Nasze ciała, ich pole bitwy. Co wojna robi kobietom

Christina Lamb — zdobywczyni Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego 2021, Finalistka Orwell Prize for Political Writing 2021, Finalistka Baillie Gif ford Prize for Non Fiction 2020, zdobywczyni nagrody Książka Roku 2020 według „Timesa” i „Sunday Timesa”. Christina jest doświadczoną korespondentką wojenną. W swoim reportażu „Nasze ciała, ich pole bitwy” oddaje głos kobietom z obszarów objętych konfliktami zbrojnymi. Jej rozmówczynie pochodzą z Bangladeszu, Japonii, Nigerii, Konga, Birmy, Rwandy. Bohaterki reportażu nie są ofiarami, a ocalałymi. Mimo bólu i cierpienia, które ciężko jest sobie wyobrazić, żyją i zmieniają świat — dając tym samym jednoznaczny sygnał do działania.

„Nasze ciała, ich pole bitwy” to reportaż przepełniony niewyobrażalną męczarnią i strapieniem. Czytanie tej książki musiałam sobie dawkować, nie da się jej przeczytać jednym tchem. Choć każda z tych kobiet przeszła przez piekło i wiele z nich odważyło się o tym opowiedzieć, to były też takie, które nie mają odwagi mówić o tym, co je spotkało. Bohaterki Lamb dzisiaj walczą o sprawiedliwość, w imieniu swoim, swoich matek, córek, znajomych a także w imieniu tych, które o swojej tragedii nie potrafią opowiedzieć.

„Nasze ciała, ich pole bitwy” to bardzo trudna, przerażająca i rozrywająca serce lektura. Wierzę i rozumiem to, że nie każdy będzie w stanie ją przeczytać. Ale mam nadzieję, że takie osoby się znajdą. Nie da się przejść obojętnie obok okrucieństwa, które spotyka kobiety w czasie wojny. Gdzieś czytałam, że gwałt to broń cięższa i zadająca głębsze rany od karabinu. I muszę się z tym zgodzić. Rany, które po sobie pozostawia nie zabliźnią się nigdy.

Wstrząsający, przerażający, mocny. Taki jest reportaż Lamb, który bardzo polecam i uważam, że powinien go przeczytać każdy. Jeżeli już zdecydujecie się na przeczytanie tej niefikcyjnej pozycji, pamiętajcie, żeby ubrać się w ogrom cierpliwości i mocnych nerwów, bo skala okrucieństwa opisana w reportażu jest ogromna. Niniejszym, jednak ogromnie warto przez ten tytuł przebrnąć, by dowiedzieć się, co wojna robi kobietom, bo o tym nie słyszy się tak często jak powinno.

W książce opisano tę ciemną stronę wojny, która nie wychodzi na jaw przez wstyd, upokorzenie i bagatelizowanie cierpienia kobiet. Wszędzie tam, gdzie trwa konflikt zbrojny, gwałt jest bronią najtańszą i dotkliwie uderzającą w przeciwnika. Relacje ocalałych kobiet, które doświadczyły tej brutalnej przemocy są dojmujące i bolesne. Tym trudniejsze, że gwałt wojenny do niedawna był lekceważony, umniejszany i traktowany jak normalny skutek uboczny wojny, prawo oprawców. Powiedzenie, że "gwałt jest niedokończonym morderstwem", to wstrząsająca prawda tysięcy kobiet, które już nigdy nie pozbierały się po tym, czego doświadczyły. Trudna książka, momentami wręcz bolesna fizycznie, ale potrzebna. Dla tych, którzy nie są ignorantami, konieczna!

Co wojna robi kobietom? Najbardziej przemilczana zbrodnia wojenna – gwałt. Odwieczne i powszechne „prawo” wygranych… Okrutne narzędzie walki, upokorzenia i niszczenia, rozbijania całego społeczeństwa, o długofalowym działaniu. Wiele wypowiadających się w tej książce kobiet mówi, że wolałby umrzeć. Bo i tak już są martwe. Ogrom cierpienia przytłacza. Oraz jego powszechność. To ciągle się dzieje, we wszystkich szerokościach geograficznych, także obok nas w XXI w.

Ojcowie, synowie, mężowie – zostawiają swoje człowieczeństwo w domu i idą zdobywać. Nie mogę pojąć, jak mogą stać się taką bestią wobec matek, córek i żon wroga. Za takie zbrodnie więzienie to za mało. Śmierć to za mało. Dlatego karą powinna być wzajemność, by sprawcy poczuli na sobie, co tak naprawdę zrobili.

Autorka od ponad trzydziestu lat relacjonowała konflikty zbrojne i wojenne, jest laureatką wielu nagród za publikacje, w których szczególne miejsce poświęcała kobietom, odkrywając to, co zawsze bywało przemilczane, ukryte w cieniu „gorszych” zbrodni. Po lekturze tej książki zrozumiecie, że zostać po prostu zastrzelonym i umrzeć szybko może być błogosławieństwem. Jakkolwiek okrutnie to brzmi.

Polecam bardzo mocno, ale i ostrzegam – ta książka miażdży emocjonalnie. Choć nie pozostawia w całkowitej beznadziei, pozwala uwierzyć, że sprawiedliwość – czasem bardzo późno, tylko w jakimś promilu niestety – upomni się o sprawców, a skrzywdzone mogą podnieść się po tych ciosach. Co należy jeszcze podkreślić: książka nie jest napisana, by szokować, autorka z ogromnym szacunkiem i wyczuciem przytacza fakty i wypowiedzi bohaterek, kreśląc tło historyczne, polityczne, społeczne i kulturowe opisywanych zbrodni. To bardzo wartościowa i niezwykle bolesna opowieść.

„Gwałt jest jedyną zbrodnią, w której przypadku społeczeństwo częściej stygmatyzuje [ofiarę], niż karze sprawcę”. Okrutne? Prawdziwe!

Z jednej strony każdy wie, a z drugiej nadal się o tym nie mówi. Wojenna przemoc wobec kobiet ma równie silny wymiar, jak tak, której doświadczają mężczyźni. Książka Christiny Lamb doskonale pokazuje, jak ważną częścią maszyny wojennej jest gwałt. Lektura tej książki była dla mnie bardzo wstrząsająca, jej afektywny, wręcz poniekąd osobisty odbiór - w końcu jestem kobietą, sprawił, że z pewnością będę o niej pamiętać. Zdecydowanie warto po nią sięgnąć.