Gdy Shirley Silverberg, która ma romans z tajemniczym szpiegiem i spotyka się z nim po kryjomu w różnych miejscach świata, od Tangeru przez Hong Kong po Hamburg, tym razem musi wyruszyć do Toronto, grunt usuwa się jej spod nóg. Rodzinne miasto bohaterki, zaminowane materiałem wybuchowym pamięci, odmyka przed nią drzwi do niełatwej przeszłości. Podczas wędrówek ulicami Toronto i w głąb własnych wspomnień Shirley mierzy się z rozmaitymi historiami opresji i metaforami zniewolenia: rozmawia z kobietą zamkniętą w obrazie Bonnarda, wysłuchuje opowieści o Żydówce wziętej do burdelu, poznaje kelnerkę, która zamierza popełnić samobójstwo.
W „Małej czarnej i perłach” Helen Weinzweig zadaje pytania o wolność kobiety we współczesnym świecie, granice pragnienia i warunki spełnionego życia. Frenetyczna, niepokojąca proza kanadyjskiej pisarki o polsko-żydowskich korzeniach doczekała się w Ameryce statusu kultowej, podczas gdy w Polsce pozostawała do tej pory całkowicie nieznana.
Z posłowia Magdy Heydel:
Pod pozorami surrealistycznego thrillera szpiegowskiego z niby niestabilną psychicznie bohaterką i niby niewiarygodną narratorką pisarka podsuwa nam opowieść o okrucieństwie i przemocy, dopisując kolejny, genialny rozdział do niekończącej się historii „wariatek na strychu” – sklasyfikowanych, ocenionych i odsuniętych na margines przez patriarchalne społeczeństwo z jego opresyjnymi normami.
Fragment powieści:
Tego wieczoru czekałam na Coenraada w potężnym łożu. Wyperfumowana i gotowa. Leżałam nago pod ciężką pierzyną, oczekując (delirycznej) nocy, półprzymknięte oczy miałam przepełnione obrazami jego ciała, dłoni, ust na moich ustach. Było mi za gorąco. Zrzuciłam z siebie ciężkie przykrycie i wtedy przypomniało mi się, jak pomagałam matce dźwigać wiklinowy kosz z kołdrą z pierza w czerwonej wsypie z pociągu do pociągu, między Radomiem a Hamburgiem, między Ellis Island a Toronto. Myśli o miłości wyparowały. Widziałam już tylko szlochające kobiety. Przeciwko komu mam skierować swój protest? Przeciwko temu francuskiemu oprawcy w Algierii, który u Frantza Fanona zasięgał porady w sprawie bezsenności, oprawcy, który twierdził, że nie może spać, bo te jego uparte ofiary tak mu uprzykrzają życie?... Przeczucie śmierci zamieniło ten pokój o ścianach obitych jedwabiem w getto. Teraz pragnęłam swego kochanka z innego powodu: w jego obecności pierzcha przerażenie.
Helen Weinzweig (1915–2010) – kanadyjska pisarka urodzona w żydowskiej rodzinie z Radomia. W wieku dziewięciu lat wraz z matką wyemigrowała do Toronto, gdzie w 1940 roku poślubiła kompozytora Johna Weinzweiga i przez kilka dekad poświęcała się jego karierze oraz wychowywaniu dwóch synów. Zadebiutowała dopiero w 1968 roku opowiadaniem „Surprise!”, w 1973 roku opublikowała powieść „Passing Ceremony”, a w 1989 roku zbiór opowiadań „A View for the Roof”, za który była nominowana do Governor General`s Award. Jej najsłynniejsza powieść, „Mała czarna i perły”, ukazała się 1980 roku i została nagrodzona City of Toronto Book Award.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna obca
Czy "Mała czarna i perły" to klasyczna powieść szpiegowska?
Książka stanowi surrealistyczną dekonstrukcję thrillera szpiegowskiego, łączącą elementy literatury pięknej z głęboką analizą psychologiczną. Choć fabuła podąża śladem romansu z tajemniczym agentem, autorka wykorzystuje ten motyw jako metaforę poszukiwania wolności i mierzenia się z osobistą traumą. Czytelnik odnajdzie tu frenetyczną prozę, która zamiast na szybkiej akcji, skupia się na wewnętrznych przeżyciach i bolesnych wspomnieniach bohaterki. Jest to pozycja wymagająca intelektualnie, sklasyfikowana jako literatura piękna, a nie typowa powieść sensacyjna.
Kim jest autorka Helen Weinzweig i jakie są jej powiązania z Polską?
Helen Weinzweig to uznana kanadyjska pisarka żydowskiego pochodzenia, która urodziła się w Radomiu. Jej polsko-żydowskie korzenie silnie rezonują w twórczości, zwłaszcza w opisach podróży pamięci między Europą a Ameryką Północną. Mimo że zadebiutowała w wieku dojrzałym, jej prace zyskały status kultowych w Ameryce dzięki bezkompromisowemu podejściu do tematów kobiecej opresji. Lektura tej powieści to pierwsze spotkanie polskiego czytelnika z tą wybitną autorką, dotąd niemal nieznaną na rodzimym rynku wydawniczym.
Jaką tematykę porusza ta powieść w kontekście historycznym i społecznym?
Powieść zgłębia trudne tematy traumy wojennej, przymusowej emigracji oraz systemowej przemocy wobec kobiet w patriarchalnym świecie. Autorka splata losy Shirley Silverberg z historiami innych wykluczonych postaci, tworząc mozaikę ludzkiego cierpienia i pragnienia buntu. Ważnym elementem jest tu konfrontacja z żydowską tożsamością oraz bolesnymi obrazami z przeszłości, które powracają w najmniej oczekiwanych momentach. To wielowarstwowa opowieść o tym, jak dawne wydarzenia determinują współczesne postrzeganie wolności i warunki spełnionego życia.
Dla jakiego typu czytelnika ta lektura może okazać się zbyt wymagająca?
Książka nie jest odpowiednia dla osób poszukujących lekkiej, linearnie prowadzonej rozrywki lub optymistycznego romansu. Ze względu na frenetyczny styl narracji oraz poruszanie ciężkich tematów, takich jak samobójstwa czy opresja, wymaga ona od odbiorcy dużego skupienia i emocjonalnej gotowości. Czytelnicy preferujący jasne zakończenia i tradycyjną strukturę thrillera mogą poczuć się zagubieni w surrealistycznym świecie wykreowanym przez Weinzweig. Jest to literatura konfrontacyjna, która stawia trudne pytania zamiast oferować proste odpowiedzi i łatwe pocieszenie.
Czego można spodziewać się po stylu narracji w tej książce?
Narracja charakteryzuje się niepokojącym, sennym klimatem, w którym granica między rzeczywistością a wspomnieniem ulega całkowitemu zatarciu. Czytelnik towarzyszy bohaterce w jej wędrówce przez Toronto, która staje się pretekstem do bolesnej introspekcji i analizy własnego zniewolenia. Styl autorki jest gęsty od metafor i nawiązań kulturowych, co nadaje prozie unikalny, niemal oniryczny i nieprzewidywalny charakter. To literatura wysokiej próby, która nagradza uważnego odbiorcę niezwykłym bogactwem interpretacyjnym oraz głębią psychologiczną każdej sceny.
