Popiół i kurz

Zastanawialiście się kiedykolwiek, co się dzieje po śmierci? Jestem przekonana, że większość z nas co najmniej raz w życiu zadała sobie to pytanie. Dlatego może ciekawszym pytaniem byłoby pytanie: sądzicie, że co jest po śmierci? Odpowiedzi może być tak wiele. Różne religie przedstawiają najróżniejsze wizje, choć akurat w naszej kulturze chyba najbardziej popularna jest ta mówiąca o piekle i niebie. Po śmierci może dojść do reinkarnacji. A może naprawdę otaczają nas niewidoczne dusze. Albo po prostu nie ma nic. Jesteśmy tylko częścią natury i odchodzimy, gdy nadchodzi nasz czas. Nie ma na świecie człowieka, który znałby odpowiedź opartą na dowodach albo choćby rzeczywistym powrocie z zaświatów po długim czasie. Choć jeśli mam być szczera, to mnie najbardziej zawsze przerażała wizja reinkarnacji człowieka w człowieka. Wiem, że wiele osób marzy, żeby tak właśnie było. Jednak myśl, że umieramy, rodzimy się, ponownie żyjemy nieświadomi, co jest dalej, by znowu umrzeć i ta w kółko wcale mnie nie pociesza. Lubię znać odpowiedzi, a to by oznaczało, że nigdy nie będę choćby blisko jej poznania.

Poza naszym światem jest coś dalej, coś, gdzie przenosimy się, gdy umieramy. Jednakże jest też świat Pomiędzy, gdzie czasami zdarza się, że ktoś utknie. Często są to samobójcy albo ludzie, którzy czegoś nie skończyli na czas. Lecz to nie jest żadna zasada. Nikt do końca nie wie, na jakich zasadach funkcjonuje świat Pomiędzy. Jedno jest pewne – dominuje tam popiół i kurz, a wśród niego kryją się istoty ludziom nieznane, w żaden sposób bliżej nieopisane. Tam nie mają prawa pojawiać się żywe istnienia. Czy na pewno?

O twórczości Jarosława Grzędowicza słyszałam wiele pozytywnych opinii. Choć chyba jego najbardziej rozpoznawalnym dziełem jest cykl "Pana Lodowego Ogrodu". Miałam styczność z tym cyklem, jednak było to w czasie matury, więc nie poświęciłam mu należytej uwagi i też nigdy nie dokończyłam pierwszego tomu. Wynikało to wyłącznie z braku czasu i zmęczenia. Teraz razem ze wznowieniem "Popiołu i kurzu" czuję potrzebę, by dać autorowi wreszcie prawdziwą szansę i przekonać się, czy i ja odnajdę się w jego świecie fantastyki. Czy już po przeczytaniu mam pozytywne wspomnienia z czytania powieści?

Największą zaletą "Popiołu i kurzu" w moim odczuciu jest sam pomysł. Od pierwszych stron byłam pod olbrzymim wrażeniem, jak sprawnie autor wykorzystał dość popularne motywy i rozważania, by następnie spojrzeć na nie z całkowicie innej perspektywy i stworzył dzieło niesztampowe. Nie ogranicza się ono w żaden sposób, tylko odważnie idzie krok do przodu, uderzając w wiele schematów. Jestem olbrzymią zwolenniczką takich rozwiązań. Zawsze byłam przekonana, że stworzenie czegoś całkowicie odmiennego w tej chwili jest już prawie niemożliwe, a wykorzystanie czegoś znanego i wykreowanie czegoś unikatowego jest już wręcz niemożliwe.

Sam styl jest charakterystyczny, więc podejrzewam, że jeśli autor utrzymuje go w pozostałych powieściach, jest w pewien sposób jego znakiem rozpoznawczym. Dla mnie to kolejny aspekt, który jako czytelnik mocno cenię. Lubię mieć okazję, by przywiązać się do danego pisarza. Jednak w tym miejscy spotkałam pierwszą przeszkodę. Nie umiałam się wgryźć w historię, przez co byłam dość rozkojarzona i musiałam pilnować swojego skupienia. Łatwo traciłam wątek, łatwo powracałam do rzeczywistego świata. W pewnym sensie to dość uciążliwe podczas czytania książki.

Poza tym zostałam oczarowana niesamowitym klimatem historii, który wydzierał ze stron i wpływał na mój nastrój. Mimo moich małych problemów ze stylem, byłam w stanie wyczuć pewną specyficzną atmosferę pozwalającą mi na lepsze zrozumienie podstaw świata Pomiędzy. Z tego też względu przez pierwszą połowę "Popiołu i kurzu" bawiłam się wyśmienicie i byłam w stanie wybaczyć wszystkie niedociągnięcia, które rzucały mi się w oczy. Niestety w drugiej połowie nagle akcja przyspieszyła, co początkowo wydawało mi się całkowicie naturalne, lecz z czasem wprowadziło niepotrzebny chaos. Miałam wrażenie, że sam pisarz znudził się tą historią albo nie do końca miał pomysł na jej poprowadzenie. Wtedy zaczął załamywać się ten oczarowujący klimat, pojawiło się też wiele niepotrzebnych scen. Natomiast niektóre wątki traciły swój potencjał lub ogólnie były pomijane. W efekcie czułam olbrzymi niedosyt i zniechęcenie do pewnych rozwiązań fabularnych. Po samym przeczytaniu powieści pozostawiło to niesmak.

Parę słów wypada też wspomnieć o bohaterach. Nie było ich zbyt wielu, ale też nie pojawiła się taka potrzeba. Ta garstka epizodycznych postaci i główny bohater w moim mniemaniu wystarczyli. Tym bardziej że jak już się pojawiali, to byli wspaniale wykreowani. Część cech było wyolbrzymione, co nadawało powieści delikatny klimat karykaturalny. Odczuwałam to przy głównej postaci, lecz przez nią wybrzmiewała ceniona przeze mnie synteza wad i zalet. Nikt oczywiście nie jest idealny, ale nie istnieje też magiczna linia, gdzie po jednej stronie znajdują się zalety, a po drugiej wady. Pisarze często o tym zapominają. Cechy osobowości i charakteru często mieszają się i mają swoje pozytywne oraz negatywne strony. Cieszę się, że w powieści dało się to wyczuć.

Zależy mi, żeby zwrócić uwagę na aspekt zaburzenia psychicznego, które tu się pojawia. Chyba mam już pewne skrzywienie zawodowe, choć samego zawodu jeszcze nie mam. Studia swoje robią. W "Popiele i kurzu" pojawia się subtelnie przedstawiona schizofrenia. Od razu wspomnę, że to nie jest żaden obraz objawów, leczenia czy czegoś bardziej konkretnego. Parę tylko słów, ale na tyle ciekawych, że dla osób troszkę znających chorobę stawia całą powieść pod znakiem zapytania. Dla mnie było to mocno fascynujące i zadawałam sobie ciągle pytanie, gdzie się kończy świat fantastyki, a gdzie zaczyna ten rzeczywisty.

Jak łatwo się domyśleć z początkowych słów mojej recenzji, cała powieść nakierowuje na refleksję, co jest po śmierci i czy tak naprawdę nasze życie ma jakikolwiek sens, czy w ogóle chcemy, żeby miało sens. W całym mroku opowieści jest to głębsza strona historii i pozwalająca na personalne przemyślenia bez oceniania.

"Popiół i kurz" to bez wątpienia bardzo ciekawe i odmienne dla mnie doświadczenie. Moje odczucia są mocno ambiwalentne i najchętniej rozgraniczyłabym pierwszą połowę powieści i drugą, ponieważ nie jestem w stanie z powieści wyciągnąć spójnego obrazu. Niemniej fantastyczny i wręcz miejscami innowacyjny pomysł oraz klimat zrobiły na mnie wystarczająco dobre wrażenie, by nadal z podekscytowaniem planować sięgnięcie po pozostałe pozycje pisarza.

W roku 2021 Fabryka Słów zabrała się za nowe wydania kilku ze swoich powieści lub całych serii. Na początku otrzymaliśmy i wciąż dostajemy kolejne części "Księgi całości" Feliksa W. Kresa, zapowiedziane zostało nowe wydanie klasyki polskiej fantastyki, przez wielu uważana za najlepszą polską serię fantasy, czyli "Pan Lodowego Ogrodu" Jarosława Grzędowicza oraz jeszcze jedna książka tego autora, o której dzisiaj mowa, "Popiół i kurz". Na początku czerwca otrzymaliśmy tę powieść w całkowicie nowej odsłonie i jak dla mnie jest to najlepsze wydanie. Projekt okładki jest dla mnie świetny, lubię błyszczące elementy, które znajdziemy i tutaj, wstążeczka jako zakładka, co jest normą w Fabryce przy okładce zintegrowanej, ale prawdziwe skarby znajdziemy w środku. Oczywiście mowa tu o ilustracjach Dominika Brońka, o którym mówię na blogu nie po raz pierwszy. Rysunki, zarówno stronicowe jak i małe ilustracje na marginesach są piękne i klimatyczne, po prostu trzeba je zobaczyć.

No dobrze, ale o czym jest ta pięknie wydana książka, bo jednak treść jest najważniejsza...

Nie wiadomo czy istnieje niebo oraz piekło, ale piętro wyżej znajduje się świat Pomiędzy, składający się z popiołu i kurze. Pełno tam demonów, czychających na zagubione dusze oraz osób, które nie wiedzą, że umarły. Tam właśnie przenosić się może główny bohater, zwący się Charonem. Jeśli znacie mitologię, to wiecie już czym się ON zajmuje. W prologu, który tak naprawdę jest osobnym opowiadaniem o tytule "Obol dla Lilith" poznajemy Charona, który sam o sobie mówi, że jest szalony oraz jego niezwykłe umiejętności i charakterystykę świata pomiędzy. Przewijają się tam również demony nagłej śmierci, skeksy, przedmioty, które ratują życie i bardzo zła kobieta.

Opowiadanie-prolog mi się podobało, lecz dalsza część to już pełnoprawna powieść, która dla mnie różni się nieco od prologu. Przede wszystkim akcja płynie wolniej, mamy trochę dygresji oraz wspomnień. Dzięki nim lepiej poznajemy bohatera, a także świat Pomiędzy oraz jego "mieszkańców", ale niezbyt popycha to nam akcję do przodu. Do tego niektóre rozwiązania mnie nie przekonały, inne wręcz przeciwnie, choć samo zakończenie mi się podobało. Myślę, że styl autora i taka powolna fabuła nie spodobają się każdemu, lecz warto dać tej książce szansę. Uważam również, iż lepiej sprawdziłaby się tutaj koncepcja ze zbiorem mocnych opowiadań o życiu po śmierci. Podzieliłbym zatem książkę na krótsze formy pisane, złączone być może jednym jakby wątkiem głównym. Są postaci w "Popiele i kurzu", które zasługują na własne pięć minut.

Reasumując, "Popiół i kurz" to książka naprawdę dobra, ale wybitną jej nie nazwę, pomimo Nagrody im. Zajdla w 2006 roku. Może po prostu nie moje klimaty, ale i tak nie żałuje czasu poświęconego na jej przeczytanie. Każdy znajdzie w niej coś dla siebie, mamy wątek romantyczny, detektywistyczny, bohaterowie snują filozoficzne i teologiczne dysputy, a między tym wszystkim przewijają się motywy historyczne. Niezły misz-masz, ale na pewno coś w tej książce się Wam spodoba, nawet jeśli nie lubicie czytać, to wtedy wspomniane ilustracje. Polecam przeczytać, bo według mnie po lekturze powieści zaczniecie nieco myśleć i zastanawiać się, jak to może wyglądać po śmierci. Po przeczytaniu jej zostaną Wam miłe wspomnienia i rozmyślania, a nie tylko popiół i kurz...

Uwielbiam motyw demonów i życia pozagrobowego w książkach, więc nic dziwnego, że już od pierwszych stron historia bardzo mnie zaintrygowała. Szczególnie podobał mi się prolog, który był moim zdaniem najciekawszą częścią książki i znakomicie wprowadził mnie w świat wykreowany przez autora. Cała powieść ma naprawdę świetny, mroczny klimat, który sprawił, że po skończeniu lektury ciągle jeszcze o niej myślałam i było mi żal, że to już koniec.

Główny bohater był w moim odczuciu bardzo ciekawy i dający się lubić, jednak szkoda, że resztę postaci autor potraktował trochę zbyt pobieżnie i wolałabym, żeby wątki, w których one występowały były troszkę bardziej rozwinięte. Podobne mam zastrzeżenia jeśli chodzi o sam finał historii, a właściwie pewnego wątku, który jednak zakończył się zbyt szybko i nagle, ale koniec końców uważam, że nie było to aż takie złe i nie zepsuło mi frajdy z czytania. Po prostu spodziewałam się nieco innego rozwiązania.

Podsumowując, myślę, że jest to naprawdę godna uwagi pozycja, mimo kilku drobnych mankamentów. Zdecydowanie klimat i elementy nadprzyrodzone są jej najmocniejszą stroną i dzięki nim historię czyta się wspaniale, a kolejne strony przewraca się z niecierpliwością i zapartym tchem. Sądzę, że jest to idealna książka na zbliżające się wakacje. Polecam! 😊

POMIĘDZY ŻYCIEM I ŚMIERCIĄ

„Popiół i kurz” to kolejna świetna powieść Grzędowicza, jednego z najciekawszych i najlepszych rodzimych fantastów. Nagrodzona Zajdlem za rok 2006, powraca teraz w nowej edycji. I kto nie czytał, a lubi dobrą fantastykę – wcale niekoniecznie rodzimą – powinien po książkę sięgnąć, bo nawet, jeśli nie wszystko wyszło idealnie, to naprawdę kawał bardzo dobrej lektury, wartej poznania.

Punktem wyjścia dla fabuły staje się tu znane wcześniej miłośnikom Grzędowicza opowiadanie „Obol dla Lilith”, gdzie główny bohater przychodzi z pomocą swojemu siostrzeńcowi. Ale to jedynie wstęp, prolog. Bo bohater jest łącznikiem miedzy tym światem, a tamtym. Kimś poruszającym się w Świecie Pomiędzy zapełnionym widmami naszej egzystencji. Zaświaty są dalej, miejsce żywych ludzi, gdzie indziej. On potrafi tu zawitać. I prowadzi dusze dalej. Ale dokąd właściwie? Zresztą to nie jedyne, czym musi się zająć, bo kiedy ginie zaprzyjaźnionych mnich, bohater będzie musiał rozwikłać zagadkę jego śmierci.

Moje pierwsze spotkanie z prozą Grzędowicza wypadło niepewnie, z ostrożnością. Styl przypadł mi do gustu, ale jeszcze nie byłem przekonany do ogółu wizji. Szybko się to zmieniło. Bo Grzędowicz nie tylko dobrze pisze, ale wie, o czym chce pisać, jak poprowadzić akcję i miewa naprawdę udane pomysły. Owszem, jak każdemu autorowi, nie wszystko wychodzi mu idealnie, ale i tak jego powieści i opowiadania stanowią jedne z najlepszych, jakie rodzima fantastyka – szczególnie ta współczesna – ma do zaoferowania.

„Popiół i kurz” to powieść złożona z dwóch samodzielnych tekstów. Pierwszym jest wspomniane już opowiadanie, drugim jest nowela, rozmiarami całkiem bliska powieści. Oparte na micie Charona, podlane azjatyckimi czy growymi („Silnet Hill”?) inspiracjami, i całkiem solidną dawką swojskości, oba teksty to nastrojowe historie, z dobrym klimatem, udanym zapleczem obyczajowym (szczególnie w tej pierwszej) i akcją. Jest tu nawet – w drugiej części – wątek iście kryminalnej zagadki, ciekawie łączący elementy thrillera z grozą i fantastyką. Owszem, w tej drugiej części „Popiołu i kurzu” zdarzają się przeciągnięte momenty czy sceny z nie do końca wykorzystanym potencjałem, co najmocniej widać w pospiesznym finale, ale nie zmienia to faktu, że jako całość to bardzo udana lektura.

I bardzo dobrze napisana, w sposób pozbawiony nadmiaru słów i rozpisywania się, jest za to dobry dobór słów, pewien przyjemny ciężar i dobry balans między opisami i dialogami. Zabawa jest więc naprawdę udana. Tak samo zresztą, jak wydanie, uzupełnione o nastrojowe ilustracje. Ja ze swej strony polecam, zatem, bo warto.