– Co pani myśli o amerykańskim systemie gwiazd, Madame? – zapytał reporter. – Och! – zawołała wspaniała aktorka z najpiękniejszym akcentem. – Myślę, że jest to najgorsza rzecz na świecie. Jak mogłabym myśleć inaczej? Jest nędzny, ohydny i do tego niszczy geniusz. To jest śmierć sztuki. Och! Gdyby tylko pan wiedział, jak ciężko jest wyjść na scenę i grać ze słabym zespołem. Usłyszeć, jak ktoś mówi: „Ach, to ona. Zobacz, jaką ma piękną sukienkę”. Stać za sceną i wiedzieć, że żaden aktor nie przyciąga uwagi, a ta wspaniała publiczność tylko czeka, aby pożreć cię oczami i przez cały wieczór omawiać twój strój. Naprawdę, bardzo ciężko jest być tak zwulgaryzowanym. W Europie ludzie kochają sztukę za jej zalety artystyczne, literackie. Nie przychodzą do teatru, aby zobaczyć konkretną aktorkę i jej suknię, zaspokajając przez cały wieczór czystą ciekawość. Wszyscy aktorzy muszą być i widziani, i słyszani. Wszystkie wersy autora muszą być uważnie wysłuchane. Tymczasem system „gwiazd” stawia jednego aktora przed publicznością jako żywą ciekawostkę. Jego głównym celem jest zarabianie pieniędzy dla menedżerów, i to też robi.
„The Denver Republican”, 17 sierpnia 1886
Z wielu powodów nie należy traktować omawianego tomu jako publikacji adresowanej do wąskiego kręgu historyków teatru. Opublikowane materiały nie tylko znakomicie uzupełniają naszą wiedzę o zawodowych dokonaniach Modrzejewskiej, lecz także pozwalają przyjrzeć się życiu codziennemu aktorki, jej przyzwyczajeniom i codziennym rytuałom, które nie pojawiają się na kartach wielokrotnie wznawianej, kanonicznej „opowieści biograficznej” autorstwa Józefa Szczublewskiego. Wyłaniający się z książki prywatny portret wybitnej aktorki z całą pewnością zainteresuje zarówno badaczy, jak i czytelników zafascynowanych historią życia codziennego, dla których rozważania na temat strojów, diety, używek czy czystości garderób w amerykańskich teatrach są ważniejsze od artystycznego mitu wykreowanego przez krytykę i… samą Modrzejewską.
Z recenzji dr. hab. Krzysztofa Kurka, prof. UAM
O autorce
Alicja Kędziora – profesor w Instytucie Kultury Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zajmuje się historią teatru i teatrem współczesnym, zwłaszcza w jego wymiarze instytucjonalnym. Autorka monografii Polskie życie teatralne w Rosji (1882–1905) (2007) i Ikonografia teatralna „Tygodnika Illustrowanego” (1859–1939). T. 1–2 (2018), kilkudziesięciu artykułów naukowych oraz opracowań źródeł. Kierownik Pracowni Dokumentacji Życia i Twórczości Heleny Modrzejewskiej UJ i wiceprezes Fundacji dla Modrzejewskiej. Członek Komisji Zarządzania Kulturą PAU. Kuratorka projektów kulturalnych i społecznych.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura faktu
Co dokładnie zawiera książka "Postanowiłam się nie zestarzeć!" poza opisem kariery scenicznej aktorki?
Publikacja ta skupia się na niepublikowanych wcześniej źródłach, które ukazują prywatne życie, dietę oraz codzienne rytuały Heleny Modrzejewskiej. Czytelnicy odnajdą tu szczegółowe relacje dotyczące jej nawyków, używek, a nawet dbałości o czystość garderoby w amerykańskich teatrach. Autorka zestawia te intymne szczegóły z profesjonalną działalnością artystki, tworząc wielowymiarowy portret kobiety walczącej z upływem czasu. Jest to rzetelne opracowanie materiałów źródłowych, które rzucają nowe światło na postać znanej tragiczki.
Czy jest to klasyczna biografia, czy raczej zbiór dokumentów źródłowych i naukowych analiz?
Książka stanowi opracowanie materiałów źródłowych i dokumentów, które wykraczają poza ramy tradycyjnej, fabularyzowanej opowieści biograficznej. Alicja Kędziora prezentuje w niej autentyczne wywiady, listy i zapiski, które pozwalają na samodzielną interpretację losów artystki. Teksty te są opatrzone komentarzem eksperckim, co ułatwia zrozumienie kontekstu historycznego i instytucjonalnego teatru tamtej epoki. Publikacja pełni funkcję naukowego kompendium wiedzy, zachowując przy tym przystępność dla pasjonatów historii.
Jakie unikalne informacje o amerykańskiej karierze Modrzejewskiej można znaleźć w tej pozycji?
Książka zawiera krytyczne spojrzenie aktorki na amerykański system gwiazd oraz realia pracy w tamtejszych zespołach teatralnych. Znajdziemy tu zapisy rozmów, w których Modrzejewska otwarcie krytykuje komercjalizację sztuki i powierzchowność ówczesnej publiczności. Autorka przybliża logistykę podróży teatralnych oraz wyzwania, z jakimi mierzyła się polska artystka na obczyźnie. Dzięki tym źródłom dowiadujemy się, jak wyglądało zaplecze wielkich produkcji, które budowały legendę "Madame" w Stanach Zjednoczonych.
Czy treść tej książki powiela fakty opisane w znanej biografii autorstwa Józefa Szczublewskiego?
Prezentowane materiały stanowią cenne uzupełnienie kanonicznej biografii Szczublewskiego, wprowadzając wątki pominięte w jego narracji. Skupiają się one na sferze prywatnej i codziennej, która często znikała pod warstwą artystycznego mitu wykreowanego przez krytykę. Czytelnik otrzymuje dostęp do detali dotyczących strojów czy diety, które nie były priorytetem w starszych opracowaniach historycznych. Jest to zatem pozycja niezbędna dla osób chcących poznać pełniejszy, mniej posągowy obraz Modrzejewskiej.
Dla jakiego typu czytelnika ta specjalistyczna publikacja o Modrzejewskiej nie będzie odpowiednim wyborem?
Książka ta nie jest odpowiednia dla osób poszukujących lekkiej, beletrystycznej opowieści o życiu gwiazdy bez naukowego aparatu krytycznego. Ze względu na swój źródłowy charakter i dużą szczegółowość, może ona przytłoczyć czytelników, którzy nie są zainteresowani historią teatru lub analizą dokumentów. Osoby oczekujące wartkiej akcji i dialogów zamiast autentycznych listów i relacji prasowych poczują niedosyt formą tego opracowania. Publikacja wymaga od odbiorcy skupienia oraz zainteresowania detalami z zakresu historii życia codziennego XIX wieku.
