, czyli "Sprawy inspektora Brauna" i pozwolił czytelnikom przenieść się w czasie do świata sprzed stu lat. Autor napisał książkę "Pruska zagadka" w 2007 roku, otrzymał za nią I Nagrodę Costerina, Targów Książki promujących literaturę kaszubską i pomorską. W 2010 roku pojawiła się kolejna powieść z udziałem inspektora Brauna - "Fotografia", zaś trzecia w serii "Fabryka pokory" ukazała się w 2015 roku.

"Pruska zagadka" była w Polsce wydawana kilkukrotnie, miałam możliwość przeczytania trzeciego wydania książki z roku 2014, o nim opowiem.

Powieści w stylu retro charakteryzują się kilkoma ważnymi elementami. Ich fabuła rozgrywa się w latach minionych, entourage jest ściśle związany z epoką historyczną a zagadka kryminalna nawiązuje do najlepszych wzorców rodem z twórczości Agaty Christie lub Artura Conana Doyle'a. Kryminały retro mają swój niezaprzeczalny urok, wprowadzają odbiorcę w świat, który minął bezpowrotnie, ale na kartach powieści ożywa na nowo i wyzwala nostalgię.

"Pruska zagadka" to kryminał w stylu retro z krwi i kości, napisany barwnie, z misternie utkaną intrygą i wolno prowadzonym śledztwem, które możemy analizować i delektować się jego szczegółami. Ciekawie zaprezentowana przeszłość, która wyłania się zza rogu każdej budowli, piękna okolica, atmosfera budzącej się do życia wiosennej przyrody to ogromne atuty powieści. Piotr Schmandt przenosi nas na prowincję państwa pruskiego, do Wejherowa. W tym miasteczku, którego historię autor przybliża nam z dużym talentem (od założenia przez Jakuba Wejhera w połowie XVII wieku do początku XX wieku, w którym mieszkańcy, podobnie jak wielu im podobnych, prowadząc sklepiki i składy handlowe dbali o pomyślność pruskiej monarchii) doszło do zbrodni zakłócającej spokój i ustalony porządek. W miasteczku, w którym wszystko było z góry zaplanowane i każdy mógł czuć się bezpiecznie, zdarzyło się coś zgoła niepojętego. Osiemnastoletni uczeń Królewskiego Gimnazjum Johannes Wenders zaginął w niejasnych okolicznościach, następnie w okolicy pojawiło się jego ciało, w istocie zaś okaleczone kawałki podrzucane przez sprawcę lub sprawców w ścisłej tajemnicy. Lokalni stróże prawa nie byli w stanie rozwiązać zagadki brutalnego morderstwa, w trosce o prestiż państwa do Wejherowa wysłano młodego i utalentowanego inspektora Browna. Elegancki, obyty w świecie, mieszkaniec Berlina przybył na prowincję, by jak najszybciej doprowadzić do zakończenia trudnego śledztwa.

Dyskretna elegancja (garnitury szyte na miarę), maniery najwyższych lotów, skrupulatny sposób prowadzenia trudnej sprawy spowodowały, że inspektor Ignaz Braun od początku zdobył moją sympatię. Jego sposób bycia, ukazany w kontraście do małomiasteczkowych zwyczajów mieszkańców Wejherowa, to jedynie wstęp do przedstawienia różnic funkcjonujących w społeczeństwie pruskim. Mała społeczność nie była wolna od wspólnych oskarżeń na tle religijnym (ewangelicy, katolicy, żydzi), poddawała się wpływom kulturkampfu i realizowała założenia Hakaty. Wszystko to oczywiście kładło się cieniem na relacjach międzyludzkich, które miał możność badać szanowny inspektor. Intrygi, skrywane tajemnice, namiętności i fobie nadawały kolorytu ludziom, z którymi przyszło zmierzyć się policjantom. Funkcjonowali w czasie, który wymagał od nich jasnych wyborów i jednoznacznych postaw.

Piotr Schmandt zaludnił powieść ciekawie skonstruowanymi postaciami: urzędnikami państwowymi, rzemieślnikami, kupcami, służbą domową. Każdy ma swój niepowtarzalny charakter, nazwisko (często prawdziwe), wygląd, uczucia i myśli. Czytając powieść zaglądamy do ich domów, warsztatów i kościołów. Sporo miejsca autor poświęcił sprawom, które są mu bardzo bliskie. Dlatego wiele uroku mają opisy okolicznych krajobrazów, potraw serwowanych w domach i miejscowym hotelu, kalwaria wejherowska wkomponowana w piękną przyrodę i bukowe lasy. Efektem znajomości kwestii teologicznych pisarza jest ponadto szczegółowe przedstawienie Misterium Męki Pańskiej oraz tradycji wielkanocnych na Kaszubach, np. "dyngowanie" gałązkami jałowca.

Język powieści jest bardzo plastyczny i zróżnicowany, bohaterowie posługują się słownictwem w zgodzie z epoką, w której przyszło im żyć. Ponadto czytają i prenumerują ówczesne gazety (choć nie zawsze każda gazeta zostaje wykorzystana zgodnie z podstawowym przeznaczeniem). Wszystkie elementy świata przedstawionego w "Pruskiej zagadce" budują realistyczny obraz lat minionych, pięknie uzupełniają wiedzę o skomplikowanej historii współczesnego Pomorza. Korektorzy książki musieli być również pod wielkim wrażeniem opisanego świata, ponieważ umknęły ich uwadze niektóre nieprawidłowości w tekście (literówki, błędne słowa), ale wybaczam im tę niedogodność. Sprawa kryminalna jest intrygująca (pomysł na jej opisanie Piotr Szmandt zaczerpnął z prawdziwej zbrodni dokonanej na początku XX wieku w Chojnicach), akcja niespieszna jak życie, które wiedli ludzie z początku ubiegłego stulecia. Ich dawny świat minął, ale jego klimat pozostał, na starych fotografiach i pocztówkach oraz w powieści, która na nowo odmalowała pruski oleodruk. A na nim dżentelmeni i damy w gustownych kapeluszach przechadzające się uliczkami małego miasteczka. Może zajrzą do cukierni, przysiądą na ławce przy rynku pod pomnikiem cesarza, może jeszcze zdążą przed odjazdem kolejnego pociągu? Postęp wkracza nieubłaganie w ich życie wraz z rozbudową kolei, nowymi ideami oraz nowoczesnymi metodami śledczymi (początki metody daktyloskopijnej Sir Francisa Galtona), którym inspektor Braun chętnie się poddaje.

Chętnie wkroczę ponownie do świata wykreowanego przez Piotra Szmandta, aby smakować kolejne przygody szlachetnego inspektora. Na szczęście przede mną jeszcze dwie części kryminalnego cyklu.

Polecam łaskawej uwadze Szanownych Państwa.

"Rzeka nie doznaje metamorfozy w ukryciu, człowiekowi się to zdarza."

Bardzo ciekawa i wciągająca powieść kryminalna, najwięcej radości sprawia nam spokojne zaczytywanie się w niej, dostrzeganie wszelkich niuansów i przenikanie do niepowtarzalnej atmosfery. Intrygująca fabuła, mnogość interesujących wątków, mroczne tajemnice i sprawnie prowadzona narracja, powodują, że ciężko jest nam oderwać się od książki. Z każdym rozdziałam coraz mocniej zagłębiamy się w jej pasjonujący świat. Zakończenie zaskakuje, nie takiego obrotu spraw i rozwinięcia akcji spodziewaliśmy się. "Pruska zagadka" dostarcza dużej satysfakcji czytelniczej, zapewnia wiele godzin przyjemnego zaczytania, takiego z elegancją i ze smakiem, refleksją i nostalgią do minionych czasów, wywołująca pragnienie natychmiastowego sięgnięcia po kolejny tom serii.

Autor wykreował rewelacyjny klimat, przepełniony historią początku dwudziestego wieku. Doskonale wprowadza czytelnika w ówczesne realia społeczne i obyczajowe Prus Zachodnich. Przenosimy się do Wejherowa z 1901 roku, przyglądamy się bliżej życiu jego mieszkańców, uwarunkowaniom politycznym, religijnym, trendom narodowościowym zauważalnym wśród społeczeństwa. Jesteśmy pod wrażeniem wielkiej dbałości o szczegóły przedstawianego tła, z lekkością i łatwością wtapiamy się w miasto, znakomicie odnajdujemy się na jego uliczkach, poddajemy niepowtarzalnemu urokowi, zaglądamy do sklepików, młyna, kościoła, z pełnym zaangażowaniem uczestniczymy w wydarzeniach odbywających się w nim. Warto zwrócić uwagę na świetnie prowadzone dialogi, dostosowane do epoki, zwiększające intensywność odbioru treści i dające wrażenie realności przedstawianej opowieści.

W mieście, gdzie niemal wszyscy się znają, makabryczna zbrodnia dokonana na osiemnastoletnim gimnazjaliście, Johannie Wendersie, wywołuje wśród mieszkańców ogromne zawirowania, niepokój, plotki, podejrzenia i wzajemne oskarżenia. Wzrastają oczekiwania na jak najszybsze wyjaśnienie sprawy, ujawnienie tożsamości mordercy i oddanie go w ręce sprawiedliwości, tak aby życie wróciło do normalności. W celu rozwiązania zagadki morderstwa z berlińskiego wydziału zabójstw oddelegowany zostaje młody, ambitny, nadzwyczaj dociekliwy inspektor Ignaz Braun, pracujący niezwykle metodologicznie i dedukcyjnie. Człowiek cieszący się dużym poważaniem ze względu na wysoką skuteczność osiąganą w detektywistycznym świecie. To bardzo sympatyczna postać, szybko zaprzyjaźniamy się z nim, odpowiada nam świetnie wykreowany i wyrazisty profil. Z zainteresowaniem obserwujemy zmierzanie się Ignaza z niełatwym wejherowskim wyzwaniem zawodowym. Jednocześnie chętnie przyglądamy się życiu prywatnemu, gdzie również wiele się dzieje i wywołuje w nas serdeczne odczucia.

[Adres usunięty]

Dlaczego warto sięgnąć? Odpowiem krótko. "Pruska zagadka" to powieść nie tylko świetnie napisana, niesamowicie klimatyczna, z wyjątkowym, zapadającym w pamięci bohaterem. To książka, którą mimo niespiesznej akcji, czyta się niebywale przyjemnie i po zakończeniu której ma się ochotę na więcej. Zdecydowanie polecam wszystkim miłośnikom kryminału retro.

Szerzej o książce na moim blogu:

[Adres usunięty]