Peanatema (dodruk 2022)

Neal Stephenson, to amerykański pisarz science fiction, kojarzony przeze mnie ze swoich monumentalnych książek. Bowiem jego powieści rzadko mają mniej niż 600 stron. Wystarczy tu wymienić „Diamentowy wiek” - bodaj najbardziej znaną powieść tego autora, czy nowszą „Wzlot i upadek D.O.D.O”. Ostatnimi czasy trafiłem na nieco starsze jego dzieło, wydane w tym roku jako nowość „Peanatema”.

O książce możemy dowiedzieć się że:

Fraa Erasmas jest młodym deklarantem z koncentu saunta Edhara, azylu dla matematyków, naukowców i filozofów, chroniących się przed zepsuciem dotykającym świata zewnętrznego (Saeculum) pod osłoną prastarego kamienia, odwiecznej tradycji i skomplikowanych rytuałów. Na przestrzeni wieków na zewnątrz, za murami koncentu, powstawały i upadały kolejne miasta i rządy. Trzykrotnie w dziejach świata nastawał mroczny czas przemocy zrodzonej z przesądów i niewiedzy, która unicestwiała zamknięte społeczeństwo matemowe. A jednak deklarantom za każdym razem udało się przetrwać kataklizm i dostosować do nowych realiów; po każdym pogromie żyli coraz skromniej i stawali się coraz mniej uzależnieni od techniki i dóbr materialnych. Jednakże Erasmas nie boi się świata zewnętrznego, extramuros. Kiedy jednak na jego barkach nieoczekiwanie spoczywa oszałamiająca odpowiedzialność, stwierdza nagle, że gra jedną z głównych ról w przedstawieniu, które zadecyduje o losach świata. Wyrusza w niezwykłą podróż, która zawiedzie go w najbardziej niebezpieczne i niegościnne rejony ojczystej planety - a nawet jeszcze dalej... Zachęcam do lektury.

Pomijając to, że dzieło to uważane jest za arcydzieło, muszę stwierdzić, że strasznie ciężko się to dzieło czyta. Owszem – nie mogę powiedzieć, że nie wciąga. Mamy możliwość zobaczyć świat, który po każdej katastrofie podnosi się z ruin. Bohaterowie żyją w swoim własnym wewnętrznym świecie i pozornie nie zwracają uwagi, co dzieje się na „zewnątrz”. Dużo tu odniesień do dzieł, tak zwanych filozoficznych, mnóstwo słów, których znaczenia trzeba się domyślać. Jednak, jak się zacznie czytać, to trudno tą powieść odłożyć. Genialna wizja świata. Czytając „Peanatemę” skupiałem się na losach bohaterów, nie na dysputach filozoficznych. Bo te, to jakby powieść w powieści. A połączenie „Imienia róży” z „Diuną” niestety nie znalazłem. A takie dzieło obiecuje jedna z recenzji na okładce. Polecam wszystkim tym, którzy lubią dzieła, przy których trzeba się trochę wysilić. To nie jest łatwa lektura, ale na pewno warto.

Peanatema nie jest powieścią lekką i łatwą w odbiorze. Mniej więcej pierwsze sto stron dotyczy życia Erasmasa w koncecie, zasad jego funkcjonowania, codziennych czynności i rytuałów, ale również historii Arbre. Nie byłoby w tym nic wymagającego, gdyby nie fakt, że autor stosuje tutaj bardzo dużo różnych i nowych słów na nazwanie wielu rzeczy, których próżno doszukiwać się odpowiednika w naszym życiu. Namiastkę może stanowić opis, ale w powieści znajdziemy znacznie więcej nowych słów. Dlatego na samym końcu książki znajdziemy obszerny słownik, który warto przeczytać przed lekturą, a już na pewno posiłkować się podczas czytania. Oprócz tego, często przed każdą kolejną ważniejszą sceną znajdziemy definicję ze słownika, wyjaśniającą dane słowo/zagadnienie, które jest poruszane. Zdecydowanie ułatwia to zrozumienie książki i zapamiętanie tych wszystkich nowych słów. Powoduje to jednak, że na początku można poczuć się przytłoczonym mnogością informacji i szczegółów, ale z czasem to uczucie znika i chce się coraz bardziej poznawać świat wykreowany przez Stephensona.

Peanatema nie jest też powieścią o wartkiej i szybkiej akcji. Autor skupia się na kreacji świata, jego historii, problemach społecznych i naukowych dyskusjach, które przypominają te toczone przez Platona, Arystotelesa i innych filozofów ze starożytności. Mamy tutaj również wiele zagadnień z fizyki, matematyki, jak i zagadek oraz łamigłówek, nad którymi trudzą się bohaterowie i stanowią one okazję do długich rozmów i rozważań. To właśnie one stanowią tutaj jeden z najciekawszych elementów. W trakcie tych dyskusji często poruszane są zagadnienia i problemy dość trudne, wymagające od czytelnika pewnej wiedzy naukowej, jak również skupienia w trakcie czytania. W zamian jednak dostarczają rozrywki na wysokim poziomie. Stephenson zawarł tutaj także liczne przemyślenia na temat społeczeństwa, rozwoju nauki, inteligencji, kosmosu, innych światów, jak również wielu teoretycznych zagadnień. Cały świat i jego historia, rozważania bohaterów, poruszane problemy i nowe słowa, tworzą razem niesamowitą i spójną całość, która mnie zachwyciła i z pewnością jeszcze niejeden raz powrócę do tej historii.

Może się wydawać, że kreacja kolejnego świata w literaturze science-fiction nie wzbudzi u czytelnika wielkiego zachwytu, a jednak Stephensonowi ta sztuka udała się znakomicie. Od samego początku odnosi się wrażenie, jakby autor opisywał istniejący świat, który gdzieś tam istnieje, a nie był tylko wymyślony, a przy tym jest tak różny od naszej Ziemi. Składa się na to wiele małych elementów - od historii Arbre, po opisy kultury i codziennego życia, a kończąc na używanym słownictwie. Dlatego można wybaczyć autorowi niektóre skróty, których dokonał, aby jego wizja świata, którą lepiej poznajemy po kilkuset stronach, miała rację bytu. Podobnie jest z bohaterami, którzy są dobrze wykreowani, ale z pewnością nie najważniejsi w tej historii, więc autor nie skupia się na nich aż tak bardzo. Dostarcza o nich najważniejszych informacji, pokazuje ich interakcje, ale nie dominują one i zawsze kreacja świata i poruszane problemy są na pierwszym miejscu.

Neal Stephenson przyzwyczaił mnie, że jego książki są niezwykłe i nie inaczej było z Peanatemą. To skomplikowana i trudna w odbiorze, ale niesamowicie interesująca powieść science-fiction, która daje mnóstwo satysfakcji z lektury. Polecam!

Za możliwość przeczytania książki serdecznie dziękuję Wydawnictwu Mag!

hrosskar.blogspot.com