Ofiara

Sidła przemocy

Joyce Carol Oats napisała kolejną powieść, która porusza, a zarazem fascynuje. Bohaterką jest czternastoletnia ofiara brutalnego gwałtu. Ale czy tylko o nią chodzi? Pisarka chciała swoją powieścią zwrócić uwagę na szerszy zakres problemu mieszkańców przedmieść Pascayne w New Jersey. Przedstawia w książce część społeczeństwa zepchniętą na obrzeża miasta z powodu ciemniejszego kolory skóry, gdzie szarość i bieda są chlebem powszednim. Nawet rzeka potęguje nędzny obraz swoim leniwym nurtem wśród opuszczonych zakładów, straszących pustostanami i walającymi się wszędzie śmieciami. Pozostawienie w takim miejscu związanej i zakneblowanej dziewczynki skazuje ją na niechybną śmierć. Autorka nie pozwala na to. Odnajduje wśród ludzi obojętnych na szerzące się w okolicy przestępstwa, seks nieletnich i narkotyki – nauczycielkę, która ratuje Sybillę Frye.

Ofiarą jest ktoś skrzywdzony, zgnębiony, poniżony, zbrukany, obezwładniony, torturowany, zgwałcony. Rzeczownik „ofiara” jest rodzajem żeńskim. Kobiety i dzieci najczęściej cierpią przez swą bierną postawę wobec przemocy. Bezradność po wielu próbach unikania bólu powoduje postrzeganie własnej sytuacji jako beznadziejnej. Poczucie winy, silna hierarchia w rodzinie i przyjęcie pozycji przedmiotowej, wszystko to wiąże się z niskim poczuciem własnej wartości. Podatność wiktymologiczna to pojęcie znane w kryminalistyce od końca lat czterdziestych XX wieku, dzięki Hansowi von Hentingowi i Benjaminowi Mendelsohnowi. Nauka ta zajmuje się badaniem roli pokrzywdzonych w przestępstwie, ich podatnością na stanie się ofiarą.

Czternastoletnia Sybilla w powieści Oats biologicznie jest już kobietą, ale w ujęciu psychologii i norm społecznych - jeszcze dzieckiem. Wydarzenia mają miejsce w 1987 roku, dwadzieścia lat po tragicznej w skutkach strzelaninie na ulicach New Jersey. Biali policjanci mordowali pod pretekstem wieczornych godzin policyjnych i zakazu wychodzenia z domu, każdego napotkanego czarnoskórego. Te wypadki sprzed lat muszą być istotne, gdyż wspomina je każda opisana w książce dorosła postać. Młoda ofiara stanowi odbicie tamtych wydarzeń – wystraszona, bezradna, skrzywdzona. Stanowi symbol całej społeczności murzyńskiej, pozbawionej praw i przywilejów, które należą się tylko białej rasie panów. Przypomina o tym napis na brzuchu dziewczyny „Czarna [motyla nóżka] Ku Klux Klan”. Kiedy ofiara zostaje cudem ocalona od pewnej śmierci, piętno rasizmu budzi się w świadomości wszystkich nie-białych. Nawet latynoska policjantka zmaga się z własnymi myślami – dla kogo ma skórę zbyt jasną lub za ciemną. Wśród białych kolegów z pracy uchodzi za czarną, przez czarnoskórą matkę ofiary została uznana za zbyt białą, by być po stronie jej pobitej i zgwałconej córki. Policjantka jest ofiarą systemu opartego na nietolerancji rasowej, rozprzestrzenianej przez cały aparat administracyjny państwa.

Matka dziewczyny jest ofiarą wielokrotną. Czarnoskóra, oddana swoim dzieciom i ich ojczymowi, który nie potrafi w złości zapanować nad własnymi emocjami. Po tragedii kobieta stara się chronić córkę przed wszystkimi ludźmi, nawiedzającymi ich dom – z opieki społecznej, policji, prasy, znajomych z sąsiedztwa. Kiedy pojawia się wielebny Mudrick, coś w niej pęka i za jego namową pragnie, by wszyscy dowiedzieli się o nieszczęściu, a winnych spotkała zasłużona kara. Dziewczyna ma pretensje do matki, ale jest posłuszna, nawet w momencie nacisku na zeznanie, w którym potwierdziła udział w przestępstwie niewinnego policjanta Jerolda Zahna. Popełnił samobójstwo w dogodnym momencie i wielebny Mudrick uznał to za okazję, by wskazać winnego. Brak hamulców moralnych czyni z wielebnego ofiarę, człowieka rozpaczliwie potrzebującego sukcesu i rozgłosu. Osiąga zamierzony cel, ale tylko połowicznie, gdyż pada ofiarą własnej zachłanności.

Anis, mąż Ednetty, ojczym Sybilli, wciąż rozpamiętuje zdarzenia z 1987 roku. Uosabia gorycz czarnych, jako rasy gorszych w oczach białych. Wspomnienia o przeszłości budzą w nim agresję i chęć zemsty. Aktem odwagi, a zarazem zadośćuczynienia ma być zamordowanie białych policjantów. Dokonuje tego podczas wielotysięcznej demonstracji muzułmańskiej w imię sprawiedliwości.

Jeśli nie zniszczysz miejsca, w którym mieszkasz, nie zdemolujesz go i nie spalisz, nikt za cholerę o ciebie nie zadba. Ale jeśli to zrobisz, będziesz musiał mieszkać w gruzach.

Nie da się wygrać, Anis dobrze o tym wiedział.

Na czele pochodu był Czarny Książę i Sybilla – Aasia Muhammad – z nowym imieniem po obrzędzie inicjacji i przejścia na islam. Jedno mnie zastanawia – muzułmanie nie wynoszą ofiar gwałtu na piedestał, nie czynią z takiej kobiety symbolu walki z przemocą. Według ich zasad, kobieta zgwałcona musi być ukarana, bo sama doprowadziła do przemocy swoim niestosownym zachowaniem lub skąpym ubiorem. Za to musi ją spotkać kara w liczbie 100 batów. Gwałcicielowi uchodzi płazem czyn uznany w innych, bardziej cywilizowanych kulturach za przestępstwo.

Autorka rozprawia się ze wstydem i nieprawdą – wszechobecnymi zdradami w życiu codziennym. Kłamstwo pozwala odetchnąć zmęczonym, odwlec na chwilę to, co nieuchronne. Wszystkie postaci opisane w książce są ofiarami wypadków na tle rasowym, których ciężar spoczywa w każdym, kto przeżył zdarzenia z 1967 roku. Zgwałcona i pobita czternastolatka, przypomina o przemocy, której doświadczono dwadzieścia lat wcześniej. Kiedy budzi się pamięć, niepokój ogarnia duszę, która swym niepokojem domaga się sprawiedliwości i zadośćuczynienia. Wtedy znów rodzi się przemoc i giną niewinni ludzie.

Autor: Joyce Carol Oats

Tytuł: „Ofiara”

Przekład: Tomasz Kłoszewski

Wydawnictwo: Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o. Warszawa 2016

ISBN 978-83-280-2659-9

Jestem bardzo ciekawa "Ofiary" . Po krótkim opisie zapowiada się na wciągającą książkę, która nie ma płytkiej fabuły. Ciekawa jestem o co chodzi z tym spiskiem matka- córka. Szkoda że będzie dostępna dopiero w środę, ja bym ją z chęcią już przeczytała :)

Cieszę się, że autorka odważyła się napisać taką książke. Mam nadzieję, że otworzy ona serca i umysły ludziom, którzy popierają rasizm. Tak jak w przypadku tej książki, ofiarą była bezbronna mała 14sto letnia dziewczynka, nikomu nie szkodząca i nie wadząca. Jak można było ją zgwałcić i torturować ? Do tej pory jak myślę o tym to płakać mi się chcę. Przeczytajcie ją jak lubicie tematy kontorwersyjne ale na czasie.

"Ich życie przypominało teraz pędzący pociąg, który zatrzymuje się bez ostrzeżenia na stacjach nieuwzględnionych w rozkładzie jazdy."

Mocna i inteligentna propozycja czytelnicza, jak najbardziej warta, aby po nią sięgnąć. Doskonała satyra na niektóre społeczne zachowania, perfidne manipulacje środowisk politycznych, religijnych, przedstawicieli władzy, sportu, kultury, środków masowego przekazu. Autorka idealnie wyczula czytelnika na wszelkie niuanse, niezwykle celnie uderza w fałszywe tony wyłaniające się niekiedy zza takich słów jak ofiara, sprawca, świadkowie i moralizatorzy. Przeszywający obraz okrutnej zabawy w prawdę, bezwzględne naciąganie faktów i interpretacji zdarzeń do pożądanych teorii, podsuwanie rzekomych dowodów, bez oglądania się na ból i cierpienie innych, aby tylko wpasować się w obowiązującą konwencję i aktualne potrzeby. Lawirowanie wokół nienawiści, przemocy, kłamstw, matactw i niedopowiedzeń. Oszustwa chowające się za pozorną troską i walką o wyjątkowe wartości, nadużywanie zaufania i wiary, hipokryzja, która wydaje się nie mieć granic. Zadziwiające, jak wszystkie działania i środowiska napędzają się wzajemnie, jedno bez drugiego nie potrafi żyć, rzucane w eter słowa przyjmowane są za dobrą monetę, wygodną sytuację, bez konieczności rzetelnego potwierdzenia. Zatrważający spektakl, zyskanie na zgliszczach ludzkich sumień i poczucia winy czegoś służącego jednostkowym celom. Czytając książkę, dostrzegamy, jak wiele może znaczyć jedno pomówienie, oskarżenie, plotka puszczona w społeczną przestrzeń, spadająca na podatny grunt i żywiąca się ludzkimi emocjami, słabościami, oczekiwaniami i mylnymi wyobrażeniami. Przestaje mieć znaczenie wiarygodność informacji, nie dopuszcza się do głosu osób dysponującą faktyczną wiedzą, bo nie ma w tym żadnego interesu. Wychwytujemy kakofonię kłamstw, nieuzasadnionej zemsty, uprzedzeń rasowych, fanatyzmu religijnego, wykorzystywania naiwności innych, celowej prowokacji i bezdusznej zmowy. Porażający brak miejsca na refleksję, tolerancję i wybaczanie. Uświadamiamy sobie, jak niejednoznaczne są interpretacje tych samych zjawisk i ich wymowa w zależności od okoliczności. Dostrzegamy potęgę instrumentów manipulacji i wywoływania sensacji w rękach nieodpowiednich osób.

W Red Rock, dzielnicy Pascayne, o wysokiej przestępczości, silnej aktywności gangów, wszechobecnej biedy i bezrobocia, zdewastowanych ulic, zniszczonych ogrodzeń, porzuconych fabryk, nauczycielka odnajduje czternastoletnią uczennicę, ciemnoskórą Sybillę Frye. Dziewczyna została brutalnie pobita, zgwałcona i pozostawiona na pewną śmierć przez oprawców, którymi jak się okazuje są biali policjanci. Rodzina nie jest zainteresowana nagłośnieniem sprawy, jednak po włączeniu się w dociekanie prawdy osób trzecich, śledztwo nabiera przeszywających obrazów i nośnych medialnie idei, dynamicznie rozwija się w zaskakujących kierunkach. Wszystko dzieje się po koniec lat osiemdziesiątych dwudziestego wieku, na bazie echa zamieszek rasowych i tragicznych zdarzeń, które wydarzyły się w New Jersey wcześniej przed dwudziestoma laty. Ogarnia nas smutek, żal, współczucie, ale też gniew i sprzeciw wobec tego, co spotkało Sybillę. Trudno czyta się relacje z bolesnych doświadczeń w jej życiu, mocno wbijają się w myśli i serca. Jednak, do świadomości przebijają się także inne spostrzeżenia, początkowo ledwie uchwytne, lecz z czasem przybierające na sile, nie dające się wykluczyć i zapomnieć. Przejmująca, wzruszająca, wnikliwa, momentami szokująca, ale również prowokująca, ironiczna i zmuszająca do refleksji powieść. Napisana wciągającym stylem, inspirowana prawdziwymi zdarzeniami, angażująca zainteresowanie i emocje czytelnika, wywołująca z jednej strony zrozumienie, a z drugiej brak akceptacji ludzkich ułomności i słabości. Historia przekonująco skonstruowana, pochłania się ją w szybkim tempie, a potem długo jeszcze wybrzmiewa jej przesłanie.

[Adres usunięty]