Ludzkie zoo. O wystawianiu ludzi na pokaz

Schorowani, niepełnosprawni, odrzuceni przez lokalne społeczności, niezdolni do pracy zawodowej ludzie byli przez stulecia „pożywką” dla mas. Im bardziej wynaturzona osoba, tym większym zainteresowaniem cieszyły się pokazy jej sztuczek. O tym, jak przez lata ludzie zdrowi wykorzystywali ułomność swoich bliźnich zajmująco opowiada Joanna Zaręba w książce pt. „Ludzkie ZOO. O wystawianiu ludzi na pokaz”, z oferty Wydawnictwa RM.

Autorka książki pieczołowicie wyselekcjonowała najbardziej reprezentatywne przypadki osób, które ze względu na swoją odmienność, stały się gwiazdami tzw. „freak show” i przez lata zasilały budżety swoich impresariatów. Nadmierne owłosienie, zbyt duża lub zbyt mała waga, zespół regresji kaudalnej, postępujący zanik mięśni czy mikrocefalia, to zaledwie kilka z całego mnóstwa przypadłości bohaterów tej książki, dla których występy przed publicznością z całego świata stały się chlebem powszednim.

Nie sposób czytać tej książki jednym tchem. Nadmiar ludzkiego cierpienia, niezrozumienia i brak empatii ze strony drugiego człowieka poraża czytelnika. Bohaterowie poszczególnych rozdziałów traktowani przedmiotowo i zmuszani do licznych upokorzeń, nie mogą przemówić własnym głosem, bo zazwyczaj nie zostawili po sobie żadnych pamiętników czy dzienników. Opowieści o ich losach, znane z przekazów innych ludzi, to ponadczasowe historie przesycone ludzkim bólem. A jednak o tym całym okrucieństwie czyta się z ciekawością i to zdecydowanie zasługa narracji stworzonej przez Joannę Zarębę.

Możecie się ze mną nie zgadzać, ale jedynym, czego brakowało mi podczas lektury „Ludzkiego ZOO” były grafiki i zdjęcia prezentujące np. Człowieka Żółwia czy Grubą Damę. Zdaję sobie sprawę, że można je znaleźć w Internecie, jednak dzisiejsze społeczeństwo utrwala w pamięci obraz szybciej niż słowo, a o tych ludziach, których traktowano przez stulecia jak zwierzęta, zdecydowanie powinniśmy pamiętać, bo jak mawiał George Santayana „kto nie pamięta historii, skazany jest na jej ponowne przeżycie”.

Ku przestrodze i dla uczczenia pamięci tamtych gwiazd tzw. „freak show”, warto przeczytać „Ludzkie ZOO”.

Gdy spojrzałam na nadany tytuł książce ''Ludzkie zoo. O wystawianiu ludzi na pokaz'' pomyślałam, że nie będzie to dla mnie łatwe czytelnicze wyzwanie ze względu na podjęty główny temat, czy autorka Pani Joanna Zaręba będzie umiała odnaleźć się w opisywanej treści, co najbardziej ją w niej zaskakuje, a być może wywołuje emocje pozytywne bądź negatywne.

Autorka nadmienia, we wnikliwie opracowanym wstępie co oznacza tytuł książki powiązany jednocześnie z historią, kiedy były wystawiane pierwsze spektakle, jak zwracano się do osób w nich występujących niezależnie od tego, czy są chorzy bądź zdrowi mających deformacje ciała, a nawet zabierani z ulicy przypadkowi żebracy.

Wyjaśnia dwa pojęcia, którymi będzie się posługiwała, jakie miały one ogólne odniesienie do społeczności i ludzi biorących bezpośrednio udział w spektaklach jako aktorzy, kim był menadżer, w jaki sposób można było promować spektakle, aby zyskać na popularności i przyciągnięciu do nich zainteresowaną publiczność, nietypowe formy zaproszeń, które przykuwały uwagę uczelni medycznych ze względu na edukację, którą można wykorzystać na zdeformowanym, martwym ciału pomimo tego, że na pierwszy rzut oka budzi negatywne emocje, a nawet jest to niewyobrażalne w praktyce.

Książki nie czyta się szybko, gdyż nie ma w niej zamieszczonych rozdziałów i została napisana zbyt małą czcionką.

Podoba mi się to, że można w trakcie czytania wczuć się poniekąd w sytuację bohaterów, ale nie ma możliwości im pomóc. Jest to trudna sytuacja dla nich. Wystawieni są na tytułowy pokaz, ale nikt tak do końca nie ma orientacji, co tak naprawdę czują, myślą, kiedy publiczność z ogromnym bądź mniejszym zainteresowaniem patrzą na ich inność, którą mają od urodzenia.

Właściciele wiedzą, jak wykorzystywać ich chorobę niezależnie od zachowania w wyznaczonym dniu w celu zarobkowym. Lekarze badają przyczyny i źródła, skąd pochodzi deformacja ich ciała, ale nie w każdym medycznym przypadku udało się pomóc pomimo ogromnego nim zainteresowania, bo ważniejsze było ratowanie życia, a nie powstawanie nowych żyć. Z czasem udało się uratować życie dzieci niezwykłym tajemnicom medycznym, które są nie do odkrycia.

Autorka umiejętnie korzysta z materiałów źródłowych i doceniam jej kunszt językowy.

Uważam, że pomimo wielu trudności losowych życia niezwykłych bohaterów warto, jest poznać ich historie.