Panów piłą. Trzy legendy o Jakubie Szeli

Doskonała, mistrzowsko opracowana opowieść o wydarzeniu, o którym, poza historykami, wie zbyt mało osób. Chodzi o 1846 r. bunt chłopów w Galicji, którzy zbrojnie (na ile to było możliwe) wystąpili przeciwko swoim panom. Te wydarzenia miały niestety bardzo krwawy przebieg.

Jednym z przywódców tego powstania był Jakub Szela. Kim był? Jak kształtowały się jego legendy, o których mówi tytuł książki? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań znajdziecie w tej niebanalnej, bardzo ciekawej książce.

Jakub Szela to jedna z tych postaci historycznych, o których niewiele wiemy, a która pozostaje w kręgu zainteresowań historyków. Na jego temat zdania są podzielone. Jedni uważają go za bohatera, heroicznego przywódcę. Inni z kolei nazywają go zdrajcą, człowiekiem, za sprawą którego zginęło mnóstwo osób. Kim był naprawdę?

Autor książki, Ryszard Jamka, bazując na materiałach historycznych, [Adres usunięty]. wierszach, opowiadaniach, ludowych przyśpiewkach, listach, snuje na kartach książki trzy historie dot. Jakuba Szeli. Sylwetkę swojego bohatera ukazuje z trzech perspektyw. Wierzcie mi, takie zaprezentowanie Szeli z pewnością was zaskoczy. Jest niebanalne i bardzo ciekawe.

Autor skupia się na Jakubie Szeli, ale to nie on jest głównym bohaterem książki. Jest nim pamięć o tej postaci i fakt, jak wraz z czasem i statusem społecznym osób, które opowiadały, tworzyły daną legendę, opinię o Szeli, zmieniała się opinia o przywódcy powstania. Różnica pomiędzy statusami społecznymi, klasami społecznymi oznaczała różne, całkowicie odmienne spojrzenie na Szelę. Zadziwiające.

Każda z trzech legend dot. Szeli jest bardzo bogato udokumentowana merytorycznie, poparta bogatym materiałem źródłowym i osadzona silnie w kontekście historycznym, kulturowym i obyczajowym. Czyta się z wielką przyjemnością. Dla historyka to prawdziwa gratka. Gorąco polecam. Świetna książka.

„Trzy legendy o Szeli udowadniają, że historia jest narzędziem realizowania interesów grupy, a posługują się nią w ten sam sposób zarówno politycy, jak i historycy”.

“Trzy legendy o Jakubie Szeli”, autorstwa Ryszarda Jamki, prawnika i historyka to książka, która przykuwa uwagę od pierwszych stron. Nie jest to typowa biografia. Na początku książki znajduje się skrócony życiorys Szeli, dalej, ma my trzy legendy o nim. Autor pisze lekko, płynnie, ciekawie, rzetelnie, z subtelnym poczuciem humoru. Czuć ogrom pracy, zaangażowanie i trud, jaki Pan Ryszard włożył w powstanie tej lektury. Ukazuje jak mylny, zakłamany obraz większość z nas ma o tym niesamowitym człowieku. Jest to swoiste rozliczenie z historią, ze zniekształconym, odpowiednio wpasowanym na potrzeby wizerunkiem. Szela był przywódcą chłopów, który zapoczątkował krwawą rzeź szlachty. Oni w odróżnieniu od panów, uznawali go za swojego bohatera, który przyczynił się do zniesienia pańszczyzny.

Pierwsza legenda - “Czarna legenda” wymyślona przez szlachtę, ofiary i rodziny ofiar poszkodowanych w rzezi. Przedstawia Szelę jako bezdusznego, bezlitosnego mordercę i kata. Druga - “Biała legenda” jej autorami są chłopi, była głównie przekazywana z ust do ust, chłopi w przeważającej większości byli analfabetami. Szela jawi nam się tutaj jako niezłomny bojownik o lepszy los ciemiężonych chłopów. Chłopi żyli w strasznych, niegodnych warunkach, panował głód, choroby i okrutne kary. Ich los był z góry przesadzony, nie mieli żadnych szans z właścicielami ziemskimi. I trzecia - “Czerwona legenda” wymyślona przez komunistów na ich potrzeby. Obok mamy ciekawe, autentyczne spojrzenie na realia, jakie panowały w ówczesnej wsi i świecie. Codzienność ludzi i obyczaje.

Fascynująca, trudna i jednocześnie bardzo potrzebna książka, o człowieku, który dla jednych był zaciekłym wrogiem, dla drugich stał się wybawcą. I to przepiękne wydanie, w twardej oprawie z licznymi ilustracjami, robi bardzo pozytywne wrażenie. Zdecydowanie polecam, Tatiasza i jej książki :)

Pośród typowych powieści fabularnych, które ciekawą fikcją, raz na jakiś czas znajdzie się na mojej półce książka nawiązująca do prawdziwych wydarzeń. Dlatego, gdy przyszedł czas na odświeżenie mojej wiedzy, zdecydowałam się na lekturę Ryszarda Jamka.

Nie jest to typowa nota biograficzna a raczej przedstawienie losów postaci, która tak mocno zapisała się w naszej historii, że na przestrzeni wielu lat ewoluowała zależnie od słownych przekazów. Jakub Szela dla jednych był wrogiem, dla drugich wybawicielem, a my na przykładzie trzech legend obserwujemy zmianę zachodzącą w ludziach zależnie od punktu ich widzenia. Obserwujemy bowiem jak legenda o Szeli definiowała się poprzez klasy społeczne, postrzeganie wydarzeń czy ogólny odbiór społeczny, ponieważ fakty historyczne zacierały się na granicy słownego przekazu.

Chociaż mocno bazujemy na faktach oraz autentyczności przekazu a historia oraz przeszłość odgrywają tutaj kluczowe znaczenie to jednocześnie nie można zarzucić książce nudy czy przestojów w opisach. Dynamiczne przedstawienie faktów a także jasność przekazu w połączeniu z barwnym stylem autora sprawiają, że każda kolejna strona wydaje się jeszcze ciekawsza od poprzedniej. Nakładają się na siebie bowiem dwie różne wersje, czytamy o szlachcie, która widziała Szelę jako prawdziwego potwora oraz o chłopach zapatrzonych w mężczyznę jako ich bohatera. Autor w naprawdę ciekawy sposób pokazał całą ewolucję przekazu o Jakubie i właśnie ten punkt, to definiowanie człowieka na nowo, najbardziej wzbudziło moją ciekawość.

Nie obeszło się bez kilku trudniejszych momentów, ale nie jest to łatwa historia, więc zrozumiałym było, że autor sięgnie po cięższe fakty. Czarna legenda konfrontuje się z białą a czytelnik stoi pośrodku mogąc to wszystko analizować na swój własny sposób. Mimo wszystko całość przedstawiona jest w przystępnym języku, dość jasno dostrzegamy wszystkie fakty i zależności a dodatkowe grafiki idealnie dopełniają dzieła. Otrzymujemy więc w pełni dopracowaną, niebanalną oraz intrygującą lekturę, która w merytoryczny sposób poszerza zakres naszej historycznej wiedzy.

"Panów piłą. Trzy legendy o Jakubie Szeli" to lektura, która nie bez powodu zasłużyła na słowa uznania. Ryszard Jamka stanął na wysokości zadania i pokazał, że wiedza historyczna jest dla wszystkich, jeśli tylko umiejętnie się ją przedstawi. Tytułowy Jakub to ciekawa postać, która powinna być znana każdemu z nas, dlatego tym bardziej zachęcam Was do lektury i samodzielnego postawienia oceny wobec tak barwnej osobowości.