„No więc przyjechali do mnie do domu i mówią mi:
– Pana przerasta pisanie czegoś dłuższego! To, co pan robi, jest godne politowania. […] chociaż jeden dłuższy tekścik? Da pan radę?
– Słuchaj pan, najdłuższy, jaki mam, to ten, o tu. Dopiero był trudny do napisania! Gdy coś mi wychodzi za długie, od razu to porzucam. Rozumiesz pan? Co?
I właśnie dlatego prezentuję to, co następuje”.
Opowiadania przy ginie z tonikiem to klasyka portugalskiej literatury z pogranicza surrealizmu, pełna czarnego humoru i sarkazmu. Zbiór wciąż na nowo odczytywany w swojej ojczyźnie, nigdy wcześniej nie wyruszył na poszukiwanie zagranicznych czytelników – aż do momentu, gdy grupa przyjaciół i miłośników literatury portugalskiej z Polski dostrzegła w nim odbicie surrealizmu pandemicznego zamknięcia, w którym akurat płynęła ich własna codzienność. Choć odniesienia polityczne i oczko puszczone w tych opowiadaniach do portugalskiego czytelnika lat 70. XX wieku mogą nie być już oczywiste, pozostaje niezmiennie uniwersalne nowatorstwo kreowanych światów, konstruktów myśli i wyobraźni autora.
Przekład z języka portugalskiego pod redakcją Wojciecha Charchalisa, Magdalena Czarnata, Adam Filonik, Zuzanna Franaszek, Alicja Jancelewicz, Kiok Kim, Julian Konopelski, Katarzyna Maź, Żaneta Orlik, Piotr Wąsowicz-Kiryło, Izabela Wdowicz. Redakcja i korekta: Jagoda Grudzień.
Mário-Henrique Leiria (1923–1980) był prominentnym działaczem portugalskiego ruchu surrealistycznego. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Lizbonie, skąd został relegowany za poglądy polityczne w 1942 roku. W 1961 r. aresztowany wraz z grupą surrealistów za przygotowywanie rzekomego zamachu stanu pod nazwą „Operacja Papuga”, będącego w gruncie rzeczy surrealistycznym happeningiem. Zwolniony z aresztu bez wyroku udał się na wygnanie do Brazylii, skąd powrócił korzystając z politycznej odwilży początku lat 70. Gorący zwolennik radykalnych przemian społecznych. Jego pisarstwo charakteryzuje się anarchizmem, surrealizmem i eklektyzmem oraz szczególnym zamiłowaniem do absurdu i science fiction. Przez wiele lat pisywał do portugalskich pism satyrycznych. Jest znany przede wszystkim jako autor Opowiadań przy ginie z tonikiem i Nowych opowiadań przy ginie z tonikiem. W Portugalii obie te książki mają status kultowych i z upływem kolejnych dekad wcale nie tracą na popularności, szczególnie pośród młodych adeptów literatury.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna obca
Co wyróżnia styl literacki w książce "Opowiadania przy ginie z tonikiem"?
Książka "Opowiadania przy ginie z tonikiem" to unikalne połączenie surrealizmu, czarnego humoru oraz wszechobecnego sarkazmu. Autor posługuje się bardzo krótką formą, często rezygnując z rozbudowanej narracji na rzecz czystego absurdu i elementów zaczerpniętych z gatunku science fiction. Teksty te stanowią manifest literackiego anarchizmu, który rzuca wyzwanie tradycyjnym strukturom powieściowym i oczekiwaniom czytelnika. Jest to pozycja idealna dla osób szukających w literaturze intelektualnej prowokacji oraz nieoczywistych, nowatorskich światów.
Czy opowiadania w tym zbiorze są ze sobą powiązane fabularnie?
Zbiór składa się z krótkich, niezależnych form literackich, które nie tworzą jednej, ciągłej linii fabularnej. Mário-Henrique Leiria celowo unika linearnej opowieści, stawiając na nowatorstwo konstrukcji myślowych i swobodną grę wyobraźni. Każdy tekst stanowi odrębną całość, co pozwala na lekturę w dowolnej kolejności i robienie przerw między poszczególnymi fragmentami. Taka fragmentaryczna struktura doskonale oddaje dynamikę surrealistycznego happeningu, z którego słynął ten portugalski autor.
Kto odpowiada za polskie wydanie i przekład tej portugalskiej klasyki?
Polskie wydanie jest efektem pracy zbiorowej grupy tłumaczy i miłośników kultury portugalskiej pod redakcją Wojciecha Charchalisa. Przekład powstał z potrzeby przybliżenia polskiemu odbiorcy kultowego statusu tej pozycji, która w swojej ojczyźnie od dekad cieszy się niesłabnącą popularnością. Zespół redakcyjny zadbał o to, by specyficzny humor i zawiłe gry językowe autora pozostały w pełni czytelne dla współczesnego czytelnika. Dzięki temu otrzymujemy tekst o wysokiej jakości merytorycznej, który wiernie oddaje ducha oryginału.
Jaki klimat dominuje w tej konkretnej antologii opowiadań?
W twórczości Mário-Henrique Leirii dominuje atmosfera buntu przeciwko konwenansom, doprawiona dużą dawką ironii oraz surrealizmu. Mimo że autor nawiązuje do specyficznych realiów politycznych Portugalii z ubiegłego wieku, uniwersalność jego spostrzeżeń sprawia, że treść pozostaje niezwykle aktualna. Czytelnik styka się tutaj z wizjami z pogranicza snu i jawy, które w przewrotny sposób komentują kondycję współczesnego społeczeństwa. To literatura, która poprzez absurd i dystans pozwala spojrzeć na codzienność z zupełnie nowej perspektywy.
Dla jakiego typu czytelnika ta książka może okazać się zbyt wymagająca?
Ta pozycja nie będzie odpowiednia dla osób poszukujących klasycznych, długich powieści z wyraźnie zarysowanym wątkiem fabularnym. Specyficzny czarny humor oraz zamiłowanie autora do skrajnego absurdu mogą być nużące dla czytelników preferujących realizm i logiczną spójność zdarzeń. Książka wymaga od odbiorcy dużej otwartości na eksperymenty literackie oraz pełnej akceptacji braku tradycyjnej puenty w tekstach. Jeśli cenisz wyłącznie linearną narrację, ta surrealistyczna antologia może wywołać u Ciebie poczucie dużego dyskomfortu.
