Książka jest etnograficzną opowieścią o nieposłuszeństwach, nielojalnościach i odmowach aktywistek w przestrzeni (post)jugosłowiańskiej. Jako motto dla nieposłuszeństw i polityczny gest przyjęły one zasadę „przekraczania granic” (w ich wszelkich formach: geopolitycznej, fizycznej, etnicznej, narodowej, osobistej). Angażując się w działania na rzecz pokoju i sprawiedliwości, pozostały nieposłusznymi „dezerterkami” i „zdrajczyniami”, które nieustannie „nękają” reżimy obywatelstwa i porządki tożsamości, w jakich żyją. Wprowadzają do przestrzeni publicznej niewygodne tematy i sprawy. „Piorą” i „zszywają” historię, aby ożywić zakazaną pamięć i ujawnić sankcjonowane przez państwa praktyki zapominania. Jako świadkinie określonych czasów i polityk, niepokoją, zakłócają, analizują i archiwizują przeżywane doświadczenia.
Nieposłuszne, ulicznice i zdrajczynie. Aktywizm w przestrzeni (post-)jugosłowiańskiej (Disobedient Streetwalkers and Traitors) represents a significant advancement in the anthropology of activism. It acknowledging a critical gap in Western scholarship by recognizing alternative genealogies and the diversity of activist practices in non-Western contexts. The book pushes the boundaries of collaborative, embodied, and reflexive ethnography, offering a meticulous account of long-term fieldwork. It stands as a prime example of an “ethnography of the particular,” illuminating how specific power structures and political regimes manifest in the everyday actions of particular people, situated in a specific time and place.
Z recenzji prof. Magdaleny Kazubowski-Houston
W książce nie znajdziemy oswojonego zestawu figur bałkańskiego imaginarium. Nie ma tutaj malowniczej egzotyki, nie ma ślicznych krajobrazów, smakowitych a pachnących ponętnie potraw, w tle nie brzmią ani sevdalinki, ani narodne pjesme. Pracując z problemem pamięci i wojny, badaczka nie przestrasza plastycznymi obrazami rzezi czy gwałtu […]. „Bałkany” autorki są przede wszystkim przestrzenią polityki, ideologii oraz aktywizmu.
Z recenzji prof. dr. hab. Waldemara Kuligowskiego
Magdalena Sztandara – antropolożka społeczno-kulturowa, pracuje w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jej zainteresowania badawcze obejmują etnografię performatywną, antropologię wizualną, etnografię feministyczną oraz metodologię badań etnograficznych. W ostatnich latach jej badania skupiały się na tematach nieposłuszeństwa i odmowy w przestrzeni (post)jugosłowiańskiej oraz starzeniu się i aktywizmie. Autorka publikacji naukowych dotyczących aktywizmu i zaangażowania w badaniach etnograficznych.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii antropologia lub z serii Anthropos
Jaką perspektywę badawczą przyjmuje autorka w książce "Nieposłuszne, ulicznice i zdrajczynie"?
Publikacja koncentruje się na etnografii zaangażowanej i feministycznej, analizując postawy aktywistek w regionie pojugosłowiańskim. Magdalena Sztandara skupia się na pojęciu nieposłuszeństwa oraz świadomego przekraczania granic politycznych i etnicznych przez kobiety walczące o sprawiedliwość. Autorka rezygnuje z powielania popularnych mitów o Bałkanach, wybierając rzetelną analizę struktur władzy i codziennego oporu. Jest to lektura obowiązkowa dla osób szukających głębokiego wglądu w socjopolityczną dynamikę tamtego regionu.
Czy publikacja zawiera drastyczne opisy działań wojennych na Bałkanach?
Książka unika epatowania przemocą i plastycznymi opisami rzezi, skupiając się zamiast tego na ideologii oraz pamięci. Badaczka analizuje traumę wojenną przez pryzmat aktywizmu i praktyk zapominania narzucanych przez państwa narodowe. Zamiast obrazów walki, czytelnik odnajdzie tu refleksję nad tym, jak historia jest archiwizowana i rekonstruowana przez świadkinie wydarzeń. Takie podejście sprawia, że praca jest wartościowa dla czytelników zainteresowanych tematyką wojenną, którzy unikają drastycznych treści wizualnych.
Dla kogo ta książka może okazać się zbyt wymagająca lub nieodpowiednia?
Pozycja ta nie jest odpowiednia dla osób szukających lekkiej literatury podróżniczej lub opisów bałkańskiego folkloru i turystycznych atrakcji. Jest to rygorystyczna praca naukowa oparta na długofalowych badaniach terenowych, wymagająca od czytelnika skupienia oraz znajomości podstawowej terminologii socjologicznej. Publikacja nie zawiera elementów popularnego imaginarium, takich jak opisy tradycyjnej kuchni czy malowniczych krajobrazów. Osoby nastawione na czystą beletrystykę mogą poczuć się przytłoczone akademickim stylem i metodologiczną precyzją autorki.
Jakie konkretne zagadnienia z zakresu aktywizmu porusza Magdalena Sztandara?
Autorka bada mechanizmy odmowy i nielojalności wobec reżimów obywatelstwa w państwach powstałych po rozpadzie Jugosławii. Praca szczegółowo opisuje, jak aktywistki wprowadzają do sfery publicznej niewygodne tematy i walczą o przywrócenie zakazanej pamięci historycznej. Analizie podlegają gesty polityczne, które wykraczają poza standardowe ramy protestu, stając się formą ucieleśnionej etnografii. Pozwala to zrozumieć, w jaki sposób jednostka może stawiać opór systemowym nakazom zapominania o trudnej przeszłości.
W jakim stopniu książka ta jest przydatna dla studentów etnologii i socjologii?
Monografia stanowi doskonały przykład "etnografii konkretu", prezentując warsztat badawczy w kontekście refleksyjnym i partycypacyjnym. Magdalena Sztandara demonstruje, jak prowadzić badania terenowe nad trudnymi zjawiskami społecznymi, zachowując jednocześnie wysoką etykę naukową. Student odnajdzie tu praktyczne zastosowanie metodologii feministycznej oraz antropologii wizualnej i performatywnej. Lektura ułatwia zrozumienie, jak globalne pojęcia aktywizmu manifestują się w specyficznych, lokalnych warunkach politycznych.
